Caracol Audiogids in het Nederlands

Welkom in Caracol, een van de grootste steden die de oude Maya's ooit hebben gebouwd. Eeuwenlang lag de stad verborgen onder het woud van de Chiquibul, op een plateau in de uitlopers van het Maya-gebergte. Boomwortels klemmen zich vast aan de gevallen stenen en de jungle groeide simpelweg over de ruïnes heen. In 1937 zocht een mahoniehouthakker genaamd Rosa Mai naar hardhout en vond in plaats daarvan de overblijfselen. Hij rapporteerde ze aan de archeologische commissie van Brits-Honduras, het land dat nu Belize heet. Een jaar later reisde de commissaris, A. H. Anderson, naar de plek om deze zelf te bekijken. Hij gaf de stad de moderne naam Caracol, Spaans voor slak, naar de kronkelende toegangsweg die erheen leidde. De Maya's die hier woonden, kenden het als Uxwitza', Drie-Water-Heuvel.

R Barraez D´Lucca · CC BY 2.0

Dit plein behoort tot de oudste ceremoniële gronden van Caracol. Aan drie zijden staan tempels en een lang platform aan de westkant draagt nog zes andere bouwwerken. Daaronder ligt een eerder complex in de E-Groep-stijl van de stad Uaxactun, voltooid rond 70 na Christus. E-Groepen werden gebouwd voor de hemel. Vanaf het westelijke platform kon een waarnemer die de zon boven de oostelijke tempel zag opkomen, de zonnewendes en de equinox markeren. Dezelfde indeling herhaalt zich eeuwenlang in Mayasteden: een kalender geschreven in architectuur. Mensen kwamen hier al in de Midden-Preklassieke periode samen, lang voordat de tempels hun uiteindelijke vorm kregen. Een vroege tempel op het plein, de Tempel van de Houten Latei, werd rond 70 na Christus gebouwd en ingewijd. Vanaf de Late Preklassieke periode werden rituele offers in deze gebouwen geplaatst en in de Late Klassieke periode volgden begrafenissen.

Photo: Elelicht · CC BY-SA 3.0

De koninklijke geschiedenis van Caracol is grotendeels in steen bewaard gebleven. De site herbergt drieënvijftig gebeeldhouwde monumenten. Vijfentwintig daarvan zijn stèles. De andere achtentwintig zijn altaren. Deze ronde, gebarsten steen van de A-Groep Plaza toont het vakmanschap van de steenhouwers op zijn meest gedetailleerd, een oppervlak vol figuren en glyph-blokken. Teksten als deze zijn de reden dat we überhaupt iets weten over het dynastieke verhaal van Caracol. Eén stèle hier bevat genoeg leesbare glyphs om haar te plaatsen in de regeringstijd van Yajaw Te' K'inich de Eerste, wat haar de op één na oudste stèle op de site maakt. Het beslecht ook een grotere kwestie. De heerser verschijnt in de standaardhouding uit de Vroege Klassieke periode, met de ceremoniële staf en een godenmasker, wat bevestigt dat een koninklijke dynastie over Caracol regeerde. Mensen bewoonden dit gebied al rond 1200 voor Christus, hoewel het stadscentrum zelf later werd opgebouwd, tussen 650 voor Christus en 950 na Christus.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Twee lage, parallelle gebouwen omlijsten een smalle steeg: een balspelplaats, gebouwd voor het Meso-Amerikaanse balspel. Het spel was diep verankerd in het leven van de Maya's. Teams speelden met een rubberen bal op formele speelplaatsen zoals deze in het hele laagland, en de wedstrijden hadden een grote betekenis, verbonden met rituelen en rivaliteit tussen steden. De speelplaats van Caracol bevatte een gebeeldhouwde stenen markering in het midden van de speelsteeg. Dit soort markeringen werd gebeeldhouwd met glyphs en afbeeldingen, en de tekst op een markering kon de gebeurtenissen herdenken die een stad het liefst wilde bewaren. De speelplaatsen zelf waren meer dan alleen sportvelden. Het waren publieke podia, waar een stad zijn goden en zijn politiek toonde aan een menigte.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

In het midden van de zesde eeuw was Caracol de kleinere partner van Tikal, een grote stad ongeveer 75 kilometer naar het noordwesten. De koning van Caracol, Yajaw Te' K'inich de Tweede, bekend als Heer Water, besteeg de troon in 553 onder toeziend oog van Tikals heer, Wak Chan K'awiil. Drie jaar later sloeg Tikal als eerste toe en versloeg Caracol in wat de hiërogliefen een bijloorlog noemen. In 562 antwoordde Heer Water. Hij voerde de eerste opgetekende sterrenoorlog uit, een vorm van oorlogsvoering waarvan de hiëroglief een ster toont die vloeistof op de aarde giet. De sterrenoorlog brak Tikal. Zijn heer Wak Chan K'awiil werd verslagen, monumenten op Tikals Grote Plaza werden vernietigd en de stad werd honderdtwintig jaar lang stil. Caracol groeide door die stilte heen, waarbij zowel de bevolking als de bebouwing toenam. Altaar 21, een reusachtig altaar waarin het verhaal van de overwinning is gehouwen, behoorde tot de eerste monumenten die na de oorlog werden opgericht. De ontdekking ervan in 1986 bracht archeologen ertoe die lange periode van stilte bij Tikal opnieuw te onderzoeken.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

De oorlogen eindigden en Caracol bloeide op. Vanaf 636 na Christus transformeerde een grote bouwcampagne de stad, en koning K'an II, de meest succesvolle heerser, gaf opdracht tot meer monumenten dan enige koning voor hem. Wat de stad werd, is het best vanuit de lucht te zien. In 2009 voerde een vliegtuig een LiDAR-onderzoek uit, waarbij laserpulsen door het bladerdak van het woud werden gestuurd, en bracht tweehonderd vierkante kilometer aan ruïnes in kaart. De stad bleek groter te zijn dan het moderne Belize City, met huizen, terrassen en pleinen die bijna gelijkmatig over het land verspreid lagen. Op elke vierkante kilometer staan ruwweg tweehonderdzevenenzestig bouwwerken. Dat is ongeveer vijfenachtig procent dichter bebouwd dan Tikal. Brede verhoogde wegen, de causeways, lopen vanaf het centrum ongeveer tien kilometer naar buiten en bereiken eindpunten met namen als Cahal Pichik, Ceiba en Retiro. Bevolkingsschattingen op basis van het onderzoek lopen uiteen van zeventigduizend tot honderdduizend mensen. Het hele landschap was aangelegd, tot aan de landbouwterrassen tussen de huizen toe.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Caana betekent luchtpaleis en die naam klopt. Het is het grootste gebouw in Caracol en met drieënveertig meter blijft het het hoogste door mensen gemaakte bouwwerk in Belize. Een monumentale trap beklimt de voorgevel naar een top met paleiskamers in plaats van een tempelheiligdom. Opgravingen vonden geen rituele depots langs de as, en de kamers lijken op een koninklijke residentie. Dit was de zetel van de koninklijke familie van Caracol in het hart van de stad, aan de noordkant van de B-Groep Plaza. De laatste bouwfase dateert van na 800 na Christus, wat Caana verbindt met het laatste grote tijdperk van de stad. De laatste bouwtoevoeging bracht de bovenste verdieping vier meter hoger dan de voorgaande vloer. De hele massa ervan domineert nog steeds de skyline van de vindplaats.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Maya-bouwers lieten de muren van paleizen niet kaal. Zij vormden stucwerk, een natte pleisterlaag, tot portretten van goden en koningen, en schilderden die vervolgens in felle kleuren. Op een eerdere bouwfase van Caana ontdekten archeologen in 1991 een intact stucwerkfries, verzegeld en bewaard gebleven onder latere constructies. Een bewaard gebleven masker toont de kunst in de praktijk: een gemodelleerd gezicht met krullende details, naast een reeks gliefblokken. Gevels zoals deze verkondigden publiekelijk de aanspraken van een dynastie, een beeld van goden en voorouders hoog boven het paleis. De exacte identiteit van de figuur blijft onzeker. Het vakmanschap staat buiten kijf. Elke krul en glief werd met de hand gevormd in pleister, bedoeld om vanaf het ver beneden gelegen plein te worden gelezen.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Vanaf de top van Caana ontvouwt Caracol zich in lagen. De pleinen van de grote groepen openen zich de een na de ander, en daarbuiten strekken de met bomen begroeide heuvels zich uit richting de horizon van het Chiquibul-woud. Koninklijke architectuur stond aan het hoofd van dit alles, waarbij de stad zich naar buiten verspreidde vanuit deze kernen. Hetzelfde bos dat de gebouwen begroef, omlijst ze nu. Op een heldere dag reikt het uitzicht tot aan de heuvels in de verte, het hele verzorgingsgebied van een Mayahoofdstad in één oogopslag.

Photo: Elelicht · CC BY-SA 3.0

Binnen in Caana werden de koninklijken van Caracol begraven in stenen kamers, en sommige van die kamers bevatten beschilderde teksten. De structuren B19 en B20 bevatten graven van de elite met hiërogliefenteksten die op de muren waren geschilderd. De tekst in structuur B20, gedateerd op 537 na Christus, is het oudst bekende hiërogliefenschrift dat in verband wordt gebracht met een Mayagraf. Een ander beschilderd graf kwam in 1986 aan het licht en bevatte een koninklijke vrouw. De datum op de muur komt overeen met 634 na Christus. Simon Martin en Nikolai Grube suggereren dat deze tekst verwijst naar Lady Batz' Ek', een edelvrouwe van wie de aankomst in Caracol in de late zesde eeuw werd vastgelegd. Zij draagt het embleem van het Slangenrijk, en de alliantie die zij mogelijk hielp opbouwen, bracht later Naranjo ten val. Caracol begroef zijn doden anders dan andere Mayasteden door speciale kamers in de loop der tijd opnieuw te gebruiken voor meerdere begrafenissen. In 2001 kwamen er aan de voet van B19 nog twee elitegraven aan het licht.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0