Lamanai Audioprzewodnik po polsku

Witajcie w Lamanai, wielkim mieście Majów nad laguną New River w północnym Belize. Ta nazwa w języku Majów oznacza zanurzonego krokodyla, co nawiązuje do uzębionych gadów wzdłuż brzegów rzeki. Ta rzeźbiona kadzielnica została wykonana do użytku rytualnego między około 1350 a 1500 rokiem, pod koniec okresu postklasycznego. Jest dowodem na to, że ceremonia i rzemiosło wciąż były tu żywe długo po tym, jak wiele innych miast Majów opustoszało. Większość stanowisk z okresu klasycznego na południowych nizinach została porzucona przed końcem dziesiątego wieku. Lamanai nie. Ludzie żyli tu od XVI wieku przed naszą erą, przez królów Majów, hiszpańskich mnichów i brytyjskich kolonistów, aż do XX wieku. Ten liczący trzy i pół tysiąca lat okres sprawia, że to miejsce jest warte odwiedzenia.

Bernard DUPONT · CC BY-SA 2.0

Na zachodniej ścianie Świątyni Masek dwie ogromne maski zdobią fasadę. Są umieszczone na dwóch poziomach po południowej stronie centralnych schodów, a dolne wznoszą się na ponad cztery i pół metra. Każda przedstawia dość zhumanizowaną twarz, ujętą w elementy dekoracyjne. Zostały wykute pod koniec V lub na początku VI wieku i do dziś są wyraźnie czytelne. W Lamanai życie ceremonialne było silnie rozwinięte, a te maski były jego publicznym obliczem. Władca, który wspinał się po tych schodach, mijał górujące nad nim wizerunki władzy. Dla ludzi zgromadzonych na placu poniżej przesłanie było aż nadto jasne. Był to dowód władzy sprawowanej z silną kontrolą nad ludnością.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Wielka twarz nosi nakrycie głowy w kształcie krokodyla. Ten wybór wiąże władcę z gadami laguny oraz z własną nazwą miasta, Lamanai, czyli zanurzonym krokodylem. Maski nie zostały wykute bezpośrednio z litego kamienia. Ich twórcy najpierw zbudowali rdzeń z kamiennego szkieletu, a następnie pokryli go grubą warstwą sztukaterii. Drobne detale, oczy, usta i wzory krawędzi zostały wyryte w tej miękkiej powłoce. Była to wymagająca i zaawansowana technika. Sama twarz ma ludzki charakter, bardziej przypominając portret niż potwora. Jej krokodyla korona dopowiada resztę. Tutejszy król przedstawiał się w postaci zwierzęcia, od którego miasto wzięło swoją nazwę.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Ta wąska alejka między dwoma pochyłymi skarpami to boisko Majów do gry w piłkę, plac rozgrywek starożytnej mezoamerykańskiej gry w piłkę. Drużyny w całym świecie Majów rywalizowały na takich boiskach, choć zasady ich gry zaginęły. Lamanai miało tylko jedno boisko do gry w piłkę i kryło ono sekret. Wykopaliska na boisku ujawniły ofiarę rytualną. Naczynie z pokrywką zawierało krystaliczny hematyt, cynober w miniaturowym naczyniu, jadeit, muszlę i perłę. Wszystko to spoczywało na powierzchni sadzawki rtęci. Rtęć znajdowano już wcześniej na innych stanowiskach Majów, ale nigdy w tak dużej ilości. Budowniczowie zapewne zebrali ją do celów rytualnych. Ktokolwiek zapieczętował tę ofiarę, zostawił jeden z najbardziej uderzających skarbów znanych ze świata Majów.

Photo: Elelicht · CC BY-SA 3.0

Wysoka Świątynia jest najwyższą budowlą w Lamanai. Należy ona wraz ze Świątynią Jaguara i Świątynią Masek do wielkich budowli datowanych na 625 rok naszej ery. Taka piramida nie była pustym w środku pomnikiem. To masywny kamienny szkielet wypełniony ziemią, a następnie wykończony grubymi warstwami sztukaterii. Władcy, inżynierowie i rzemieślnicy wznosili takie świątynie przez pokolenia, a każda faza dodawała wysokości i majestatu. Każdy blok był wciągany i ustawiany bez użycia narzędzi metalowych, kół czy zwierząt pociągowych. Rezultat wciąż dominuje nad placem po ponad trzynastu wiekach.

Photo: Martin Falbisoner · CC BY-SA 4.0

Schody Wysokiej Świątyni są strome, z wysłużonego kamienia i pną się w górę pod morderczym kątem. Dla dzisiejszych zwiedzających nad najgorszym odcinkiem podejścia poprowadzono drewniane schody bezpieczeństwa. Nawet z nimi wspinaczka oznacza dziesiątki stopni w silnym upale i dużej wilgotności. To małe, nowoczesne udogodnienie o dawnym działaniu. Pozwala każdemu odbyć wspinaczkę, która kiedyś była zarezerwowana dla władcy lub kapłana. Warto zatrzymać się w połowie drogi, jeśli wymaga tego upał.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Ze szczytu korony drzew dżungli ciągną się aż po horyzont, a pośród nich ukazuje się laguna New River. Ta woda była fundamentem bogactwa miasta. Lamanai rozciągało się wzdłuż zachodniego brzegu laguny na przestrzeni kilku kilometrów kwadratowych. Laguna łączyła miasto z rzekami i wybrzeżami, a przez nie z rozległą mezoamerykańską siecią handlową. Przez trzy i pół tysiąca lat zamieszkania ten dostęp sprowadzał towary z daleka na ten brzeg. Nieliczne odrestaurowane budynki, które widzi zwiedzający, to tylko ułamek starożytnego miasta. Większość nadal spoczywa pod drzewami w każdym kierunku.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Ta cicha grupa niskich platform i dziedzińców była miejscem, w którym żyła elita Lamanai. Metal dotarł tutaj około 1150 roku naszej ery i zmienił to, jak wyglądał status. W Lamanai odnaleziono więcej artefaktów miedzianych niż na jakimkolwiek innym stanowisku w starożytnym świecie Majów. Dzwonki, pierścienie, pęsety, szpilki i ozdoby ubrań, prawie wszystkie znalezione w pochówkach elity. Metal był stopem z cyną lub arsenem, co technicznie czyni go brązem. Miedziane dzwonki noszone podczas występów obwieszczały pozycję osoby, która je nosiła. Lśniące pierścienie i ozdoby robiły to samo dla oka. Istnieją dowody na to, że tutejsi Majowie produkowali nawet wyroby miedziane na miejscu, z nieudanych odlewów i pozostawionych odpadów odlewniczych. W świecie postklasycznym metal był prawdopodobnie najbardziej cenionym dobrem luksusowym w tym regionie.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0

Ten wysłużony stojący kamień to Stela 9, wzniesiona w Lamanai w 625 roku naszej ery. Jej tekst został wyryty w języku jukateckich Majów. Stele takie jak ta należą do tradycji, w której Majowie zapisywali własną historię w kamieniu. Nazwa Lamanai pojawia się w tym ponad tysiącletnim zapisie inskrypcyjnym jako Lam'an'ain. Kiedy wieki później przybyli hiszpańscy misjonarze, usłyszeli tę samą nazwę od lokalnych mieszkańców i zapisali ją niemal tak, jak brzmi obecnie. Tak więc dzisiejsza nazwa na mapach pochodzi od samych Majów. Historia miasta jest tu znana z jego własnych zapisów, a nie tylko z relacji osób z zewnątrz.

Photo: Bruce R.Schulman · CC BY-SA 4.0

Świątynia Jaguara wznosi się ze swojego placu w kamiennych poziomach, nazwana tak od masek jaguara wyrytych na jej bokach. To, co widać, to tylko jej część. Znaczna część świątyni pozostaje pod trawiastą ziemią lub gęstymi zaroślami dżungli. Gdyby w pełni ją odkopać, byłaby znacznie wyższa niż Wysoka Świątynia, najwyższy budynek na tym terenie. Lokalna legenda opowiada o ukrytej tu starożytnej włóczni zwanej Sercem Jaguara. To opowieść krążąca o świątyni, a nie znalezisko, którego ktokolwiek dokonał. Żadna taka włócznia nigdy nie ujrzała światła dziennego. Same maski jaguara są jak najbardziej prawdziwe.

Photo: Cephas · CC BY-SA 4.0