Meczet Kocatepe Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Meczecie Kocatepe, największym meczecie w Ankarze, widocznym z niemal każdego miejsca w centrum miasta. Jego jasna kopuła i cztery smukłe minarety unoszą się nad dzielnicą Kocatepe w pobliżu Kızılay, a wzgórze daje meczetowi jego nazwę. Pomysł wielkiego meczetu dla stolicy sięga lat czterdziestych XX wieku. W grudniu 1944 roku Ahmet Hamdi Akseki, wiceprezes tureckiego urzędu do spraw religijnych, dołączył do siedemdziesięciu dwóch członków założycieli, aby utworzyć stowarzyszenie mające na celu budowę meczetu w Yenişehir. Kilka lat później zaproszono architektów do nadsyłania projektów, lecz żaden nie został zaakceptowany. W 1956 roku premier Adnan Menderes zabezpieczył grunt pod inwestycję. Nawet wtedy budowa trwała jeszcze dziesięciolecia. W 1981 roku Turecka Fundacja Diyanet przejęła budowę i jej aktywa, a prace przyspieszyły. Premier Turgut Özal otworzył ukończony meczet dla kultu w 1987 roku. Cały budynek wznosi się na rozległej platformie, a jego dolne poziomy mieszczą salę konferencyjną, bibliotekę, biura, sklepy oraz parking. Ta mieszanka modlitwy i codziennego życia nawiązuje do külliye, osmańskiej tradycji kompleksu meczetowego służącego całej społeczności.

Photo: A.Savin · FAL

Cztery ołówkowate minarety wznoszą się z narożników meczetu, a każdy z nich wspina się na wysokość osiemdziesięciu ośmiu metrów. W panoramie centralnej Ankary są one najwyraźniejszym znakiem celowego wyboru: ten meczet został zbudowany w klasycznym osmańskim stylu imperialnym. Ten styl został ukształtowany przez Mimara Sinana, a projekt czerpie z jego meczetu Selimiye w Edirne, a także z meczetów Şehzade i Sułtana Ahmeta w Stambule. Te budynki z kolei nawiązują do Hagia Sophia. Wewnątrz każdego kamiennego szybu kryje się jednak w pełni nowoczesny komfort. Do balkonów można dotrzeć zarówno windą, jak i tradycyjnymi kręconymi schodami. Zatem najstarsza sylweta w panoramie obsługiwana jest przez najnowocześniejsze urządzenia.

brewbooks · CC BY-SA 2.0

Rzeźbiony marmurowy portal i jego wzorzyste drewniane drzwi skrywają najdziwniejszą historię meczetu. Konkurs w 1957 roku przyciągnął trzydzieści sześć zgłoszeń, a architekci Vedat Dalokay i Nejat Tekelioğlu go wygrali. Ich projekt był innowacyjny i nowoczesny, a budowa faktycznie się rozpoczęła. Wtedy ostra krytyka ze strony konserwatystów, którzy uznali wygląd za zbyt nowoczesny, zatrzymała prace na poziomie fundamentów. Trzeci konkurs w 1967 roku wybrał bardziej konserwatywny projekt Hüsreva Tayli i M. Fatina Uluengina i to właśnie ten klasyczny budynek wzniesiono w tym miejscu. Niezrealizowany projekt Dalokaya nie został jednak porzucony. Zgłosił zmodyfikowaną wersję do międzynarodowego konkursu w Islamabadzie, wygrał go w 1969 roku i stało się ono Meczetem Shah Faisal w Pakistanie, zaliczanym do największych meczetów na świecie i chwalonym jako granica nowoczesnej architektury islamskiej. Jeden utracony projekt, dwa słynne meczety. Drzwi w tym miejscu zostały specjalnie zaprojektowane i precyzyjnie wykonane, podobnie jak żyrandole, mihrab i mimbar w całym budynku.

Михал Орела · CC BY 2.0

W środku sala modlitw otwiera się na rozległą przestrzeń pokrytą dywanem, mającą około sześćdziesięciu siedmiu metrów długości i sześćdziesięciu czterech metrów szerokości. Została zbudowana z myślą o modlitwie wspólnotowej na skalę narodową, mieszcząc w budynku i wokół niego około dwadzieścia cztery tysiące wiernych. Przed wejściem zdejmuje się buty, jak w każdym meczecie, a czerwony dywan biegnie nieprzerwanie w stronę dalekiej ściany. Nawet ten dywan ma pożyczone pochodzenie. Jego wzory przygotowano w oparciu o motywy dywanowe Wielkiego Meczetu w Afyonkarahisar, starszego domu modlitwy położonego daleko na południowy zachód. Nad głowami wisi wielka kopuła nad zgromadzeniem, a sposób, w jaki jest podtrzymywana, to kolejna część historii.

Hendrik Wieduwilt · CC BY 2.0

Cała konstrukcja dachu zbiega się w jedną centralną kopułę, otoczoną czterema półkopułami. Kopuła opiera się na czterech ogromnych filarach nośnych, tak masywnych, że Turcy nazywają je słonimi nogami. Schemat ten naśladuje klasyczne meczety osmańskie, które były inspiracją dla tego budynku. Każda powierzchnia powyżej jest pomalowana i ozdobiona wzorami w odcieniach czerwieni, błękitu i złota. Dekoratorzy pracowali w klasycznej palecie osmańskiej: płytki ceramiczne, marmur, mosiądz, płatkowe złoto i specjalne farby. Rezultatem jest wnętrze, które przemawia językiem szesnastego wieku, mimo że powstało w dwudziestym.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Ze szczytu kopuły zwisa centralny element sali modlitw: monumentalny żyrandol w kształcie świecącej złotej kuli. Jego światło rozchodzi się przez ażurową konstrukcję poziomów, otoczoną mniejszymi żyrandolami, które powtarzają jego formę w całej sali. Wokół biegną pasy kaligrafii i wzorzyste powierzchnie kopuły. Kiedy sala jest oświetlona, zdaje się, że pod całą kopułą zawieszona jest druga, świecąca sfera.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

W ścianę kibla wbudowany jest mihrab, wnęka modlitewna stanowiąca serce każdego meczetu. Podczas wspólnej modlitwy cała sala zwraca się ku Mekce, a wnęka wskazuje ten kierunek wszystkim jednocześnie. Mihrab Meczetu Kocatepe wykonany jest z marmuru, ozdobiony płatkami złota i tradycyjnymi motywami geometrycznymi oraz zwieńczony pozłacaną kaligrafią. Po obu stronach otaczają go niebiesko-białe płytki i witraże. Napisy w całym meczecie zostały napisane przez dwóch mistrzów tej sztuki, Hamita Aytaça i Mahmuta Öncü. Ich liternictwo sprawia, że same ściany stają się tekstem modlitwy.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Obok mihrabu wznosi się mimbar, czyli ambona meczetu. Z jej najwyższego stopnia imam wygłasza kazanie podczas głównej piątkowej modlitwy, a jego głos niesie się do wiernych zgromadzonych na dywanie poniżej. Ten egzemplarz jest marmurowy, z pochyloną rzeźbioną balustradą, ażurową geometrią i pozłacanym panelem wkomponowanym w schody. Meczet Kocatepe, rozpoczęty w latach czterdziestych dwudziestego wieku przez pewne stowarzyszenie, przerwany sporem o styl i ostatecznie ukończony w klasycznym osmańskim wydaniu, pozostaje największym meczetem w Ankarze, wzniesionym tradycyjnymi metodami dla wiernych, którzy po dziś dzień wypełniają jego wnętrze.

Gargarapalvin · CC BY-SA 4.0