Perge Audiogids in het Nederlands

Welkom in Perge, ooit de hoofdstad van de Romeinse provincie Pamphylia Secunda. In de tweede eeuw na Christus werd het beschouwd als een van de mooiste steden van Anatolië, wedijverend met Side om de titel van belangrijkste stad in Pamphylia. Dit theater stond buiten de stadsmuren, vlakbij het stadion, en het was groter dan de theaters van Myra en Patara. Ongeveer dertenduizend toeschouwers konden de zitplaatsen vullen. Het toneelgebouw dat naar hen toe gericht was, vormde het wonder van de plek. De gevel was versierd met marmeren reliëfs die het leven vertelden van Dionysos, god van de wijn en van het theater. De scènes lopen over de voorkant in omlijste panelen, bijna zoals de stilstaande beelden van een film. Toen het toneelgebouw later instortte, raakten veel van de panelen zwaar beschadigd. De scènes van Dionysos zijn echter nog bijna aflevering voor aflevering te volgen. Het orchestra beneden werd ooit omringd door balustrades, een teken dat de voorstellingen hier met de tijd veranderden.

Photo: 07özlem arlı · CC BY-SA 3.0

De zitplaatsen vertellen hier hun eigen verhaal. De cavea, de grote waaier van stenen banken, rees op in twee lagen. Negentien rijen bevonden zich onderaan, en drieëntwintig daarboven, oplopend vanaf een halfrond orchestra dat iets breder was dan een halve cirkel. Balustrades sloten dat orchestra af, en die balustrades veranderen hoe het gebouw wordt gelezen. In theaters in het hele Romeinse Oosten konden dergelijke ruimten worden aangepast voor gladiatorengevechten en gevechten met wilde dieren, spektakels die in dit tijdperk populair waren. De barrières hielden de vechters gescheiden van al de anderen. Zo kon dezelfde vloer die een koor herbergde, worden vrijgemaakt voor een gevecht, terwijl de menigte vanaf dezezelfde banken toekeek. De balustrades zijn het bewijsmateriaal dat dergelijke spelen in Perge werden opgevoerd, naast de toneelstukken.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Atleten hadden hun eigen arena. Dit stadion is een van de best bewaarde uit de antieke wereld, een lange, smalle rechthoek gebouwd van lokale conglomeraatsteen. Het loopt ongeveer tweehonderdvierendertig meter van het ene uiteinde naar het andere. Over de breedte meet het vierendertig. De noordelijke korte kant buigt in een hoefijzer rond, en de zuidelijke kant staat open. Het werk eraan begon waarschijnlijk in de tweede helft van de eerste eeuw na Christus. Ongeveer twaalfduizend toeschouwers konden een plaats vinden op de stenen banken. De hele constructie rust op zeventig gewelfde ruimten onder de zitplaatsen. Dertig van die gewelven flankeerden elke lange zijde, met nog eens tien bij de gesloten noordelijke bocht. Het waren geen opslagruimten. Ze dienden als winkels, en inscripties erboven vermeldden de winkelier en de te koop aangeboden goederen. Atletiek en handel deelden hier één enkel gebouw, waarbij de menigte tussen de evenementen door geld uitgaf.

Carlos Delgado · CC BY-SA 3.0

Geen enkele werking van deze stad was mogelijk zonder water, en Rome ontwierp de watervoorziening op grote schaal. In de Romeinse tijd werd Perge gevoed door twee aquaducten. De ene liep elf kilometer vanuit de buurt van de Kursunlu-waterval, vermoedelijk gebouwd om de baden van water te voorzien. Een latere leiding strekte zich uit over een lengte van eenentwintig kilometer en haalde een grotere stroom uit de rivier de Düden. Geboogde aquaductconstructies zoals deze stonden in het open land rondom de vindplaats en droegen de kanalen op hun rug. De taak van de bouwers was het verval. Water stroomt alleen bergafwaarts, dus een aquaduct moest geleidelijk en gestaag dalen, kilometer na kilometer, over valleien en open terrein. Elke fontein, elk badhuis en elk kanaal in Perge begon met dergelijke leidingen.

Paul VanDerWerf from Brunswick, Maine, USA · CC BY 2.0

Deze Laat-Romeinse stadspoort gaf toegang tot de ommuurde stad, en het verhaal van de beroemdste bezoekers van Perge begint bij zo'n poort. Volgens de Handelingen van de apostelen kwamen Paulus en Barnabas hier in het jaar 46 op hun eerste zendingsreis. In Perge verliet Johannes Marcus hen en keerde hij terug naar Jeruzalem. De stad lag aan de Via Sebaste, een Romeinse weg die na 25 voor Christus werd aangelegd om Perge met Antiochië in Pisidië te verbinden. Hierdoor was het een logisch vertrekpunt voor reizen naar het binnenland. Toen Paulus uit Pisidië terugkeerde, predikte hij in Perge. Het christendom kreeg hier voet aan de grond. In de vierde eeuw, onder Constantijn de Grote, werd Perge een belangrijk christelijk centrum, en die status behield de stad in de vijfde en zesde eeuw. Een van de eigen heiligen uit de zesde eeuw, Matrona, was gevlucht voor haar gewelddadige echtgenoot door zich te vermommen als monnik genaamd Babylos. Nadat ze ontdekt was, werd ze naar een vrouwenklooster gestuurd en uiteindelijk gaf ze leiding aan een klooster in Constantinopel. Ze stond bekend om haar gave van wonderbaarlijke genezing en stierf op honderdjarige leeftijd.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Baden in Perge was een stedelijke luxe op grote schaal. De zuidelijke baden, aangelegd in de eerste eeuw na Christus, behoren tot de best bewaarde gebouwen van de stad. Ze vallen op door hun omvang en monumentaliteit, en door de grote verzameling beeldhouwwerk die erin is gevonden. Een Romeins badhuis was een opeenvolging van ruimtes, geen enkel vertrek. Badgasten begonnen in de kleedkamers, gingen door warme ruimtes die hen geleidelijk aan de hitte lieten wennen, en eindigden in het caldarium, de hete ruimte waarvan de hoge bogen hier nog steeds overeind staan. Het hele gebouw was ontworpen rondom die overgang van koel naar heet. Naast de baden stond het zuidelijke nymphaeum, een monumentale fontein waarvan het hydraulische systeem het water voor de baden leverde.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

De hitte van het caldarium werd onder de vloer geproduceerd. Romeinse bouwers verhoogden de vloer op kleine bakstenen pijlers, verbonden door bogen zoals de bogen die hier blootliggen. Een oven brandde buiten de hete ruimtes, en de hete lucht circuleerde vrij door de ruimte onder de verhoogde vloer. Bakstenen kanalen voerden de hitte ook omhoog in de muren, zodat een badgast de warmte tegelijkertijd van onderen en van de zijkanten voelde. Dit is het mechanisme achter de hitte van het caldarium.

Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0

De agora was het commerciële en politieke hart van Perge, een plein van ongeveer zesenzeventig meter aan elke kant. Winkels omringden de open binnenplaats aan alle vier de zijden. Sommige vloeren waren bedekt met mozaïek. Elke winkel had twee deuren, de ene op de agora uitkomend, de andere op de straten eromheen. Aan de zuidkant, waar het land afliep, waren de winkels twee verdiepingen hoog. Midden op het plein stond het ronde bouwwerk dat hier te zien is, een fonteingebouw van ongeveer dertien en een halve meter in doorsnede. Water in het centrum van een marktplein was zowel versiering als noodzaak. Eeuwen later veranderde het plein met de stad. In de Byzantijnse periode werden alle hoofdingangen op de westelijke na dichtgemetseld. De noordelijke ingang deed waarschijnlijk dienst als kapel. Het marktplein was onderdeel geworden van de christelijke stad.

Photo: The7bab · CC BY-SA 4.0

Een slagersmes, uitgehouwen in marmer, vertelde klanten ooit alles wat ze moesten weten. Dit gebarsten paneel is een uithangbord, het embleem van een handwerksman, gehakt in steen. Veel klanten in een Romeinse stad konden niet lezen, dus een uithangbord moest in één oogopslag duidelijk maken wat er te koop was. Het mes stond voor vlees, en andere ambachten hadden hun eigen emblemen in dezelfde stijl. Handelaren in heel Perge adverteerden op deze manier, op het marktplein en in de winkels in de gewelven onder de tribune van het stadion.

Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0

Vóór Rome was Perge een fort. De hellenistische muren, opgetrokken in de derde eeuw voor Christus, hadden drie poorten, en de zuidelijke was bijzonder monumentaal. Twee ronde torens, drie verdiepingen hoog en ooit bekroond met kegelvormige daken, flankeerden de ingang. Daarachter lag een hoefijzervormige binnenplaats. Deze torens waakten over een tijdperk van verovering en oorlog. In driehonderdvierendertig voor Christus werd Alexander de Grote hier met zijn leger verwelkomd toen hij langs de kust trok. De stad had reden om zich te versterken. Het werk aan de muren van de benedenstad begon vanaf tweehonderddrieëntwintig voor Christus, en deze torens waren het gezicht dat Perge toonde aan een gevaarlijke wereld. Ze verrijzen nog steeds bij de zuidelijke ingang van de stad.

Photo: Interfase · CC BY-SA 4.0