Kościół San Giorgio Maggiore Audioprzewodnik po polsku

Witają Państwo w Kościele San Giorgio Maggiore, kościele opactwa benedyktynów, położonym na własnej wyspie w lagunie weneckiej. Po drugiej stronie wody wznosi się Piazzetta di San Marco, a ta lśniąco biała fasada została umieszczona tak, aby być do niej zwróconą. Kościół zaprojektował Andrea Palladio, a kamień węgielny położono w 1566 roku w obecności papieża. Sama fasada została ukończona dopiero w 1610 roku. Jej blask nad błękitną wodą czyni ją centralnym punktem widoku z Riva degli Schiavoni. Fasada rozwiązuje również problem, który przez wieki dręczył budowniczych kościołów. Klasyczna fasada świątyni jest niska i szeroka, ale kościół chrześcijański ma wysoką nawę główną ponad niskimi nawami bocznymi. Odpowiedzią Palladia było nałożenie na siebie dwóch fasad świątynnych. Szeroki fronton z architrawem rozciąga się nad nawą główną i obiema nawami bocznymi, pozornie podtrzymywany przez jeden rząd pilastrów. Nad nim znajduje się węższy fronton, o szerokości samej nawy, wsparty na potężnych kolumnach na wysokich cokołach. Obok głównego portalu stoją posągi świętego Jerzego i świętego Szczepana, dwóch patronów kościoła.

Luke N. Vargas. Dontexpect · Public domain

Wewnątrz kościół jest bardzo jasny, z masywnymi kolumnami przyściennymi i pilastrami wznoszącymi się na tle niezdobionych, białych ścian. Długa nawa bazylikowa krzyżuje się z transeptami, tworząc plan krzyża, a kopuła wyznacza miejsce spotkania obu osi. Benedyktyni pragnęli tu światła i klasycznej przejrzystości, a nie kolorowych zdobień, które można znaleźć w wielu weneckich kościołach. Projekt zatwierdzono w 1566 roku. Do 1575 roku stały już mury obwodowe i bęben kopuły. Sama kopuła została ukończona w 1576 roku. Andrea Palladio zmarł w 1580 roku, zanim ukończono chór za ołtarzem i fasadę. Chór wykończono w latach po jego śmierci, a dekoracja wnętrza nastąpiła później.

Photo: Misha2101 · CC BY-SA 4.0

Girolamo Campagna · 1590s · bronze

U szczytu nawy stoi ołtarz główny, którego projekt przypisuje się Antoniemu Vasillacchiemu, zwanemu l'Aliense. Wieńczy go grupa z brązu autorstwa Gerolamo Campagni z lat 90. XVI wieku. Cztery ciemne postacie ewangelistów unoszą na swoich ramionach glob. Nad globem wznosi się Chrystus wraz z Trójcą Świętą. Głęboki brąz wyraźnie odcina się na tle jasnych kolumn architektury Palladia. Jest to liturgiczne serce całego kościoła, obramowane kolumnami prezbiterium.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

Jacopo Tintoretto · 1563 · canvas, oil paint

Po obu stronach prezbiterium wiszą dwa bardzo duże płótna Jacopa Tintoretta, oba przedstawiające ustanowienie Eucharystii. Umieszczono je tak, aby były widoczne z balustrady ołtarzowej. Ostatnia Wieczerza jest ciemniejszym z nich. Z sufitu płonie lampa, a pod nią jarzy się aureola wokół Chrystusa. Stół biegnie przekątnie w głąb obrazu, więc wzrok wędruje wraz z apostołami wzdłuż niego. Wokół świętego posiłku poruszają się zwyczajni służący, zwierzęta i rozrzucone naczynia. To późny styl Tintoretta w najbardziej dramatycznym wydaniu, osadzający święty moment wewnątrz codziennego życia, a nie poza nim.

Jacopo Tintoretto · Public domain

Jacopo Tintoretto · 1590s · canvas, oil paint

Po drugiej stronie prezbiterium wisi obraz towarzyszący, Zbieranie manny. Przedstawia on Izraelitów zbierających mannę, pożywienie, które Bóg zesłał im na pustyni po ucieczce z Egiptu. Cały lud gromadzi się, klęka i je na tej zatłoczonej, ziemistej scenie. Po prawej stronie promienista postać czuwa nad nimi. W chrześcijańskiej interpretacji manna była zapowiedzią Eucharystii, chleba z nieba. Dlatego oba obrazy zawieszono jako parę w tym prezbiterium. Ostatnia Wieczerza, jej bliźniak, znajduje się naprzeciwko w pasującej skali – obietnica i jej spełnienie po obu stronach ołtarza.

Jacopo Tintoretto · Public domain

Gaspare Gatti · 1590s · walnut wood

Za ołtarzem, za przesłoną kolumn, znajduje się powód, dla którego cały kompleks istnieje: Chór mnichów za kolumnami. Palladio zaprojektował go w głównych zarysach przed swoją śmiercią, a budowę ukończono w latach 1580–1589. Półkoliste pomieszczenie wyłożone jest ciemnymi, drewnianymi stallami. Biegną wzdłuż nich płaskorzeźby autorstwa Alberta Van der Brulle. Dla wspólnoty benedyktyńskiej chór jest sercem dnia. Mnisi gromadzą się tu o różnych porach, aby śpiewać modlitwy, które wyznaczają rytm życia klasztornego. Wszystko inne w tym kościele, nawa, ołtarze i obrazy, służy temu rytmowi modlitwy.

Photo: Andraszy · CC BY-SA 4.0

Jacopo Tintoretto · 1594 · canvas, oil paint

W Kaplicy Zmarłych wisi „Złożenie Chrystusa do grobu” autorstwa Tintoretta, namalowane w 1594 roku. Ciało Chrystusa spoczywa na kamiennej płycie, owinięte w białe płótno. Dziewica mdleje w niebieskich szatach w lewym górnym rogu, podtrzymywana przez pogrążone w żałobie postacie. Nad sceną w ciemności unoszą się anioły. Obraz jest oświetlony jakby światłem pochodni, a żałobnicy są stłoczeni blisko siebie. Ukazuje to zupełnie innego Tintoretta niż ten z wielkich płócien w prezbiterium – intymnego i ponurego. Obraz został poddany konserwacji, a jego głębokie kolory wciąż niosą ze sobą smutek tej sceny.

Jacopo Tintoretto · Public domain

Sebastiano Ricci · 1708 · canvas, oil paint

Kaplica po prawej stronie ołtarza głównego należała do rodziny Bollanich. Domenico Bollani był ambasadorem przy Edwardzie VI w Anglii w 1547 roku, a później został biskupem. W wielu weneckich kościołach rodziny kupowały kaplice i dekorowały je według własnego uznania. Benedyktyni czerpali dochody z majątku i byli w silniejszej pozycji, więc zachowali kontrolę nad kaplicami i dyktowali ich wystrój. Po śmierci Domenica prace zwolniły i w 1619 roku kaplica była wciąż niedokończona, z marnym obrazem w roli ołtarza. Zastąpiono go w 1693 roku. Dopiero w 1708 roku kaplica otrzymała ważne dzieło, które Państwo teraz widzą, „Madonnę z Dzieciątkiem i świętymi” autorstwa Sebastiana Ricciego. Jest to żywa scena późnobarokowa, z Madonną na tronie pośród świętych i puttami wirującymi na niebie. Na dole mały aniołek gra na lutni.

Photo: Sailko · CC BY 3.0

Ta wyspa od bardzo dawna należy do Benedyktynów. W 982 roku doża Tribuno Memmo przekazał ją zakonowi, a mnich o imieniu Giovanni Morosini założył tu klasztor, zostając jego pierwszym opatem. Trzęsienie ziemi w 1223 roku zniszczyło każdy budynek na wyspie, a wspólnota odbudowała go na nowo. Pierwszą pracą Andrei Palladia w tym miejscu był refektarz klasztorny, przebudowywany od 1560 roku. Na jego tylną ścianę Paolo Veronese namalował „Gody w Kanie”, ukończone w niewiele ponad rok. W 1797 roku wojska napoleońskie zrabowały obraz, pocięły płótno w celu transportu i wywiozły je do Paryża; dziś znajduje się ono w Luwrze. Najbardziej niezwykły moment w historii klasztoru nadszedł wkrótce potem. Gdy Rzym był okupowany, a tron papieski pozostawał nieobsadzony, kardynałowie zebrali się na konklawe na tej odizolowanej wyspie w 1799 roku. Wybrali Piusa Siódmego, który został koronowany w tym kościele w marcu 1800 roku.

Photo: Orlando Paride · CC BY-SA 4.0

Dzwonnica powstała w 1467 roku. W 1774 roku zawaliła się, niszcząc części otaczających ją budynków klasztornych. Stojąca obecnie wieża została ukończona w 1791 roku, zaprojektowana w stylu neoklasycznym przez architekta Benedetta Burattiego. Jej kwadratowy trzon dźwiga dzwonnicę z białego kamienia istryjskiego, zwieńczoną stożkową iglicą. Miedź na iglicy pokryła się zieloną patyną. Wieża wznosi się na około siedemdziesiąt pięć metrów nad lagunę. Rampy sprawiają, że wspinaczka jest łatwa, dostępna jest także winda. Ze szczytu roztacza się piękny widok na Wenecję.

José Luiz · CC BY-SA 4.0