Dzibilchaltún Audiogids in het Nederlands

Welkom in Dzibilchaltún, een Mayastad in het noorden van het schiereiland Yucatán, op een kort stukje rijden van Mérida. De naam betekent "waar er geschriften op platte stenen staan", en deze gehouwen plaat laat zien waarom. Stèles zoals deze, met hiërogliefenteksten, werden door de hele stad opgericht en vormen het anker van haar hele geschiedenis. De figuren op deze steen dragen de regalia van Mayaleiders, hoewel niet bekend is welke heerser het eert. Het verhaal van de stad beslaat een lange periode, van rond 600 v.Chr. tot ongeveer 1100 n.Chr. Haar gouden eeuw was tijdens de eeuwen van de Late Klassieke periode, toen hier meer dan vijfentwintigduizend mensen woonden. Men discussieert nog steeds over hoe de Maya's de plek noemden. De ene lezing geeft Ich Kaan Ti'Ho, de andere Ch'iy Chan Ti'Ho.

Repositorio INAH · CC BY-SA 4.0

Deze zeven kleine kleifiguren gaven een tempel zijn naam. Toen archeologen in de jaren vijftig de hoofdtempel opgroeven, vonden ze hen verborgen onder de vloer. Ze waren daar als offer geplaatst. Elke figuur is anders. Sommige zijn zwartgeblakerd, sommige bleek, en elk heeft een ruw, levendig gezicht dat met de hand is gevormd. Ze waren gemaakt van rauwe klei, ongebakken aarde die in menselijke vorm was geperst. Wie ze daar neerzette, was nooit van plan dat ze weer gezien zouden worden, althans niet vanuit de wereld daarboven. De tempel waaronder ze lagen, wordt sindsdien de Tempel van de Zeven Poppen genoemd. Vandaag de dag zijn de poppen te zien in het museum van de vindplaats.

Repositorio INAH · CC BY-SA 4.0

De reden voor deze stad begint bij de zee, ongeveer tweeëntwintig kilometer verderop. Daar produceert de kust zout, een van de grote benodigdheden van de oude handelswereld. De stichters van de stad wilden zo dicht mogelijk bij die zoutregio zijn. Maar het land ertussenin is armoedig land, ofwel mangrovemoeras ofwel kale rotsen, nauwelijks geschikt om te wonen. Dus vestigden ze zich hier, op terrein dat vruchtbaar en bewoonbaar was, en nog steeds binnen bereik van de kust. Op het hoogtepunt was dit open terrein het civiele en ceremoniële hart van een metropool die het noordwesten van het schiereiland domineerde.

Lugares INAH · CC BY-SA 4.0

Deze piramide is gebouwd van kalksteenmetselwerk, met de hand gelegd. Gebouwen zoals deze, met tempels en pleinen, beslaan hier ongeveer vijfentwintig hectare. De geschiedenis van de stad was geen rechte lijn. Ze werd vele eeuwen bewoond en groeide meer dan eens uit tot een middelgrote stad om vervolgens weer te krimpen tot een klein stadje. Elke uitbreiding betekende nieuwe bouwcampagnes, nieuwe platforms die over oude heen werden opgetrokken. Rond 1100 n.Chr., in de Postklassieke periode, was de grote bouwactiviteit vertraagd. Wat hier staat, is het werk van vele generaties, waarbij ieder zijn laag aan de vorige toevoegde.

Lugares INAH · CC BY-SA 4.0

Een Spaanse kerk verrees in het midden van een Mayastad. Na de verovering, in de zestiende eeuw, plaatsten christelijke bouwers een open kapel direct te midden van het oude plein. Ze maakten de grond niet vrij en gingen niet weg. Ze bouwden binnen de oude monumentale omgeving, tussen piramides en pleinen die in de herinnering van de Maya's nog steeds heilige grond waren. De grote stenen boog in het hart van de ruïne draagt op zijn dak nog steeds sporen van witte pleister. Hier staan betekent twee werelden zien in één stenen kader, de Mayastad en de Spaanse missie die hetzelfde plein delen.

Photo: Kevincollins123 · CC BY-SA 3.0

Het weidse open gewelf van deze kapel is gericht op het plein, en aan het uiteinde is de altaarmuur bewaard gebleven. Dit type gebouw beantwoordt een praktische vraag. Open kapellen werden gebouwd in heel vroegkoloniaal Mexico, zodat zeer grote gemeenten buiten konden worden samengebracht, binnen het zicht van het altaar. De praktijk werd gevormd door de schaal van inheemse gemeenschappen, die veel groter waren dan elk Europees kerkinterieur uit die tijd kon herbergen. Zo diende de hemel als plafond en diende het plein als het schip.

Photo: Magister Mathematicae · CC BY-SA 3.0

Alles in deze stad begon met een gat in de grond. Cenote Xlacah is een open zinkgat dat in het centrum van de ruïnes ligt, omringd door groene oevers en drijvende waterlelies. In een land zonder rivieren was het schone drinkwater waarschijnlijk wat de keuze van de bouwers voor deze plek beïnvloedde. Het strekt zich ongeveer 100 meter uit van begin tot eind. In de breedte meet het zo'n 40 meter. Op sommige plekken is het water 40 meter diep. De naam is een Maya-woord waarvan wordt gezegd dat het "oude stad" betekent, alsof het water zich de stad herinnerde voordat de stenen dat deden.

Bruno Rijsman · CC BY-SA 2.0

Dezelfde poel die de stad laafde, ontving ook haar offers. Duikers die in Xlacah afdaalden, vonden grote aantallen voorwerpen uit de diepte. De meeste waren vazen, maar er waren ook bewerkte botten en houten voorwerpen. De vondsten wijzen erop dat de cenote het centrum was van een religieuze cultus, een plaats voor rituele offers gedurende eeuwen. Vrijwel hetzelfde gebeurde bij de heilige cenote van Chichen Itza, ver naar het oosten. Gedurende generaties gebruikte de lokale bevolking deze poel ook als zwemplek. Of zwemmen is toegestaan is in de loop der jaren veranderd, en er zijn zorgen geuit over afvalwater van nabijgelegen ontwikkelingen.

User:Vmenkov · CC BY-SA 3.0

Een rechte lijn van bleke steen loopt hier naar de horizon, en deze draagt een Maya-naam. Dit is een sacbé, een "witte weg", verhoogd over een vulling van steen en puin en oorspronkelijk bedekt met witte kalksteen. Netwerken van deze wegen verbonden verschillende punten van de stad met het centrale plein en met Cenote Xlacah. De belangrijkste verbindt de Tempel van de Zeven Poppen met de rest van de site en met Cenote Xlacah. Ze waren infrastructuur, maar het waren ook processieroutes, die zowel tijdens ceremonies als bij dagelijkse boodschappen werden bewandeld. Dezelfde weg loopt nog steeds kaarsrecht, helemaal tot aan de tempel.

Lugares INAH · CC BY-SA 4.0

Aan het einde van de witte weg staat het beroemdste gebouw van de stad. De Tempel van de Zeven Poppen is een compacte vierkante tempel op een getrapte basis, bekroond met een torenachtige opbouw met een dak. Sommigen noemen het de Zonnetempel, vanwege wat hier tweemaal per jaar gebeurt. Tijdens de lente- en herfstequinoxen verzamelen menigten zich bij dageraad om te zien hoe de opkomende zon zichzelf omlijst in de deuropeningen van de tempel. Die in de lente valt rond 21 maart, die in de herfst rond eind september. Maar onderzoekers dringen aan op voorzichtigheid. Er is geen archeologisch bevestigde markering voor een observatiepunt, en equinoxoriëntaties zijn zeldzaam in het Mayagebied en in Meso-Amerika in het algemeen. Naar hun mening is het onwaarschijnlijk dat het gebouw opzettelijk op de equinoxen was uitgelijnd. De menigten komen nog steeds, en de discussie is nog gaande.

Photo: PashiX · CC BY-SA 4.0