Altun Ha Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Altun Ha, starożytnym mieście Majów na nizinach Belize. Jego nazwa oznacza skalną wodę, co jest jukatańską majską nazwą pobliskiej wsi Rockstone Pond. Słowo haltun w tym języku oznacza kamienny basen mieszczący wodę, a ha po prostu wodę. Ludzie mieszkali tu przez prawie dwa tysiące lat, od około 900 r. p.n.e. do 1000 r. n.e. Miasto zajmowało powierzchnię około ośmiu kilometrów kwadratowych, około pięćdziesięciu kilometrów na północ od Belize City i zaledwie dziesięć od karaibskiego brzegu. To położenie nad morzem ukształtowało wszystko, co tu się działo, jako centrum handlowego i ceremonialnego łączącego wybrzeże z lądowym światem Majów. Przez długi czas ruiny pozostawały niezauważone przez osoby z zewnątrz. Mieszkańcy wsi wywozili nawet kamienie ze starych budowli, aby budować domy w nowoczesnej wsi. Dopiero w 1963 roku starożytne miasto w końcu zwróciło na siebie uwagę archeologów.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Szeroki, otwarty plac w Altun Ha był sceną życia publicznego miasta. Gromadziły się tu tłumy na rytuały i ceremonie, otoczone wznoszącymi się ze wszystkich stron tarasowymi platformami. Miasto osiągnęło największy zasięg w okresie klasycznym, między około 400 a 900 r. n.e. Większość tego, co wiadomo o Altun Ha, pochodzi z tych pięciu wieków. Prace budowlane opowiadają własną historię o tym, gdzie spoczywało znaczenie. Do 700 r. n.e. zmiany w centralnym obszarze stały się rzadkie, a tylko kilka struktur na Plazie B było nadal modyfikowanych. Plaza A była jednak nadal intensywnie modyfikowana. Długo po najbardziej ruchliwych dniach miasta tutejsi ludzie nadal inwestowali w ten plac. Pozostał on sercem życia wspólnotowego aż do samego końca.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Ta zrekonstruowana piramida zawdzięcza swój schludny wygląd jednemu z wielkich współczesnych wykopalisk na nizinach Majów. Wcześniej stanowisko znane było po prostu jako Rockstone Pond, od nazwy wsi. Następnie w 1963 roku wieśniacy wydobywający kamień w pobliżu ruin wyciągnęli z ziemi duży, misternie rzeźbiony jadeitowy wisiorek. Ówczesny komisarz do spraw archeologii, Hamilton Anderson, usłyszał o tym i powiadomił Davida M. Pendergasta. W tym samym roku nastąpiła wyprawa zwiadowcza. W 1964 roku zespół z Królewskiego Muzeum w Ontario pod wodzą Pendergasta rozpoczął rozległe wykopaliska i prace restauratorskie. Prace trwały do 1970 roku, w sumie około czterdziestu miesięcy prac terenowych, z ostatnim sezonem w 1971 roku poświęconym analizie laboratoryjnej ceramiki. Struktury wokół tego placu zostały odkryte i odbudowane w ramach tej kampanii. To, co było bezimiennym kopcem, stało się jednym z najbardziej znanych starożytnych stanowisk w Belize.

The original uploader was Aquaimages at English Wikipedia. · CC BY-SA 2.5

Długie schody i tarasy tych budynków kryły pochówki elity miasta, a te pochówki wyjaśniają, gdzie trafiło bogactwo Altun Ha. Ponad 800 kawałków jadeitu pochodzi z tego stanowiska, z czego ponad 60 jest rzeźbionych. W późnym okresie klasycznym groby elit wyróżniały się przede wszystkim dużą ilością jadeitu. Morze stanowiło drugie źródło bogactwa. Mieszkańci Altun Ha jedli dietę opartą na kukurydzy, jak Majowie wszędzie, ale z niezwykle dużym udziałem pożywienia morskiego w porównaniu do innych stanowisk Majów. Zasoby rafy i wybrzeża miały tu większe znaczenie niż gdziekolwiek indziej w regionie. To łatwo dostępne źródło owoców morza, czerpane z Karaibów oddalonych o zaledwie kilka kilometrów, wyżywiło populację i pomogło sfinansować rolę miasta jako potęgi handlowej na wybrzeżu.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Jedno z najważniejszych znalezisk z wczesnego okresu klasycznego w Altun Ha pochodziło z pojedynczego pochówku. Struktura F8 została wzniesiona około 200 r. n.e., a około pięćdziesiąt lat później wykuto w niej grobowiec. Wewnątrz spoczywał dorosły mężczyzna z naszyjnikiem z jadeitu i muszli, jadeitowymi ozdobami uszu, dwiema perłami, pięcioma naczyniami ceramicznymi i pięćdziesięcioma dziewięcioma skorupami muszli Spondylus. Nad pochówkiem budowniczowie złożyli nad nim ogromny depozyt ofiarny. Zawierała ona ponad 8000 odłamków krzemienia i 163 wykończone narzędzia z krzemienia. Decydujące dowody pochodziły z 248 obiektów z zielonego obsydianu z Pachuca, wraz z 23 ceramicznymi dzbanami, misami i talerzami. Ten zielony obsydian pochodzi z jednego źródła w centralnym Meksyku, w pobliżu wielkiej metropolii Teotihuacan, oddalonej o ponad tysiąc kilometrów stąd. Pochówek wskazuje na powiązania między władcami Altun Ha, a może całą społecznością, a centralnym Meksykiem u szczytu potęgi tego miasta.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Jeden mały koralik z depozytu w centralnym okręgu ceremonialnym zmienił to, co uczeni sądzili o zasięgu Majów. Depozyt datowany jest na około pięćsetny rok naszej ery. Znajdowało się w nim wapienne naczynie z pokrywką, zawierające wyroby z jadeitu, dwie perły, blaszki krystalicznego hematytu oraz koraliki z muszli Spondylus. Na dnie leżał koralik z tumbagi, stopu złota i miedzi, ukształtowany w formie pazura jaguara. Koralik ten jest identyczny z wyrobami metalowymi kultury Coclé ze środkowej Panamy. Przez długi czas wierzono, że Majowie z okresu klasycznego nie posiadali złota w ogóle, rezerwując wyroby metalowe dla późniejszych stuleci. Ten jeden artefakt obalił to przekonanie. Pokazał również, że sieci handlowe sięgały głęboko w Amerykę Centralną znacznie wcześniej, niż ktokolwiek przypuszczał, a metalurdzy z kultury Coclé z pewnością odegrali rolę w tej wymianie.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0

Nad placami wznosi się największa piramida świątynna Altun Ha, czyli Świątynia Kamiennych Ołtarzy. Osiąga wysokość szesnastu metrów. Budowla ta nie powstała w wyniku jednorazowego wysiłku. Jej budowniczowie otaczali każdy wcześniejszy etap kolejnym, przebudowując świątynię wielokrotnie przez kolejne pokolenia, poziom po poziomie. Każda faza obejmowała poprzednią, więc cała konstrukcja jest nagromadzeniem starszych świątyń. Sylwetka ta stała się w Belize tak znana, że rysunek właśnie tej świątyni jest logo wiodącego piwa tego kraju, Belikina. Z platformy na jej szczycie rozciąga się w dole całe starożytne miasto.

Photo: Dylanpack · CC BY-SA 3.0

Na tle tej zwietrzałej kamieniarki kryje się historia najbogatszego pochówku, jaki kiedykolwiek odkryto w Altun Ha. W sezonie wykopaliskowym 1968 roku archeolodzy, przebijając się przez kolejne fazy konstrukcyjne świątyni, dotarli do siódmego poziomu, datowanego na lata 600–650 naszej ery. Znajdował się tam najwcześniejszy i najbardziej wyszukany grobowiec w całej budowli, nazwany Grobowcem boga słońca. Wewnątrz spoczywał dorosły mężczyzna ułożony w pozycji wyprostowanej, otoczony 43 trwałymi darami. Ciału towarzyszyły ceramiczne misy, paciorki z muszli, jadeitowe bransolety na kostki i nadgarstki, perły, piryt oraz hematyt. Najbardziej wyjątkowym obiektem była gigantyczna, rzeźbiona jadeitowa głowa, mająca prawie piętnaście centymetrów wysokości i ważąca około czterech i pół kilograma. Umieszczono ją na wysokości miednicy, z rzeźbioną twarzą zwróconą w stronę czaszki. Przez dziesięciolecia identyfikowano ją jako Kinich Ahau, majańskiego boga słońca. Nowsze badania sugerują, że może to być raczej Bóg Błazen, wczesny symbol majańskiej władzy, lub bóstwo ptasie z elementami wyobrażenia kukurydzy. Ze względu na tak dużą ilość jadeitu w tym miejscu Pendergast zasugerował nawet, że głowa mogła zostać wyrzeźbiona tutaj z importowanego kamienia.

Photo: Georg Karl Ell · CC BY-SA 4.0

Miasto tej wielkości potrzebowało wody, a równina przybrzeżna nie oferowała jej niemal wcale. W czasach starożytnych teren ten był bardzo bagnisty, w suchej strefie tropikalnej, w której prawie nie było żadnych rozpoznawalnych źródeł wody. Jedynym naturalnym źródłem jest dziś strumień za północną granicą stanowiska. Dlatego mieszkańcy Altun Ha sami zaprojektowali swój system zaopatrzenia. Gordon Pond służył jako główny zbiornik, a Camp Aguada znajdował się w samym centrum stanowiska. Ta pomysłowość utrzymywała miasto przez wieki, wraz ze szlakami handlowymi, które rozciągały się od Karaibów po środkowy Meksyk i Panamę. Koniec przyszedł powoli, a nie nagle. Stopniowe opuszczanie miasta rozpoczęło się około 800 roku naszej ery, chociaż jedna z odległych stref osiągnęła swoje apogeum między 700 a 800 rokiem. Około 850 roku niektóre budowle stały całkowicie puste, a miasto całkowicie zanikło około 1000 roku naszej ery. Altun Ha pozostaje miejscem, w którym bagno stało się miastem, a niewielka miejscowość handlowała z imperium.

Photo: Denis Barthel · CC BY-SA 4.0