Bazylika Santa Maria della Salute Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Salute, gdzie historia zaczyna się od ślubu złożonego w najgorszym roku w dziejach Wenecji. Latem 1630 roku miasto zaatakowała zaraza. W ciągu roku zabiła prawie jedną trzecią populacji. Czterdzieści sześć tysięcy ludzi zmarło w samej Wenecji, a jeszcze więcej na lagunach. Modlitwy i procesje do świętych patronów chroniących przed zarazą nie przyniosły skutku. Dlatego dwudziestego drugiego października 1630 roku Senat nakazał budowę nowego kościoła. Nie miał być on dedykowany świętemu chroniącemu przed zarazą, lecz Dziewicy Maryi, którą Republika uważała za swoją opiekunkę. Prace rozpoczęto w następnym roku. Senatorowie wybrali to miejsce spośród ośmiu kandydatów – wąski cypel zwany Punta della Dogana, pomiędzy Canal Grande a Kanałem Giudecca. Od strony wody kościół jest zwrócony w stronę każdego, kto przybywa na plac świętego Marka. Biała fasada wznosi się z kamienia istryjskiego, prosto z krawędzi wody. Na samym szczycie posąg Dziewicy czuwa nad kościołem zbudowanym na jej cześć. Poniżej stoją święty Jerzy, święty Teodor, Ewangeliści, Prorocy oraz Judyta trzymająca głowę Holofernesa. Wszystko w tym budynku jest wotum wdzięczności, wykutym w kamieniu.

This Photo was taken by Wolfgang Moroder. Feel free to use my photos, but please mention me as the author and send me a message. This image is not in the public domain. Please respect the copyright protection. It may only be used according to the rules mentioned here. This specifically excludes use in social media, if applicable terms of the licenses listed here not appropriate. Please do not upload an updated image here without consultation with the Author. The author would like to make corrections only at his own source. This ensures that the changes are preserved.Please if you think that any changes should be required, please inform the author.Otherwise you can upload a new image with a new name. Please use one of the templates derivative or extract. · CC BY 3.0

Konkurs rozstrzygnął, kto zbuduje kościół wotywny. Napłynęło jedenaście projektów, a tylko dwa dotarły do finałowej rundy. Przegrani proponowali konwencjonalne kościoły linearne, bardzo podobne do kościoła Redentore Palladia po drugiej stronie wody. Zwycięzcą został młody architekt o nazwisku Baldassare Longhena, a jego plan był zupełnie inny. Był to konkretny schemat, opracowany pod względem konstrukcji i kosztów. Później spisał swoje przemyślenia. Kościół, jak twierdził, był dziełem dziewiczym, nigdy wcześniej niewidzianym, niewymyślonym ani w całości, ani w części w żadnym innym kościele w tym mieście. A ponieważ został poświęcony Najświętszej Dziewicy, zbudował go w kształcie korony. Ten pomysł tłumaczy rozległą ośmiokątną halę z ośmioma kaplicami rozchodzącymi się promieniście niczym punkty korony. Nic takiego wcześniej w Wenecji nie stało. Posadzka przenosi tę geometrię dalej, wyłożona tesserami z kolorowego marmuru, które światło ożywia. Longhena dożył ukończenia budowy. Kościół ukończono w 1681 roku, rok przed jego śmiercią.

Kent Wang from Barcelona, Spain · CC BY-SA 2.0

Kopuła to korona, którą obiecał Longhena, umieszczona bezpośrednio nad ośmiokątem. Jej rozpiętość wynosi prawie dwadzieścia dwa metry. Wokół bębna wysokie okna wpuszczają światło do hali, dzięki czemu cała przestrzeń raczej jaśnieje, niż tonie w mroku. Każda część symboliki wskazuje na Dziewicę. Sama kopuła oznacza jej koronę. Osiem boków kościoła nawiązuje do ośmiu ramion jej gwiazdy. Nawet obszerne wnętrze miało sugerować jej łono, chroniące pobożność miasta. Pierścieniowy, centralny projekt nawiązuje również do wzorców bizantyńskich, takich jak bazylika San Vitale w Rawennie. Światło jest ostatecznym szlifem tego zamysłu. Chwyta świętych ustawionych wzdłuż balustrady nawy i sprawia, że korona wydaje się nad głowami nic nie ważąca.

Photo: Zairon · CC BY-SA 4.0

Titian · 1540s · canvas, oil paint

Trzeci ołtarz po lewej stronie wejścia zawiera obraz Tycjana. Przedstawia on Zesłanie Ducha Świętego. U góry unosi się gołębica, a promienie światła rozchodzą się od niej w dół na Dziewicę i zgromadzonych poniżej Apostołów. Postacie cofają się i wznoszą ręce, gdy uderza w nie światło. Tycjan namalował go w latach czterdziestych XVI wieku. Wokół ołtarza wyrzeźbione anioły są dziełem Michele Fabrisa, artysty znanego jako l'Ongaro. Jest to jeden z ołtarzy, które wyposażają kaplice promieniście rozchodzące się od ośmiokąta. Tycjan jest artystą najliczniej reprezentowanym w całej bazylice, a więcej jego obrazów wisi w wielkiej zakrystii.

Titian · Public domain

Ołtarz główny niesie w marmurze całe znaczenie kościoła. Grupa rzeźbiarska przedstawia Królową Niebios wypędzającą zarazę. Dziewica z Dzieciątkiem odpędza chorobę od Wenecji, która kuli się pod jej opieką. Jest to dzieło Josse Le Courta, flamandzkiego rzeźbiarza urodzonego w Ypres, który spędził swoją karierę w Wenecji. Urodził się w 1627 roku, a zmarł w tym mieście w 1679 roku. Longhena sam zaprojektował układ ołtarza, ten sam architekt, który ukształtował otaczającą go koronę. Grupa marmurowa zajęła miejsce obrazu. Alessandro Varotari przedłożył wraz ze swoją propozycją architektoniczną obraz Dziewicy trzymającej kościół, który pierwotnie tu stał. Teraz ślub założycielski bazyliki ma swój widzialny dramatyzm nad ołtarzem głównym.

Photo: Luca.863996.Paglia · CC BY-SA 4.0

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/cc12be1c22a290c1c753a1825928dcaf · 16th century

W ołtarzu głównym znajduje się najświętszy wizerunek bazyliki. Jest to bizantyjska Madonna z Dzieciątkiem, znana po grecku jako Panagia Mesopantitissa, czyli Madonna Pośredniczka. Ikona przebyła bardzo długą drogę. Jej domem była Candia, jak nazywano wówczas Kretę pod rządem weneckim. Kiedy wyspa wpadła w ręce Osmanów pod koniec wojny o Kretę, dowódca floty Francesco Morosini przywiózł ikonę do Wenecji. Wywiózł ją jako trofeum na mocy warunków pokojowych. Umieszczono ją na obecnym miejscu dwudziestego pierwszego listopada. Ta data stała się świętem patronalnym bazyliki i do dziś kształtuje rok miasta. Wenecjanie od dawna postrzegają tę Madonnę jako obrończynię, a kult skupiony wokół niej jest częścią historii ikony.

Photo: Sailko · CC BY 3.0

Titian · 1510 · oil paint

W wielkiej zakrystii znajdują się najcenniejsze obrazy w bazylice, a Tycjan dominuje w tym pomieszczeniu. Jego ołtarz przedstawia świętego Marka na tronie, otoczonego przez czterech świętych. Ich imiona mają tu znaczenie: Kosma, Damian, Sebastian i Roch. Są to święci czczeni w czasie zarazy, wzywani przeciwko chorobie, a ich obecność cicho nawiązuje do ślubu, dla którego spełnienia zbudowano cały kościół. Tycjan namalował to dzieło, gdy był jeszcze młody. Płótna na suficie przedstawiają Dawida i Goliata, Abrahama i Izaaka oraz Kaina i Abla, a także osiem tondi przedstawiających doktorów Kościoła i ewangelistów. Dawid i Goliat uległ uszkodzeniu, gdy pod koniec sierpnia 2010 roku wybuchł pożar w sąsiednim seminarium. W zakrystii znajduje się również wielkie Wesele w Kanie pędzla Tintoretta, namalowane w 1561 roku, z twarzą samego malarza wśród gości.

Titian · Public domain

Na zewnątrz ciężar kopuły ma widoczną odpowiedź. Gigantyczne spiralne woluty, wielkie kamienne zwoje, wznoszą się wzdłuż bębna kopuły. Działają jako przypory, kierując napór kopuły na zewnątrz w dół ścian. Wieńczą je posągi, a całość nadaje Salute jej niepowtarzalną sylwetkę. Poniżej linii wody ukryta praca to drewno. Kościół stoi na platformie z drewnianych pali wbitych w miękki grunt cypelka. Wiąże się z nimi znana liczba. W 1663 roku Giustiniano Martinioni napisał, że budowlę podpiera dokładnie milion sto pięćdziesiąt sześć tysięcy sześćset pięćdziesiąt pali. Nowoczesne badania mówią coś innego. Przez dawne twierdzenie przewinął się błąd obliczeniowy, a realistyczny szacunek określa tę liczbę bliżej stu tysięcy. Mimo to pale i woluty wykonują to samo zadanie, jedno ukryte, a drugie widoczne, utrzymując kościół nad wodą.

User:Radomil · CC BY-SA 3.0

Francesco Guardi namalował rytuał, który zrodził się z samego ślubu. Na jego płótnie widać dożę w Bazylice Santa Maria della Salute, a łodzie tłoczą się na wodzie przed kościołem. Co roku dwudziestego pierwszego listopada, w święto Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny, urzędnicy miejscy przechodzą w paradzie z placu Świętego Marka do tej bazyliki. Odprawiane jest tam nabożeństwo dziękczynne za ocalenie od zarazy. Aby umożliwić przeprawę, na Canal Grande buduje się most pontonowy, po którym przechodzi procesja. Święto to pozostaje ważnym wydarzeniem w Wenecji. Guardi był tylko jednym z wielu, którzy utrwalili Bazylikę Santa Maria della Salute w wizerunku miasta. Malował ją Canaletto, podobnie jak Turner, Monet i John Singer Sargent, a serbski poeta Laza Kostić napisał wiersz, który nosi jej imię. Kościół, który Wenecja obiecała w swoim najgorszym roku, wciąż jest świątynią, której miasto dziękuje każdego listopada.

Francesco Guardi · Public domain