Faselis Audioprzewodnik po polsku

Kamienne łuki wyłaniają się tutaj z lasu sosnowego, stanowiąc pierwszy znak miasta ukrytego wśród drzew. Witamy w Faselis, starożytnym porcie na wybrzeżu Licji w południowej Turcji. Około 690 roku przed naszą erą koloniści przybyli tutaj statkami z Rodos i założyli umocnioną osadę handlową. Ich przywódca nazywał się Lakios, a jego imię odnotowuje stara kronika z Lindos. To miejsce miało wszystko, czego mógł pragnąć kupiec morski. Leżało na przesmyku między Licją a Pamfilią, z naturalnymi portami po obu stronach. Od tego początku Faselis rozwinęło się w działające miasto portowe, które przetrwało około osiemnaście wieków. Ruiny rozciągają się po tym lesie na znaczną odległość.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Ze wszystkiego, co pozostało w Faselis, te łuki są najbardziej monumentalne. Należą one do akweduktu, który doprowadzał świeżą wodę ze źródła w północnych wzgórzach. Kanał przebiegał w dół przez niski półwysep i do centrum miasta, zapewniając zaopatrzenie dla fontann, term i gospodarstw domowych. Kanały wodne łączyły również miasto ze starszą osadą na płaskowyżu, około siedemdziesiąt metrów ponad brzegiem. Przez łuki błękit morza prześwituje między filarami. Całe stanowisko leży w granicach Parku Narodowego Olympos Beydağları, wciśnięte między Góry Bey a wybrzeże. Las sosnowy i cedrowy otacza ruiny z każdej strony. Miasto zbudowane z kamienia i morza, z którego las odzyskał niemal wszystko z wyjątkiem tych łuków.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Faselis leży na wąskim przesmyku z nie jednym portem, lecz trzema. Port północny znajduje się tutaj, a za nim port Bitewny lub Chroniony oraz południowy port Słoneczny. Niezależnie od tego, jak wiał wiatr, kapitan zawsze mógł znaleźć spokojną wodę gdzieś wzdłuż tego brzegu. To właśnie uczyniło z Faselis wiodące miasto portowe wschodniej Licji. Grobowce również schodziły ku wodzie. Kamienne sarkofagi stoją tuż nad brzegiem zatoki, zacienione przez sosny, stanowiąc część nekropolii ciągnącej się wzdłuż portu. Na całym stanowisku odnotowano znacznie więcej sarkofagów.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Przez środek Faselis biegnie pojedyncza wybrukowana aleja, mająca około dwadzieścia do dwudziestu czterech metrów szerokości. Przecina ona półwysep prosto, od jednego portu do drugiego. Podwyższone chodniki i kolumnady wyznaczały obie strony, ze sklepami i magazynami ulokowanymi za nimi oraz kanałami odwadniającymi biegnącymi poniżej. Był to kręgosłup obywatelski miasta, droga, którą przemierzał każdy przybysz i każdy ładunek. Wzdłuż niej stały budynki użyteczności publicznej miasta: termy, agory oraz teatr. Spacer po rzymskim Faselis oznaczał spacer tą jedną szeroką kamienną ulicą, między kolumnadami, obok fasad sklepów, z morzem czekającym na każdym końcu.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Wzdłuż alei stoi rzeźbiony kamienny cokół, którego relief został zniszczony przez czas niemal do gładkości. Cokolwiek przedstawiał kiedyś, postać ta uległa zwietrzeniu, ale kamień nadal wskazuje na bogactwo, które kiedyś przemieszczało się tą ulicą. Faselis było węzłem handlowym między Grecją, Azją, Egiptem a Fenicją, a towary z wszystkich czterech regionów zmieniały właścicieli w jego porcie. Miasto biło własne monety z wizerunkami statków, co było odpowiednim emblematem dla miejsca żyjącego z frachtu. Miało jeden własny produkt, którego poszukiwali podróżni: róże. Faselis słynęło z nich, a esencja pozyskiwana z płatków opuszczała ten port jako perfumy. Pachnący eksport z miasta marynarzy.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Tuż przy głównej alei stały dwa wielkie budynki łaźni: Wielkie termy rzymskie oraz małe termy. Wielkie termy rzymskie to te o masywnych murach i wysokich łukowych drzwiach. W rzymskim mieście łaźnie były budynkami publicznymi stanowiącymi samo serce codziennej rutyny. Miejscowi i przyjezdni przychodzili tu, by się umyć, poćwiczyć, a przede wszystkim, by spotkać się z innymi. Omawiano tu sprawy zawodowe, wymieniano się wieściami, a w ciepłych pomieszczeniach można było spędzić godziny. Tutejsza kamieniarka jest ogromna, grubo ciosane bloki kamienne ułożone w warstwach, które zachowały swój kształt przez stulecia.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Przez całą tę podłogę biegną rzędy niskich, cylindrycznych filarów, z których każdy ułożony jest z płaskich cegieł. To pozostałości hypokaustum, czyli systemu grzewczego rzymskich term. Podłoga pomieszczenia łaźni była uniesiona na tych małych kolumnach, pozostawiając wolną przestrzeń poniżej. Z jednej strony płonął piec, a gorące powietrze przepływało przez tę szczelinę, ogrzewając podłogę powyżej i samo pomieszczenie. Kąpiący się stąpali po gorących płytkach, nigdy nie widząc ognia. Małe termy w Faselis wciąż wyraźnie ukazują ten system, filar za filarem stojący w zrujnowanym pomieszczeniu. Rzymska inżynieria zredukowana do swoich nagich ceglanego szkieletu.

Chris Walsh · CC BY 2.0

Wbudowany w zbocze wzgórza akropolu teatr był miejscem, w którym miasto gromadziło się w celach rozrywkowych. Najbarwniejsza karta historii miasta to zgromadzenie innego rodzaju. W 333 r. p.n.e., podczas swojej zimowej kampanii, Aleksander Wielki przybył do Faselis. Obywatele powitali go złotą koroną, a on spędził tu pełne spokoju tygodnie, wykorzystując osłonięte porty jako bazę. Podczas uroczystych uczt ukoronował wieńcem pomnik Teodektesa, tragicznego poety i mówcy urodzonego w tym mieście. Zdobywca honorujący lokalnego pisarza na uczcie w mieście, które właśnie zajął.

Dave Lonsdale · CC BY 2.0

Faselis czciło Atenę, boginię wojny i mądrości, jako swoje główne bóstwo. Jej świątynia nigdy nie została odnaleziona, ale uważa się, że leży pod lasem na wzgórzu akropolu, a ta platforma z ciosanego kamienia może być tego wskazówką. W świątyni przechowywano jedną ze słynnych relikwii świata klasycznego: włócznię Achillesa. Kult był tu głęboko zakorzeniony, sięgając pierwszych lat istnienia miasta. Kronika z Lindos odnotowuje dary wotywne, które Phaselitai wysłali do Ateny z Lindos – hełmy i sierpowate miecze, ofiarowane pod wodzą ich założyciela Lakiosa. Tak więc bogini, którą osadnicy przywieźli ze sobą z Rodos, pozostała opiekunką miasta tak długo, jak ono istniało.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Trzy agory obsługiwały miasto wzdłuż jego centralnej alei, jedna naprzeciwko teatru i dwie w kierunku portu południowego. Ta łukowa brama prowadzi na jedną z nich, agorę Domicjana. Były to wybrukowane place targowe, nawierzchnie, na których faktycznie dokonywano handlu portowego, gdzie pieniądze zmieniały właścicieli pod kolumnadami. Na agorze naprzeciwko teatru znajdują się ruiny małej bazyliki bizantyjskiej. Bazylika ta wyznacza erę chrześcijańską miasta, kiedy Faselis stało się biskupstwem. Jego biskup Fronto brał udział w Soborze w Chalcedonie w 451 roku, jednym z wielkich zgromadzeń wczesnego Kościoła. Rynek, który później mieścił kościół, opowiada historię całego miasta w jednym miejscu.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0