Edzná Audiogids in het Nederlands

Welkom in Edzná, een Mayastad in de gelijknamige vallei in de Mexicaanse staat Campeche. Vóór u loopt het pad koel en groen richting de oude kern. De naam van de stad draagt een eigen verhaal. Eén theorie herleidt Edzná tot het oudere woord Ytzná, wat Huis van de Itza's betekent. De Itzá vormden het geslacht van de heersers van de stad, dus de naam zou duiden op de familie die hier regeerde. Die lezing is eerder een suggestie dan een vaststaand feit. Bezoekers kunnen deze grond al sinds de jaren zeventig betreden.

Photo: Ralf Roletschek · GFDL 1.2

Deze vallei heeft een lastige eigenschap. In het regenseizoen overstroomt hij en de grond blijft bijna het hele jaar door vochtig. De Maya's beantwoordden dit met bouwkunde. Kanalen ontwaterden de vallei en voerden het water af naar een lagune, die ze veranderden in een reservoir achter keermuren. Andere kanalen bevloeiden de akkers. Het systeem hield de grond bewerkbaar voor intensieve landbouw, en het voedde de stad op nog een tweede manier, doordat de kanalen vis leverden. Op haar hoogtepunt telde Edzná zo'n vijfentwintigduizend inwoners, die allemaal leefden van een vallei waarvan de bewoners de waterhuishouding met de hand hadden aangepast.

Photo: Ralf Roletschek · GFDL 1.2

Nohochná betekent het Grote Huis, en die naam klopt. Een enkel lang platform strekt zich uit langs de rand van het plein, en daarbovenop liggen vier lange galerijen. De ingang bevond zich tussen deuropeningen omlijst door dikke pilasters, zware vierkante zuilen die nog steeds zichtbaar zijn in het metselwerk. Gebouwen zoals dit waren eerder bedoeld om samen te komen dan voor erediensten. Vanaf de galerijen konden opzichters waarschijnlijk alles gadeslaan en organiseren wat er beneden op het plein gebeurde. Het is een eenvoudige, praktische regeringsvorm. De rijkdom die een dergelijk bestuur beheerde, kwam van de akkers rondom de stad.

Photo: Elelicht · CC BY-SA 3.0

Twee parallelle stenen muren omkaderen een smalle steeg, het speelveld van het balspelveld. Teams in de gehele Mayawereld hielden een zware bal in de lucht met hun heupen, een sport doordrenkt van ceremonie. De regels verschilden van stad tot stad en de wedstrijden hadden betekenissen die ver uitstegen boven de sport zelf. In Edzná bevatten de ruimten boven op deze bouwwerken mogelijk iets ongewoons. Mogelijk bewaarden ze er beelden van de goden die met de spelen werden geassocieerd, samen met de uitrusting die de spelers nodig hadden. Misschien rituele uitrusting voor een wedstrijd, bewaard direct boven de steeg waar deze zou worden gebruikt.

Photo: Dge · CC BY-SA 4.0

Geschilderde gezichten staren hier uit het oude stucwerk. De Tempel van de Maskers draagt twee afbeeldingen van de zonnegod, voorzien van menselijke trekken. Die trekken volgen de schoonheidsidealen van de heersende elite. Scheelziende ogen, kunstmatig gevormde tanden, neussieraden, grote oorsieraden en torenhoge hoofdtooiën in de vorm van dieren. Een heerser die zichzelf vertoonde in het gezicht van de god, legde een claim neer. In het bestuur van Edzná werd macht gelegitimeerd door de band tussen bestuurders en de goden. Het masker was tegelijkertijd theologie en politiek, weergegeven in geschilderd pleisterwerk.

Photo: Elelicht · CC BY-SA 3.0

De diepste wortels van Edzná liggen op dit platform. De basis ervan werd rond 200 v.Chr. aangelegd en er stonden ooit vier gebouwen bovenop rondom een centrale patio. Enkele van de oudste schatten van de vindplaats zijn hier gevonden. Er is een groot stucwerk-masker uit de late Preklassieke periode. Drie stèles werden gegraveerd met data uit de achtste baktun, een Maya-telling die liep van de jaren 41 tot 435 n.Chr. En er is aardewerk dat nog ouder is dan het platform zelf, afkomstig uit de vroegste generaties van de nederzetting. Een rieten overkapping bedekt nu een deel van de klim, ter bescherming van wat de eeuwen hebben achtergelaten.

Gary Todd from Xinzheng, China · CC0

Rond het jaar 300 begon de nederzetting die hier al bestond, uit te groeien tot een stad. De nederzetting werd stedelijk, een gecentraliseerd bestuur kreeg vorm, openbare gebouwen werden vergroot en grote afwateringswerken werden aangelegd. De centrale acropolis, de ommuurde binnenplaats waar heersers hun macht etaleerden, verrees in dit tijdperk. In de late Klassieke periode fungeerde Edzná als een regionale hoofdstad. Haar status rustte op een bondgenootschap met Calakmul en Piedras Negras, twee belangrijke Maya-machten. Vanuit hier bestuurde het een territorium dat andere steden omvatte, waaronder Lubná en Pich. Dit brede plein was het toneel waarop die autoriteit werd getoond.

Matysik · Copyrighted free use

Vijf lagen kamers verrijzen boven elkaar en een tempel bekroont het geheel. Het gebouw van vijf verdiepingen is het meest opmerkelijke bouwwerk van Edzná. De trappiramide draagt talloze kamers die op elk niveau naar buiten openen en bovenop bevindt zich de eigenlijke tempel. Het platform stijgt ongeveer veertig meter boven het plein uit. De werkzaamheden daaraan begonnen rond het jaar 600. Het heiligdom op de top heeft een kruisvormige plattegrond en de dakkam was ooit versierd met figuren van gegoten stucwerk. In 2018 voltooide het Mexicaanse Nationale Instituut voor Antropologie en Geschiedenis het vrijleggen van het gebouw.

Photo: Ralf Roletschek · GFDL 1.2

Aan de voet van de trap wemelen kleine stenen vierkanten van de gebeeldhouwde tekens. Deze gliefblokken horen bij een bredere verandering in het leven van de stad. Vanaf ongeveer het jaar 600, toen de grote gebouwen verrezen, namen steenhouwwerk en schrift toe in Edzná. In de hele Maya-wereld legden dergelijke inscripties heersers, dynastieën en data vast in steen. Wat elk blok hier precies zegt, is niet ontcijferd. Zelfs ongelezen laten ze zien hoe het schrift hand in hand groeide met de bouwgolf.

vladimix · CC BY-SA 2.0

De Puuc-patio wordt omsloten door gebouwen die bekleed zijn met vierkante, rechthoekige en cilindrische blokken, allemaal met grote zorg bewerkt. Op het noordelijke gebouw vormen driehoeken en cirkels in reliëf grote kaders over de muur. Uit een gebouw met gebogen taluds hier komt een sculptuur in de vorm van een vierkant kader, gebeeldhouwd met Chaac, de regengod, en met gliefen die hemelse banden tonen, de dag Imix en de maand Yax. Precies bij de ingang van de patio staat de Temazcal. De naam is Nahuatl, en in het Yucateeks Maya werd het chokó sin tumbilhá genoemd, een stoombad. De toegang ertoe was beperkt, omdat het een religieuze betekenis had.

Photo: Ralf Roletschek · GFDL 1.2