Chacchobén Audiogids in het Nederlands

Welkom in Chacchobén, een Mayastad in het uiterste zuiden van Quintana Roo, op ongeveer honderdvijfenzeventig kilometer van Tulum. De naam betekent in het Maya plaats van de rode maïs. Deze is afkomstig van de nabijgelegen ejido, de lokale boerengemeenschap, omdat de oorspronkelijke naam van de stad verloren is gegaan. Wat hier bewaard is gebleven, is de grootste nederzetting die tot nu toe is gemeld in het merengebied, verspreid over ongeveer zeventig hectare. Vanuit de lucht bezien wordt het verhaal van de herontdekking duidelijk. In juni 1972 vloog de Amerikaanse archeoloog Peter Harrison in een helikopter over een grotendeels vlak landschap, terwijl hij werkte aan een project voor het Royal Ontario Museum. Onder hem rezen vreemde heuvels op uit het bos. Hij besefte dat er tempels onder lagen en rapporteerde de vindplaats aan de Mexicaanse overheid. Hij tekende ook de eerste kaarten van Chacchobén. Deze rondleiding volgt die groene heuvels: een Mayastad die door het bos is overwoekerd en opnieuw is ontdekt vanuit de lucht.

-Luyten- · Public domain

De boomwortels die dit ingestorte metselwerk omklemmen, vertellen het verhaal van de lange stilte van de stad. Nadat de bouwers zwegen, veranderde het bos de tempels langzaam in heuvels. In de jaren veertig vestigde de familie Cohuo een boerderij bij de ruïnes en woonde daar tientallen jaren naast, met hun velden verspreid tussen de overwoekerde heuvels. Toen de archeoloog Loring Hewen de plek in 1962 bezocht, beschreef hij deze in een brief aan de etnohistoricus Ralph Roys. Hij merkte iets opmerkelijks op: de hoofdpiramide diende blijkbaar nog steeds als een plaats voor religieuze erediensten. Het bos rondom de ruïnes is ook levendig. Herten, pekari's, gordeldieren en grijze vossen bewegen zich door deze bossen, samen met slingerapen en brulapen. Dieper in de jungle leven jaguars, ocelots, poema's en tapirs.

Photo: Leon petrosyan · CC BY-SA 3.0

De Gran Basamento is een enorm verhoogd platform en de tempels die het bekronen, maakten dit tot het religieuze hart van de stad. Het verhaal begint in de late preklassieke periode, ongeveer tweehonderd jaar voor Christus, toen Mayafamilies zich vestigden in kleine gehuchten naast de permanente meren, de Laguna del Ocho en de Laguna de Chacchobén. In de vroege klassieke periode groeide de nederzetting uit tot een monumentale plek en verrezen hier de belangrijkste openbare gebouwen. De grote bouwactiviteiten namen na ongeveer 700 na Christus af en de stad werd vrijwel verlaten. Laat in de postklassieke periode kwamen mensen terug en woonden hier opnieuw, zij het slechts gedeeltelijk. De vele fragmenten van beelteniswierookvaten, wierookbranders in de vorm van figuren, die op de top van het platform en in de twee tempels daarboven zijn teruggevonden, bevestigen dat deze plek diende voor ceremoniële en religieuze doeleinden.

Arian Zwegers from Brussels, Belgium · CC BY 2.0

Tempel I vertoont zijn oorsprong in het metselwerk. De vroegste gebouwen in Chacchobén hebben ingesprongen hoeken in hun muurpanelen. Latere gebouwen hebben daarentegen afgeronde hoeken, met een lage voetlijst die een zócalo wordt genoemd en daarboven een uitstekende lijst. Archeologen beschouwen die stijl als een verbinding met de Petén, in de zuidelijke Maya-laagvlakte. De materialen die hier zijn aangetroffen lijken bovendien meer op vondsten van vindplaatsen in het noorden van Belize dan op die in het noorden van Yucatán. Stijl en vondsten ondersteunen samen een veronderstelling: dat Chacchobén een belangrijke vindplaats was die verbonden was met een regionale hoofdstad in de Petén. Elk blok dat u ziet is van zware lokale kalksteen, gehakt en passend gemaakt door bouwers die ver van enig keizerlijk centrum werkten.

P. Hughes · CC BY 4.0

Sporen van rood hangen nog steeds aan sommige van deze structuren. De tempels waren oorspronkelijk bedekt met verf, en een klein beetje daarvan heeft eeuwen van regen en zon overleefd. In hun tijd bedekte kleur veel meer van de stad dan nu het geval is. Zonlicht is de vijand van wat resteert en tast het oude pigment beetje bij beetje aan. Daarom heeft het Mexicaanse Nationale Instituut voor Antropologie en Geschiedenis, het INAH, schaduwrijke plekken ingericht boven de kwetsbare locaties. De rieten overkapping die boven deze tempel uitrijst, is er daar een van. In plaats van alles bloot te leggen of opnieuw op te bouwen, hebben de restaurateurs ervoor gekozen om de overblijfselen te beschermen.

P. Hughes · CC BY 4.0

Tempel 2 behoort tot Groep II, een van de hoofdgroepen van de vindplaats, naast de Gran Basamento en Las Vías. Groep II omvat het hoogste bouwwerk van de hele nederzetting. De moderne herontdekking van de stad begon in 1994, toen het Mexicaanse Nationaal Instituut voor Antropologie en Geschiedenis begon met het opgraven en consolideren van de belangrijkste gebouwen. De vindplaats ging in 2002 open voor het publiek. Het werk is nog niet voltooid. Verschillende heuvels zijn nog steeds overwoekerd en niet gerestaureerd, en de opgravingen gaan door bij de gebouwen waarvan bekend is dat ze daarbinnen verscholen liggen.

P. Hughes · CC BY 4.0

Nabij de voet van de grootste piramide staat een grote stenen plaat, een stèle waarin Mayahiërogliefen zijn gehouwen. Er zijn in Chacchobén slechts twee beschreven stèles gevonden, en beide teksten zijn zo sterk geërodeerd dat ze niet kunnen worden gelezen. Wat ze ooit vermeldden, is verdwenen. Die stilte is de reden waarom de oude naam van de stad onbekend blijft, en waarom haar heersers en bouwers hier geen namen hebben. Haar geschiedenis moet worden afgelezen uit steen, bouwstijl en aardewerk in plaats van uit woorden. Wat er van Chacchobén bewaard is gebleven, is haar vakmanschap in kalksteen, eeuwenlang verborgen door het bos en opnieuw blootgelegd door zorgvuldige, moderne handen.

Photo: ImagePerson · CC BY 4.0