Dzibilchaltún Audioprzewodnik po polsku

Witamy Państwa w Dzibilchaltún, mieście Majów na północy półwyspu Jukatan, niedaleko Méridy. Nazwa oznacza „tam, gdzie są napisy na płaskich kamieniach”, a ta rzeźbiona stela to wyjaśnia. Podobne stele, ozdobione tekstami hieroglificznymi, wznoszono w całym mieście i stanowią one fundament całej jego opowieści. Postacie na tym kamieniu noszą insygnia władców Majów, choć nie wiadomo, którego konkretnie władcę upamiętnia. Dzieje miasta są długie, od około 600 roku przed naszą erą do około 1100 roku naszej ery. Jego złoty wiek przypadł na okres późnego klasycyzmu, kiedy mieszkało tu ponad dwadzieścia pięć tysięcy ludzi. Ludzie wciąż spierają się o to, jak Majowie nazywali to miejsce. Jedna interpretacja wskazuje na Ich Kaan Ti'Ho, druga na Ch'iy Chan Ti'Ho.

Repositorio INAH · CC BY-SA 4.0

Te siedem małych figurek z gliny dało świątyni jej nazwę. Kiedy w latach pięćdziesiątych XX wieku archeolodzi prowadzili wykopaliska w głównej świątyni, znaleźli je ukryte pod podłogą. Umieszczono je tam w charakterze ofiary. Każda figurka jest inna. Jedne są poczerniałe, inne blade, a każda ma surową, pełną życia twarz uformowaną ręcznie. Wykonano je z surowej gliny, niewypalonej ziemi uformowanej w ludzką postać. Ktokolwiek je tam postawił, nigdy nie planował, by ujrzały światło dzienne, a przynajmniej nie ze świata powyżej. Świątynia, pod którą spoczywały, od tamtego czasu nosi nazwę Świątynia Siedmiu Lalek. Dzisiaj lalki można oglądać w muzeum stanowiska.

Repositorio INAH · CC BY-SA 4.0

Powód istnienia tego miasta zaczyna się nad morzem, oddalonym o około dwadzieścia dwa kilometry. Tamtejsze wybrzeże produkuje sól, jedną z wielkich potrzeb starożytnego świata handlowego. Założyciele miasta chcieli być tak blisko tego regionu solnego, jak to możliwe. Jednak ziemia pomiędzy nimi to ubogi teren, będący albo bagnem mangrowym, albo nagą skałą, ledwie nadający się do życia. Osiedlili się więc tutaj, na terenie, który był żyzny i zdatny do zamieszkania, a zarazem w zasięgu wybrzeża. W okresie swojej świetności ten otwarty teren był obywatelskim i ceremonialnym sercem metropolii, która dominowała w północno-zachodniej części półwyspu.

Lugares INAH · CC BY-SA 4.0

Ta piramida jest zbudowana z muru wapiennego, układanego ręcznie. Budowle takie jak ta, ze świątyniami i placami, zajmują tutaj około dwudziestu pięciu hektarów. Historia miasta nie była linią prostą. Było zamieszkane przez wiele wieków i niejednokrotnie rozrosło się do średniej wielkości miasta, a potem skurczyło z powrotem do małej osady. Każda ekspansja oznaczała nowe kampanie budowlane, nowe platformy wznoszone na starych. Około 1100 roku naszej ery, w okresie postklasycznym, wielkie budownictwo zwolniło. To, co tu stoi, jest dziełem wielu pokoleń, z których każde dodało swoją warstwę do poprzedniej.

Lugares INAH · CC BY-SA 4.0

Hiszpański kościół wyrósł w środku miasta Majów. Po podboju, w szesnastym wieku, chrześcijańscy budowniczowie postawili otwartą kaplicę bezpośrednio pośród starożytnego placu. Nie oczyszczali terenu ani się nie przeprowadzali. Budowali wewnątrz starej monumentalnej oprawy, wśród piramid i placów, które w pamięci Majów wciąż były ziemią świętą. Wielki kamienny łuk w sercu ruin wciąż nosi ślady białego tynku na swoim dachu. Stojąc tutaj, można zobaczyć dwa światy w jednym kamiennym kadrze: miasto Majów i misję hiszpańską dzielące ten sam plac.

Photo: Kevincollins123 · CC BY-SA 3.0

Rozległe, otwarte sklepienie tej kaplicy wychodzi na plac, a na jej drugim końcu zachowała się ściana ołtarzowa. Ten typ budynku odpowiada na praktyczne pytanie. Kaplice otwarte wznoszono w całym wczesnokolonialnym Meksyku, aby bardzo duże zgromadzenia wiernych mogły gromadzić się na świeżym powietrzu, w zasięgu wzroku ołtarza. Praktyka ta została ukształtowana przez skalę rdzennych społeczności, znacznie większą, niż pomieściłoby jakiekolwiek europejskie wnętrze kościelne tamtych czasów. Zatem niebo służyło za sufit, a plac za nawę.

Photo: Magister Mathematicae · CC BY-SA 3.0

Wszystko w tym mieście zaczęło się od dziury w ziemi. Cenote Xlacah to otwarte zapadlisko leżące w centrum ruin, otoczone zielonymi brzegami i pływającymi liliami wodnymi. W krainie bez rzek jego czysta woda pitna była prawdopodobnie tym, co wpłynęło na wybór tego miejsca przez budowniczych. Ciągnie się na długość około stu metrów od jednego końca do drugiego. W poprzek mierzy około czterdziestiu metrów. Miejscami woda opada na głębokość czterdziestu metrów. Jego nazwa to majańskie słowo, o którym mówi się, że oznacza „stare miasto”, jakby woda pamiętała miasto, zanim zrobiły to kamienie.

Bruno Rijsman · CC BY-SA 2.0

Ta sama sadzawka, która gaszyła pragnienie miasta, przyjmowała również jego ofiary. Nurkowie schodzący do Xlacah wydobyli z jej głębin dużą liczbę przedmiotów. Większość stanowiły wazy, ale były tam również rzeźbione kości i przedmioty drewniane. Odkrycia wskazują, że cenote było centrum kultu religijnego, miejscem składania ofiar rytualnych przez stulecia. Prawie to samo robiono w świętym cenote Chichen Itza, daleko na wschodzie. Przez pokolenia miejscowa ludność używała również tej sadzawki jako kąpieliska. To, czy pływanie jest dozwolone, zmieniało się na przestrzeni lat, a obawy budziły ścieki z pobliskich inwestycji.

User:Vmenkov · CC BY-SA 3.0

Prosta linia z jasnego kamienia biegnie tu ku horyzontowi i nosi majańską nazwę. Jest to sacbé, czyli „biała droga”, wzniesiona na nasypie z kamienia i gruzu, pierwotnie pokryta białym wapieniem. Sieci takich dróg łączyły różne punkty miasta z głównym placem i z Cenote Xlacah. Główna droga łączy Świątynię Siedmiu Lalek z resztą stanowiska oraz z Cenote Xlacah. Były one infrastrukturą, ale także szlakami procesyjnymi, którymi chodzono podczas ceremonii, jak i w codziennych sprawunkach. Ta sama droga nadal biegnie idealnie prosto, aż do świątyni.

Lugares INAH · CC BY-SA 4.0

Na końcu białej drogi stoi najsłynniejszy budynek miasta. Świątynia Siedmiu Lalek to zwarta, kwadratowa świątynia na tarasowej podstawie, zwieńczona wieżowatą nadbudówką z dachem. Niektórzy nazywają ją Świątynią Słońca z powodu tego, co dzieje się tu dwa razy w roku. Podczas równonocy wiosennej i jesiennej tłumy gromadzą się o świcie, aby oglądać wschodzące słońce wpisujące się w drzwi świątyni. Równonoc wiosenna przypada około dwudziestego pierwszego marca, a jesienna pod koniec września. Badacze zalecają jednak ostrożność. Nie ma poświadczonego archeologicznie znacznika dla żadnego punktu obserwacyjnego, a orientacje na równonoc są rzadkie na obszarze Majów i w Mezoameryce w ogóle. Ich zdaniem jest mało prawdopodobne, aby budynek został celowo zorientowany na równonoc. Tłumy nadal przychodzą, a dyskusja pozostaje otwarta.

Photo: PashiX · CC BY-SA 4.0