Mayapán Audiogids in het Nederlands

Welkom in Mayapán, de laatste grote hoofdstad van de Maya's in Yucatán. De omgevallen stenen hier zijn de overblijfselen van de verdedigingsmuur; het is niet langer een trotse wal, maar in zijn tijd was dit iets zeldzaams: een versterkte Mayastad. De omtrek besloeg ongeveer negen kilometer en omsloot ruwweg vier vierkante kilometer van de hoofdstad. Twaalf poorten doorboorden de muur, en zeven daarvan waren hoofdingangen met gewelfde plafonds. De overlevering vertelt hoe het tot stand kwam. Na de val van Chichén Itzá kwamen de heren van de regio bijeen en besloten een nieuwe hoofdstad te bouwen nabij de stad Telchaquillo. Ze bouwden haar binnen een muur en noemden haar Mayapán, wat "Standaard van het Mayavolk" betekent. Het hoofd van de Cocom-familie, een oud en rijk geslacht, werd tot koning gekozen. Elk ander adellijk huis stuurde familieleden om deel te nemen aan het bestuur, waardoor ze dichtbij bleven en tegelijkertijd in de gaten werden gehouden. Van de jaren 1220 tot de jaren 1440 was deze ommuurde stad de plek waar de politiek van het hele schiereiland plaatsvond.

Photo: HJPD · CC BY-SA 3.0

De Tempel van Kukulcán, het Castillo genoemd, is het hart van Mayapán. Het is een trappiramide met negen terrassen, afgeronde hoeken en trappen die aan alle vier de zijden omhoog lopen. De basis meet ongeveer dertig meter aan elke zijde en het bouwwerk is ongeveer achttien meter hoog. Qua vorm kopieert het het grote Castillo van Chichén Itzá, de hoofdstad van daarvoor, op ongeveer de halve schaal. Men denkt dat de negen terrassen de negen niveaus van de onderwereld van de Maya's weerspiegelen, dus de klim naar de top was een klim uit die duistere plek. De kronieken voegen een legende toe aan de kopie. Ze vertellen over Hunac Ceel, de generaal die de heersers van Chichén Itzá versloeg. Toen zijn kant won, had de nieuwe hoofdstad een eigen tempel nodig, en deze tempel riep de opvolging uit.

Gildardo Sánchez · CC BY 2.0

De hoek van deze piramide laat iets zien over hoe deze werd gebouwd. Houtskool die in de vroege bouwfase werd gevonden, gaf een datum tussen de jaren 1020 en 1170 aan. Dat monster was afkomstig uit een betrouwbare context, en dat is van belang omdat het suggereert dat het postklassieke verhaal van Mayapán eerder begon dan het jaar 1200. Het gebouw zelf is echter eerlijk over zijn ambities. Schrijvers over de site beschrijven het als een inferieure imitatie van het Castillo in Chichén Itzá, en het metselwerk door de hele stad is over het algemeen grover. Het bewijs bevindt zich boven ons, of liever gezegd: het gebrek eraan. De meeste of alle gewelfde daken in Mayapán zijn ingestort, terwijl veel van de beter gebouwde gebouwen in Chichén Itzá nog steeds intact zijn. De nieuwe hoofdstad leende de vorm van de oude hoofdstad met minder van haar vakmanschap.

Globetrotteur17... Ici, là-bas ou ailleurs... · CC BY-SA 2.0

Naast het Castillo staat de Sala de los Frescos, de Hal van de Fresco's, en deze bevat iets kostbaars. Muurschilderingen overleven zelden in het vochtige Yucatán, toch is hier een laat-postklassieke muurschildering bewaard gebleven. De achtergrond is rood, omlijst door een groene rand langs de bovenkant. De scène toont gele zonneschijven omringd door rode stralen, en twee figuren gekleed in rijke kleding. Sinds 1990 werkt een project aan de Nationale Universiteit van Mexico aan het vastleggen en bestuderen van muurschilderingen zoals deze in het hele land, en de schilderingen van Mayapán maken deel uit van dat register. Een groot deel van de muur is afgebladderd, dus wat overblijft is een fragment van de oorspronkelijke scène. Zelfs in fragmenten is de kleur nog steeds sprekend: de rode achtergrond, de groene lijn, de brandende schijven.

Globetrotteur17... Ici, là-bas ou ailleurs... · CC BY-SA 2.0

De geschilderde schijf bevat een puzzel. De figuur erop duikt met het hoofd naar beneden, en die duikhouding is een gebruikelijke manier om een dode krijger af te beelden. De figuur is geboeid geschilderd, met het hart verwijderd, dus veel wetenschappers beschouwen het als een krijger die aan de zonnegod is geofferd. Eén interpretatie gaat verder en brengt de schijf in verband met een overgang van Venus, een gebeurtenis die plaatsvond in 1152 of 1275. De identiteit van de godheid is onzeker, en er is slechts een deel van de muurschildering bewaard gebleven om over te twisten. Wat de schilderingen en het beeldhouwwerk van Mayapán in bredere zin suggereren, is contact met het opkomende Azteekse rijk van Centraal-Mexico. Sommige figuren hier dragen Azteekse kleding, en wat een Azteekse godheid lijkt te zijn, is als beeldhouwwerk aangebracht op een altaar ter plaatse. Handel met Tabasco kan deze mode en afbeeldingen langs de kust hebben meegevoerd, helemaal tot aan deze hal.

Photo: A.ruizvelasco · CC BY-SA 3.0

De rijen gedrongen zuilen voor de piramide behoorden bij de zuilenhallen, waar het bestuur van de hoofdstad plaatsvond. Mayapán werd bestuurd door een raad, waarbinnen twee figuren domineerden. De Jalach winik was de hoogste heerser en de aj k'in was de hogepriester. Onder hen bevonden zich vele andere functionarissen met hun eigen taken. Mexicaanse huurlingen uit Tabasco werden ingehuurd om de orde te handhaven en de macht vast te houden. Rond deze hallen bevond zich het ceremoniële centrum, dat bestond uit een dicht opeengepakte verzameling tempels, oratoria, heiligdommen, altaren en platforms voor toespraken en dans. Deze indeling bleef meer dan tweehonderd jaar bestaan, wat voor elke staatsinrichting een lange tijd is.

Globetrotteur17... Ici, là-bas ou ailleurs... · CC BY-SA 2.0

De zuilen van de Zuilenhallen waren ooit bekleed met krijgers, gevormd in stucwerk tegen een muur afgewerkt met geometrische patronen. De tijd heeft de meeste weggenomen. Op sommige zuilen zijn alleen voeten en een paar gezichten nog herkenbaar, genoeg om te laten zien hoeveel rijker deze hallen ooit waren. De stijl zelf zegt iets over de stad. Mayapán combineerde weelderig stucwerk met relatief ruw metselwerk, en die combinatie komt ook ver weg voor, bij Utatlán in de hooglanden van Guatemala, samen met vergelijkbare tempelindelingen en beelteniswierookvaten. De verbinding wijst op een wijdverspreide wereld van gedeelde ideeën tijdens de late postklassieke periode. Hier thuis stonden de gipsen krijgers in de zalen waar de raad vergaderde, een sieraad voor de mensen die de hoofdstad bestuurden.

cynren · CC BY-SA 2.0

Een trommel van steen op een vierkant platform, rond in een land van piramides. Mayapán heeft drie ronde tempels, wat ongebruikelijk is in het hele Maya-gebied. Ze behoren toe aan Kukulcán, de gevederde slang, in zijn aspect als Ehecatl, de windgod. Een rond gebouw past bij een god van bewegende lucht, en de vorm werd een kenmerk van de postklassieke religie van de site. In 1841 legde de reiziger John L. Stephens deze tempel vast in een illustratie, samen met de grote piramide, en hij was de eerste die delen van Mayapán documenteerde voor de rest van de wereld. Hij vormde het begin van een lange rij ontdekkingsreizigers die deze ruïnes schetsten. De eerste echte opmeting van de site kwam pas in 1938, bijna een eeuw later.

Bernard DUPONT from FRANCE · CC BY-SA 2.0

Achter de stenen muren hier opent de grond zich tot Cenote Ch'en Mul, een natuurlijk zinkgat met grotten die zich daarvan vertakken. Water in dit droge noordelijke Yucatán bevindt zich ondergronds, en cenotes zijn de deuren ernaartoe. Misschien wel veertig ervan liggen verspreid over de residentiële delen van de stad, en ze waren de enige bronnen van zoet water voor iedereen die hier woonde. De nederzetting was het dichtst geconcentreerd waar de cenotes het talrijkst waren. Wat deze plek opmerkelijk maakt, is de combinatie. Het Castillo staat direct ten oosten van deze cenote, dus de grote piramide van de stad en haar waterbron, met zijn passages naar de onderwereld, waren zij aan zij geplaatst. De Maya's zagen cenotes als heilige ingangen naar die onderwereld, en hier delen de tempel en het portaal hetzelfde complex.

Globetrotteur17... Ici, là-bas ou ailleurs... · CC BY-SA 2.0

De gebeeldhouwde maskers en diepe nissen van deze gevel behoren tot de Tempel van de Geschilderde Nissen. Zoals veel gebouwen in Mayapán werd deze in twee bouwfases opgetrokken. De eerste gebruikte ruwe steen. De tweede bewerkte het gebouw in Puuc-stijl, de decoratieve wijze van de oudere Maya-steden van de noordelijke heuvels, waarbij maskers en gedecoreerde nissen het voltooide gezicht van de tempel vormden. Na de val van Chichén Itzá grepen de bouwers van de nieuwe hoofdstad terug op deze oudere vormen en gaven ze nieuw leven. Veel van de architectuur van Mayapán is van die soort herwerking, oude vormen die de ambities van een jonge hoofdstad dragen.

Travel4Brews · CC BY 2.0