Altun Ha Audiogids in het Nederlands

Welkom bij Altun Ha, een oude Mayastad in de laaglanden van Belize. De naam betekent Rockstone Water, een vertaling in het Yucateeks Maya van het nabijgelegen dorp Rockstone Pond. Haltun is in die taal een stenen bekken dat water vasthoudt, en ha betekent simpelweg water. Mensen woonden hier bijna tweeduizend jaar lang, van ongeveer 900 v.Chr. tot 1000 na Chr. De stad besloeg ongeveer acht vierkante kilometer, ongeveer vijftig kilometer ten noorden van Belize City en slechts tien van de Caribische kust. Die ligging aan zee vormde alles wat hier gebeurde, als een handels- en ceremonieel centrum dat de kust verbond met de Mayawereld in het binnenland. Lange tijd bleven de ruïnes onopgemerkt door buitenstaanders. Dorpsbewoners sleepten zelfs stenen weg van de oude bouwwerken om huizen te bouwen in het moderne dorp. Pas in 1963 kwam de oude stad eindelijk onder de aandacht van archeologen.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Het brede, open plein bij Altun Ha was het toneel voor het openbare leven van de stad. Hier verzamelden zich mensenmassa's voor rituelen en ceremonies, omlijst door getrapte platforms die aan alle kanten oprezen. De stad bereikte haar grootste omvang in de Klassieke periode, tussen ongeveer 400 en 900 na Chr. Het meeste wat we weten over Altun Ha komt uit die vijf eeuwen. Bouwwerkzaamheden vertellen hun eigen verhaal over waar het belang lag. Rond 700 na Chr. waren veranderingen in het centrale gebied zeldzaam geworden en werden slechts een paar bouwwerken in Plaza B nog aangepast. Plaza A bleef echter uitgebreid worden aangepast. Lang na de drukste dagen van de stad bleven de mensen hier investeren in dit plein. Het bleef tot het bittere einde het hart van het gemeenschapsleven.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Deze gerestaureerde piramide dankt haar nette uiterlijk aan een van de grote moderne opgravingen in de Mayalaaglanden. In het begin stond de vindplaats simpelweg bekend als Rockstone Pond, vernoemd naar het dorp. Toen groeven dorpsbewoners in 1963 nabij de ruïnes een grote, uitvoerig bewerkte jaden hanger uit de grond. De toenmalige commissaris voor archeologie, Hamilton Anderson, hoorde ervan en stelde David M. Pendergast op de hoogte. Nog datzelfde jaar volgde een verkenningsreis. In 1964 begon een team van het Royal Ontario Museum onder leiding van Pendergast met uitgebreide opgravingen en restauraties. Het werk liep door tot 1970, in totaal zo'n veertig maanden veldwerk, met een laatste seizoen in 1971 dat was gewijd aan laboratoriumonderzoek van het aardewerk. De bouwwerken rond dit plein werden door die campagne blootgelegd en herbouwd. Wat ooit een naamloze heuvel was, werd een van de bekendste oude vindplaatsen van Belize.

The original uploader was Aquaimages at English Wikipedia. · CC BY-SA 2.5

De lange trappen en terrassen van deze gebouwen bevatten graven van de stedelijke elite, en die graven verklaren waar de rijkdom van Altun Ha naartoe ging. Er zijn meer dan 800 stukken jade op deze vindplaats gevonden, waarvan er meer dan 60 zijn bewerkt. In de Late Klassieke periode werden elitegraven hier vooral gekenmerkt door royale hoeveelheden jade. De zee betaalde de andere helft van de rekening. De mensen van Altun Ha aten een dieet op basis van maïs, zoals de Maya's overal, maar met een ongebruikelijk groot aandeel zeevruchten in vergelijking met andere Mayavindplaatsen. Rif- en kustbronnen waren hier belangrijker dan waar ook in de regio. Die direct beschikbare toevoer van zeevruchten, gehaald uit de Caraïbische Zee op slechts een paar kilometer afstand, voedde de bevolking en hielp de rol van de stad als kusthandelsmacht te onderbouwen.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Een van de belangrijkste vondsten uit de Vroege Klassieke periode in Altun Ha kwam uit een enkel graf. Structuur F8 werd gebouwd rond 200 na Chr., en ongeveer vijftig jaar later werd er een graf in uitgehouwen. Binnenin lag een volwassen man met een ketting van jade en schelpen, jaden oorknoppen, twee parels, vijf aardewerken vaten en negenenvijftig kleppen van Spondylusschelpen. Boven het graf verzegelden de bouwers het met een uitgebreid ritueel offer. Het bevatte meer dan 8.000 scherven vuursteen en 163 afgewerkte vuurstenen werktuigen. Het doorslaggevende bewijs kwam van 248 objecten van groene Pachuca-obsidiaan, samen met 23 keramische potten, kommen en schalen. Die groene obsidiaan is afkomstig uit één bron in centraal Mexico, nabij de grote metropool Teotihuacan, meer dan duizend kilometer hiervandaan. Het graf wijst op banden tussen de heersers van Altun Ha, of misschien de hele gemeenschap, en centraal Mexico op het hoogtepunt van de invloed van die stad.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Eén kleine kraal uit een offergave in het centrale ceremoniële district veranderde wat geleerden dachten dat de Maya's konden bereiken. De depositie dateert van rond vijfhonderd na Christus. Deze bevatte een kalkstenen vat met deksel met daarin jadeïeten voorwerpen, twee parels, lamellen van kristallijn hematiet en schelpkralen van Spondylus. Op de bodem lag een kraal van tumbaga, een goud-koperlegering, in de vorm van een jaguarklauw. De kraal is identiek aan het metaalwerk van de Coclé-cultuur in centraal Panama. Lang werd gedacht dat de Maya's uit de klassieke periode helemaal geen goud bezaten en metaalwerk bewaarden voor latere eeuwen. Dit ene voorwerp haalde dat idee ondersteboven. Het toonde tevens aan dat handelsnetwerken al veel eerder dan men dacht diep doordrongen tot Centraal-Amerika, waarbij de metaalbewerkers van Coclé ongetwijfeld een rol speelden in de uitwisseling.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Boven de pleinen rijst de grootste tempelpyramide van Altun Ha uit: de Tempel van de Metselwerkaltaren. Deze bereikt een hoogte van zestien meter. Het gebouw is niet in één keer opgetrokken. De bouwers hulden elk vorig stadium in het volgende, waarbij ze de tempel generatie na generatie herbouwden, niveau na niveau. Elke fase omsloot de vorige, waardoor de hele constructie een stapel van oudere tempels is. Het silhouet werd zo vertrouwd in Belize dat een tekening van deze precieze tempel het logo is van het belangrijkste bier van het land, Belikin. Vanaf het platform op de top strekt de hele oude stad zich beneden uit.

Photo: Dylanpack · CC BY-SA 3.0

Tegen dit verweerde metselwerk ligt het verhaal van de rijkste begrafenis ooit gevonden in Altun Ha. Tijdens het veldseizoen van 1968 bereikten opgravers die door de bouwfases van de tempel werkten het zevende niveau, gedateerd op ongeveer zeshonderd tot zeshonderdvijftig na Christus. Het bevatte het vroegste en meest uitgewerkte graf in het hele bouwwerk, bijgenaamd het graf van de zonnegod. Binnen lag een volwassen man, volledig uitgestrekt, met drieënveertig niet-bederfelijke offergaven om zich heen. Keramische kommen, schelpkralen, jadeïeten enkelbanden en armbanden, parels, pyriet en hematiet vergezelden het lichaam. Het meest opmerkelijke voorwerp was een reusachtig uit jade gehouwen hoofd, bijna vijftien centimeter hoog en met een gewicht van ongeveer vierenhalve kilo. Het was bij zijn bekken geplaatst, met het bewerkte gezicht naar zijn schedel gekeerd. Decennialang werd het geïdentificeerd als Kinich Ahau, de Mayazunnegod. Nieuwer onderzoek suggereert dat het in plaats daarvan een narrengod, een vroeg symbool van Mayaleiderschap, of een vogelgodheid met maïsmotieven kan zijn. Met zoveel jade op de site suggereerde Pendergast zelfs dat het hoofd hier uit geïmporteerde steen kan zijn gehouwen.

Photo: Georg Karl Ell · CC BY-SA 4.0

Een stad van deze omvang had water nodig, en de kustvlakte bood bijna niets. In de oudheid was de grond hier erg moerassig, in een droge tropische zone met nauwelijks herkenbare waterbronnen. De enige natuurlijke bron vandaag de dag is een kreek voorbij de noordelijke rand van de vindplaats. Dus legden de bewoners van Altun Ha hun eigen watervoorziening aan. Gordon Pond diende als het hoofdreservoir, en de Camp Aguada lag in het hart van de vindplaats. Die vindingrijkheid hield de stad eeuwenlang overeind, samen met handelsroutes die zich uitstrekten van het Caraïbisch gebied tot centraal Mexico en Panama. Het einde kwam langzaam in plaats van plotseling. Geleidelijke verlating begon rond 800 na Christus, hoewel een buitenliggende zone juist haar hoogtepunt bereikte tussen 700 en 800. Rond 850 stonden sommige bouwwerken helemaal leeg, en de stad vervaagde rond 1000 na Christus volledig. Altun Ha blijft een plek waar een moeras een stad werd, en een kleine stad handelde met een rijk.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0