Caracol Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Caracol, jednym z największych miast, jakie kiedykolwiek zbudowali dawni Majowie. Przez wieki leżało ono ukryte pod lasem Chiquibul, na płaskowyżu u podnóża Gór Majów. Korzenie drzew obejmują opadły kamień, a dżungla po prostu przerosła ruiny. W 1937 roku pozyskiwacz mahoniu o imieniu Rosa Mai wyruszył na poszukiwanie twardego drewna, zamiast tego znajdując pozostałości. Zgłosił je komisji archeologicznej Brytyjskiego Hondurasu, kraju zwanego dziś Belize. Rok później komisarz A. H. Anderson udał się tam, aby zobaczyć to miejsce na własne oczy. Nadał mu współczesną nazwę Caracol, po hiszpańsku ślimak, od krętej drogi dojazdowej, która tam prowadziła. Majowie, którzy tu żyli, znali je jako Uxwitza', Wzgórze Trzech Wód.

R Barraez D´Lucca · CC BY 2.0

Ta plaza zalicza się do najstarszych terenów ceremonialnych w Caracol. Świątynie stoją po trzech jej stronach, a długa platforma na zachodzie dźwiga kolejnych sześć budowli. Pod spodem spoczywa wcześniejszy kompleks w stylu Grupy E miasta Uaxactun, ukończony do 70 roku n.e. Grupy E wznoszono dla nieba. Z zachodniej platformy obserwator patrzący na wschód słońca nad wschodnią świątynią mógł wyznaczać przesilenia i równonoc. Ten sam układ powtarza się w miastach Majów przez wieki, stanowiąc kalendarz zapisany w architekturze. Ludzie gromadzili się tu już w środkowym okresie preklasycznym, na długo zanim świątynie przybrały ten ostateczny kształt. Jedna z wczesnych świątyń na plazie, Świątynia Drewnianego Nadproża, została wzniesiona i konsekrowana około 70 roku n.e. Depozyty rytualne składano w tych budowlach począwszy od późnego okresu preklasycznego, a pochówki nastąpiły w późnym okresie klasycznym.

Photo: Elelicht · CC BY-SA 3.0

Królewska historia Caracol zachowała się w dużej mierze w kamieniu. Stanowisko zachowuje pięćdziesiąt trzy rzeźbione zabytki. Dwadzieścia pięć z nich to stele. Pozostałe dwadzieścia osiem to ołtarze. Ten okrągły, popękany kamień z Plazy Grupy A ukazuje kunszt rzeźbiarzy w najbardziej szczegółowym wydaniu, powierzchnię pełną postaci i bloków glifów. Teksty takie jak te sprawiają, że cokolwiek wie się o dynastycznej historii Caracol. Jedna stela zawiera tu wystarczająco dużo czytelnych glifów, aby umieścić ją w panowaniu Yajaw Te' K'inicha Pierwszego, co czyni ją drugą najstarszą stelą na stanowisku. Rozstrzyga ona również coś ważniejszego. Władca pojawia się w standardowej pozie wczesnego okresu klasycznego, trzymając drążek ceremonialny i nosząc maskę boga, co potwierdza, że królewska dynastia rządziła Caracol. Ludzie zamieszkiwali ten obszar już w 1200 roku p.n.e., choć samo centrum miasta zostało zabudowane później, między 650 rokiem p.n.e. a 950 rokiem n.e.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Dwa niskie, równoległe budynki otaczają wąską alejkę: boisko do gry, zbudowane do mezoamerykańskiej gry w pelota. Gra ta głęboko przenikała życie Majów. Drużyny grały kauczukową piłką na formalnych boiskach takich jak to na nizinach, a mecze miały prawdziwą wagę, powiązaną z ceremonią i rywalizacją między miastami. Boisko w Caracol zawierało rzeźbiony kamienny znacznik pośrodku alejki do gry. Znaczniki tego rodzaju zdobiono glifami i wizerunkami, a tekst znacznika mógł upamiętniać wydarzenia, które miasto najbardziej chciało zachować w pamięci. Same boiska były czymś więcej niż polami do gry. Były publicznymi scenami, na których miasto wystawiało swoich bogów i swoją politykę przed tłumem.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

W połowie szóstego wieku Caracol było młodszym partnerem Tikal, wielkiego miasta położonego około siedemdziesiąt pięć kilometrów na północny zachód. Król Caracol, Yajaw Te' K'inich Drugi, znany jako Władca Woda, wstąpił na tron w 553 roku pod okiem władcy Tikal, Waka Chana K'awiila. Trzy lata później Tikal uderzyło jako pierwsze, pokonując Caracol w starciu, które glify nazywają wojną topora. W 562 roku Władca Woda odpowiedział. Przeprowadził pierwszą odnotowaną wojnę gwiezdną, formę wojny, której glif przedstawia gwiazdę wylewającą płyn na ziemię. Wojna gwiezdna złamała Tikal. Jego władca Wak Chan K'awiil został pokonany, zabytki na Wielkiej Plazie w Tikal zostały zniszczone, a miasto zamilkło na sto dwadzieścia lat. Caracol wzrosło przez tę ciszę, a jego populacja i budownictwo rosły. Ołtarz 21, olbrzymi ołtarz z wyrytą opowieścią o zwycięstwie, stanął wśród pierwszych zabytków wzniesionych po wojnie. Jego odkrycie w 1986 roku zmusiło archeologów do ponownego zbadania tego długiego, cichego okresu w Tikal.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Wojny dobiegły końca, a Caracol rozkwitło. Od 636 roku wielka kampania budowlana zmieniła miasto, a król K'an II, jego najskuteczniejszy władca, ufundował więcej zabytków niż ktokolwiek przed nim. To, czym stało się miasto, najlepiej widać z góry. W 2009 roku samolot wykonał skanowanie LiDAR, wysyłając impulsy laserowe przez korony drzew i mapując dwieście kilometrów kwadratowych ruin. Miasto okazało się większe niż współczesne Belize City, a domy, tarasy i plaze rozciągały się niemal równomiernie po okolicy. Na każdym kilometrze kwadratowym znajduje się mniej więcej dwieście sześćdziesiąt siedem budowli. To około osiemdziesiąt pięć procent gęściej niż w Tikal. Szerokie, podwyższone drogi, czyli groble, odchodzą od centrum na odległość około dziesięciu kilometrów, dochodząc do punktów końcowych o nazwach takich jak Cahal Pichik, Ceiba i Retiro. Szacunki dotyczące populacji oparte na badaniach wynoszą od siedemdziesięciu do stu tysięcy osób. Cały krajobraz został przekształcony przez inżynierów, łącznie z tarasami uprawnymi między domami.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Caana oznacza niebiański pałac i ta nazwa do niego pasuje. To największy budynek w Caracol, który ze swoimi czterdziestoma trzema metrami wysokości pozostaje najwyższą budowlą w Belize wzniesioną przez człowieka. Monumentalne schody prowadzą w górę fasady na szczyt zajmowany przez pomieszczenia pałacowe, a nie przez kaplicę świątynną. Badacze nie znaleźli wzdłuż jej osi żadnych depozytów rytualnych, a tutejsze pokoje przypominają rezydencję królewską. Była to siedziba władców Caracol w sercu miasta, na północnym krańcu Plazy B. Ostatnia faza budowy datowana jest na okres po 800 roku, co wiąże Caanę z ostatnią wielką epoką miasta. Ostatnia rozbudowa podniosła najwyższe piętro cztery metry ponad poprzedni poziom. Cała ta bryła wciąż dominuje w sylwecie stanowiska.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Budowniczowie Majów nie pozostawiali ścian pałaców gładkich. Modelowali stiuk, czyli mokry tynk, w portrety bogów i królów, a następnie malowali go na jaskrawe kolory. Na wcześniejszym etapie budowy Caana w 1991 roku badacze odkryli nienaruszony fryz stiukowy, zabezpieczony i zachowany pod późniejszą strukturą. Ocalała maska ukazuje to rzemiosło w działaniu: wymodelowaną twarz z zawiniętymi motywami, umieszczoną obok pasa bloków glifowych. Tego typu fasady publicznie obwieszczają roszczenia dynastii, prezentując wizerunek bogów i przodków wysoko nad pałacem. Dokładna tożsamość postaci pozostaje nieznana. Kunszt wykonania nie budzi wątpliwości. Każdy zwój i glif został uformowany ręcznie w tynku, tak aby można je było odczytać z placu położonego daleko w dole.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Ze szczytu Caana Caracol układa się warstwami. Plaze wielkich grup otwierają się jedna po drugiej, a za nimi porośnięte drzewami kopce ciągną się ku horyzontowi lasu Chiquibul. Architektura królewska znajdowała się na samym ich czele, a miasto rozciągało się na zewnątrz od tych rdzeni. Ten sam las, który pochłonął budowle, teraz je otacza. W pogodny dzień widok sięga odległych wzgórz, obejmując jednym spojrzeniem całe zaplecze majskiej stolicy.

Photo: Elelicht · CC BY-SA 3.0

Wewnątrz Caana członkowie rodziny królewskiej z Caracol byli grzebani w kamiennych komnatach, a niektóre z tych komnat zawierają malowane napisy. Konstrukcje B19 i B20 kryły grobowce elit z tekstami hieroglificznymi namalowanymi na ścianach. Tekst w strukturze B20, datowany na 537 rok, jest najstarszym znanym pismem hieroglificznym związanym z grobowcem Majów. Kolejny malowany grobowiec odkryto w 1986 roku; spoczywała w nim królewska kobieta. Data na jego ścianie odpowiada 634 roku. Simon Martin i Nikolai Grube sugerują, że tekst ten wspomina Lady Batz' Ek', arystokratkę, której przybycie do Caracol odnotowano pod koniec VI wieku. Nosi ona emblemat państwa Węża, a sojusz, w którego budowie mogła pomóc, doprowadził później do upadku Naranjo. Caracol grzebał swoich zmarłych inaczej niż inne miasta Majów, wielokrotnie używając ponownie specjalnych komnat do kolejnych pochówków na przestrzeni czasu. W 2001 roku u podstawy B19 odsłonięto dwa kolejne grobowce elit.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0