Lamanai Audiogids in het Nederlands

Welkom in Lamanai, een grote Maya-stad aan de New River Lagoon in het noorden van Belize. De naam is Maya voor ondergedompelde krokodil, een knipoog naar de tandrijke reptielen langs de rivieroevers. Deze uitgesneden wierookbrander werd gemaakt voor ritueel gebruik tussen ongeveer 1350 en 1500, tegen het einde van de postklassieke periode. Het is het bewijs dat ceremonie en vakmanschap hier nog lang in leven waren nadat vele andere Maya-steden waren leeggelopen. De meeste locaties uit de klassieke periode in de zuidelijke laaglanden werden tegen het einde van de tiende eeuw verlaten. Lamanai niet. Mensen woonden hier vanaf de zestiende eeuw v.Chr., via Maya-koningen, Spaanse monniken en Britse kolonisten, tot in de twintigste eeuw. Die periode van driëneenhalfduizend jaar maakt deze plek een bezoek waard.

Bernard DUPONT · CC BY-SA 2.0

Op de westkant van de Maskertempel sieren twee enorme maskers de gevel. Ze zijn op twee niveaus aan de zuidkant van de centrale trap aangebracht en de onderste maskers zijn meer dan vierenhalve meter hoog. Elk masker toont een tamelijk vermenselijkt gezicht, omkaderd door decoratieve elementen. Ze werden eind vijfde of begin zesde eeuw uitgehouwen en ze zijn vandaag de dag nog steeds goed te interpreteren. In Lamanai was het ceremoniële leven sterk ontwikkeld en deze maskers vormden het publieke gezicht ervan. Een heerser die deze trap beklom, liep langs torenhoge beelden van macht. Voor de mensen die op het plein beneden verzameld waren, was de boodschap moeilijk te missen. Dit was het bewijs van regerende autoriteit die de bevolking strak in de hand hield.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Het grote gezicht draagt een hoofdtooi in de vorm van een krokodil. Die keuze verbindt de heerser met de reptielen uit de lagune en met de eigen naam van de stad, Lamanai: de ondergedompelde krokodil. De maskers werden niet direct uit massieve steen gehakt. De makers bouwden eerst een stenen kern en bedekten deze vervolgens met een dikke laag stucwerk. De fijne details, de ogen, de mond, de randpatronen, werden in die zachte laag uitgehouwen. Het was een veeleisende techniek die veel vaardigheid vereiste. Het gezicht zelf is menselijk van karakter, meer een portret dan een monster. De krokodillenkroon zegt de rest. Een koning presenteerde zich hier in de beeltenis van het dier dat de stad haar naam gaf.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Deze smalle steeg tussen twee aflopende taluds is een balspelplaats van de Maya's, het speelveld van het oude Meso-Amerikaanse balspel. Teams in de hele Mayawereld speelden op dergelijke balspelplaatsen, al zijn de regels van hun spel verloren gegaan. Lamanai had slechts één balspelplaats en die bewaarde een geheim. Opgravingen in het veld brachten een rituele offergave aan het licht. Een schaal met deksel bevatte kristallijne hematiet, cinnaber in een miniatuurvaatje, jade, schelp en parel. Dit alles rustte bovenop een poel van kwik. Kwik was al eerder gevonden op andere vindplaatsen van de Maya's, maar nooit in zulke grote hoeveelheden. De bouwers verzamelden het vermoedelijk voor ritueel gebruik. Wie dat offer ook verzegelde, liet een van de meest opvallende schatten achter die uit de Mayawereld bekend zijn.

Photo: Elelicht · CC BY-SA 3.0

De Hoge Tempel is het hoogste bouwwerk van Lamanai. Samen met de Jaguartempel en de Maskertempel behoort deze tot de grote gebouwen die dateren van 625 n.Chr. Een piramide als deze was geen hol monument. Het is een massieve stenen kern gevuld met aarde, afgewerkt met zware lagen stucwerk. Heersers, ingenieurs en ambachtslieden bouwden dergelijke tempels gedurende generaties, waarbij elke fase hoogte en uitstraling toevoegde. Elk blok werd versleept en geplaatst zonder metalen gereedschap, wielen of lastdieren. Het resultaat domineert na meer dan dertien eeuwen nog steeds het plein.

Photo: Martin Falbisoner · CC BY-SA 4.0

De treden van de Hoge Tempel zijn steil en van versleten steen, en ze stijgen in een slopende hoek. Voor bezoekers loopt er tegenwoordig een houten veiligheidstrap over het ergste deel van de beklimming. Zelfs hiermee betekent de klim tientallen treden in grote hitte en zware vochtigheid. Het is een klein modern hulpmiddel met een oud effect. Hiermee kan iedereen de soort beklimming maken die ooit was voorbehouden aan een heerser of een priester. Rust halverwege even uit als de hitte dat vereist.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Vanaf de top strekt het bladerdak van de jungle zich uit tot aan de horizon, en daardoorheen opent zich de New River Lagoon. Dit water vormde de basis van de welvaart van de stad. Lamanai verspreidde zich langs de westelijke oever van de lagune over verschillende vierkante kilometers. De lagune verbond de stad met rivieren en kusten, en via hen met een uitgebreid Meso-Amerikaans handelsnetwerk. Gedurende zijn drieduizend vijfhonderd jaar bewoning bracht die toegang goederen van ver weg naar deze oever. De enkele gerestaureerde gebouwen die een bezoeker ziet, zijn slechts een fractie van de oude stad. Het grootste deel ligt nog in alle richtingen verborgen onder de bomen.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Deze stille groep lage platforms en binnenplaatsen was waar de elite van Lamanai woonde. Metaal arriveerde hier rond het jaar 1150 na Christus, en het veranderde hoe status eruitzag. Er zijn bij Lamanai meer koperen artefacten teruggevonden dan op enige andere vindplaats in de oude Mayawereld. Bellen, ringen, pincetten, pinnen en kledingornamenten, bijna allemaal gevonden in graven van de elite. Het metaal was gelegeerd met tin of arseen, wat het technisch gezien brons maakt. Koperen bellen die tijdens optredens werden gedragen, verkondigden luid de status van de drager. Glanzende ringen en ornamenten deden hetzelfde werk voor het oog. Er is bewijs dat de Maya's hier zelfs ter plekke koperen voorwerpen produceerden, van mislukte gietstukken en achtergebleven gietafval. In de postklassieke wereld was metaal waarschijnlijk het meest gewaardeerde luxegoed in deze regio.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Deze verweerde staande steen is Stèle 9, opgericht in Lamanai in 625 na Christus. De tekst is ingekerfd in de Yucateeks-Mayaanse taal. Stèles zoals deze behoren tot een traditie waarin de Maya's hun eigen geschiedenis in steen schreven. De naam van Lamanai komt voor in dat inscriptierecord, meer dan duizend jaar oud, geschreven als Lam'an'ain. Toen Spaanse missionarissen eeuwen later arriveerden, hoorden ze dezelfde naam van de lokale bevolking en schreven die grotendeels op zoals die er nu staat. Dus de naam op de kaarten komt vandaag de dag van de Maya's zelf. Het verhaal van de stad is hier bekend uit de eigen archieven, en niet alleen uit de verslagen van buitenstaanders.

Photo: Bruce R.Schulman · CC BY-SA 4.0

De Jaguartempel rijst op vanaf zijn plein in stenen lagen, vernoemd naar de jaguarmaskers die in de zijkanten zijn gekerfd. Wat u ziet is slechts een deel ervan. Een aanzienlijk deel van de tempel bevindt zich nog steeds onder grasrijke aarde of dichte junglebegroeiing. Volledig uitgegraven zou hij aanzienlijk hoger zijn dan de Hoge Tempel, het hoogste gebouw op de vindplaats. Een lokale legende vertelt over een oude speer die hier verborgen zou zijn, het Hart van de Jaguar genoemd. Het is een verhaal dat over de tempel wordt verteld, geen vondst die iemand heeft gedaan. Zo'n speer is nooit boven water gekomen. De jaguarmaskers zelf zijn echt genoeg.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0