Phaselis Audiogids in het Nederlands

Stenen bogen rijzen hier op uit het dennenbos, het eerste teken van de stad die tussen de bomen verscholen ligt. Welkom in Phaselis, een antieke haven aan de kust van Lycië in het zuiden van Turkije. Rond 690 voor Christus zeilden kolonisten hierheen vanuit Rodos en stichtten een versterkte handelsnederzetting. Hun leider heette Lakios, en een oude kroniek uit Lindos vermeldt zijn naam. De locatie had alles wat een zeekoopman zich maar kon wensen. De stad lag op een landengte tussen Lycië en Pamfylië, met aan beide kanten natuurlijke havens. Vanaf dat begin groeide Phaselis uit tot een werkende havenstad die zo'n achttien eeuwen bleef bestaan. De ruïnes verspreiden zich over een flinke afstand door dit bos.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Van alles wat er in Phaselis nog overeind staat, zijn deze bogen het meest monumentaal. Ze behoren tot het aquaduct, dat zoet water aanvoerde vanaf een bron in de noordelijke heuvels. Het kanaal liep omlaag over het lage schiereiland en het stadscentrum in, waardoor fonteinen, baden en huishoudens van water werden voorzien. Waterkanalen verbonden de stad ook met de oudere nederzetting boven op het plateau, ongeveer zeventig meter boven de kust. Door de bogen heen is het blauw van de zee te zien tussen de pijlers. Het gehele terrein ligt binnen het nationaal park Olympos Beydağları, ingeklemd tussen het Bey-gebergte en de kust. Dennen- en cederbos omsluit de ruïnes van alle kanten. Een stad gebouwd van steen en zee, en het bos heeft bijna alles teruggenomen behalve deze bogen.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Phaselis ligt op een smalle landengte met niet één haven, maar drie. De noordelijke haven ligt hier, en daarbuiten de strijd- of beschermde haven, en de zuidelijke zonhaven. Wat de wind ook deed, een kapitein kon ergens langs deze kust altijd rustig water vinden. Dat maakte Phaselis tot de belangrijkste havenstad van oostelijk Lycië. De graven reikten ook tot aan het water. Stenen sarcofagen staan direct aan de rand van de baai, beschaduwd door dennen, als onderdeel van een necropolis die langs de haven loopt. Er zijn op het terrein nog veel meer sarcofagen aangetroffen.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Een enkele geplaveide laan loopt door het midden van Phaselis, ongeveer twintig tot vierentwintig meter breed. Deze snijdt recht over het schiereiland, van de ene haven naar de andere. Verhoogde wandelpaden en zuilengalerijen flankeerden beide kanten, met daarachter winkels en pakhuizen, en daaronder afwateringskanalen. Dit was de civiele ruggengraat van de stad, de weg die iedere aankomst en elk stuk lading aflegde. Daarlangs stonden de openbare gebouwen van de stad: de baden, de agora's en het theater. Wandelen door het Romeinse Phaselis betekende over deze ene brede stenen straat lopen, tussen zuilengalerijen, langs winkelpuien, met aan beide uiteinden de zee die wachtte.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Langs de laan staat een bewerkte stenen sokkel, waarvan het reliëf door de tijd vrijwel glad is gesleten. Welke voorstelling er ooit op te zien was, is door weersinvloeden verdwenen, maar de steen markeert nog steeds de welvaart die ooit over deze straat trok. Phaselis was een commercieel knooppunt tussen Griekenland, Azië, Egypte en Fenicië, en goederen uit al deze vier gebieden wisselden in de haven van eigenaar. De stad sloeg haar eigen munten met afbeeldingen van schepen, een treffend embleem voor een plek die leefde van vracht. Het had een eigen product waar reizigers naar op zoek waren: rozen. Phaselis stond erom bekend, en essence gewonnen uit de bloemblaadjes verliet deze haven als parfum. Een geurig exportproduct van een stad van zeelieden.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Vlak naast de hoofdlaan stonden twee grote badhuizen: het grote Romeinse badhuis en het kleine badhuis. Het grote Romeinse badhuis is het bouwwerk met deze massieve muren en hoge boogingangen. In een Romeinse stad vormden de baden openbare gebouwen die zich in het hart van de dagelijkse routine bevonden. De lokale bevolking en bezoekers kwamen hier om te wassen, te sporten en vooral om elkaar te ontmoeten. Er werden zaken besproken, nieuws uitgewisseld en men kon uren doorbrengen in de warme ruimtes. Het metselwerk hier is enorm; ruwe stenen blokken die in lagen zijn gestapeld en al eeuwenlang hun vorm hebben behouden.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Over deze vloer lopen rijen korte cilindervormige zuilen, elk opgebouwd uit platte tegels. Het zijn de resten van een hypocaustum, het verwarmingssysteem van een Romeins badhuis. De vloer van de badruimte werd op deze kleine zuilen verhoogd, waardoor eronder een open ruimte ontstond. Aan één kant brandde een oven en de hete lucht stroomde door die opening, waardoor de vloer erboven en de ruimte zelf werden verwarmd. Baders liepen op hete tegels zonder ooit het vuur te zien. Het kleine badhuis in Phaselis toont dit systeem nog steeds duidelijk: zuil na zuil staat in de vervallen ruimte. Romeinse techniek, teruggebracht tot de kale bakstenen kern.

Chris Walsh · CC BY 2.0

Dit theater, ingebouwd in de helling van de akropolisheuvel, was de plek waar de stad samenkwam voor amusement. De meest kleurrijke bladzijde uit de geschiedenis van de stad betrof een bijeenkomst van een andere aard. In 333 v.Chr., tijdens zijn winterveldtocht, kwam Alexander de Grote naar Phaselis. De burgers verwelkomden hem met een gouden kroon en hij bracht hier rustige weken door, waarbij hij de beschutte havens als uitvalsbasis gebruikte. Tijdens de feestelijke maaltijden bekransde hij het standbeeld van Theodectes, een tragische dichter en redenaar die in deze stad was geboren. Een veroveraar die een lokale schrijver eerde tijdens een feest in een stad die hij zojuist had ingenomen.

Dave Lonsdale · CC BY 2.0

Phaselis vereerde Athena, de godin van oorlog en wijsheid, als haar voornaamste godheid. Haar tempel is nooit gevonden, maar men denkt dat deze onder het bos op de akropolisheuvel ligt, en dit platform van bewerkte steen zou daar een aanwijzing voor kunnen zijn. De tempel bevatte een van de beroemde relikwieën van de klassieke wereld: de lans van Achilles. De cultus hier was diepgeworteld en ging terug tot de eerste jaren van de stad. De kroniek van Lindos vermeldt wijgeschenken die de Phaselitai stuurden naar Athena van Lindos: helmen en sikkelzwaarden, geofferd onder hun stichter Lakios. Zo bleef de godin die de kolonisten vanuit Rhodos meebrachten aan het hoofd van de stad staan, zolang deze bestond.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Drie agora's dienden de stad langs de centrale laan, één tegenover het theater en twee richting de zuidelijke haven. Deze boogpoort komt uit op een daarvan, de Domitianus-agora. Dit waren verharde marktpleinen, de vloeren waar de havenhandel daadwerkelijk werd gedreven, waarbij geld van hand tot hand ging onder zuilengalerijen. In de agora tegenover het theater liggen de ruïnes van een kleine Byzantijnse basiliek. De basiliek markeert het christelijke tijdperk van de stad, toen Phaselis een bisdom werd. Haar bisschop Fronto nam deel aan het Concilie van Chalcedon in 451, een van de grote bijeenkomsten van de vroege kerk. Een marktplaats die later plaats bood aan een kerk vertelt het verhaal van de hele stad op één plek.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0