Basiliek van Santa Maria della Salute Audiogids in het Nederlands

Welkom bij de Basiliek van Santa Maria della Salute, waar het verhaal draait om een gelofte die in het zwaarste jaar uit de geschiedenis van Venetië werd afgelegd. In de zomer van 1630 trof de pest de stad. Binnen een jaar had deze bijna een derde van de bevolking gedood. Zesenveertigduizend mensen stierven in Venetië en nog velen meer daarbuiten in de lagunes. Gebeden en processies naar de pestheiligen hadden de ziekte niet kunnen stoppen. Dus op 22 oktober 1630 vaardigde de Senaat een decreet uit voor een nieuwe kerk. Deze zou niet aan een pestheilige worden gewijd, maar aan de Maagd Maria, die de Republiek als haar beschermvrouwe beschouwde. Het werk begon het jaar daarop. De senatoren kozen deze plek uit acht kandidaten, een smalle landtong genaamd Punta della Dogana, tussen het Canal Grande en het Giudecca-kanaal. Vanaf het water kijkt de kerk uit op iedereen die bij het San Marcoplein aankomt. De witte gevel rijst op in Istrische steen, direct vanaf de waterkant. Helemaal bovenaan waakt een standbeeld van de Maagd over de kerk die ter ere van haar is gebouwd. Onder haar staan Sint-Joris, Sint-Theodorus, de evangelisten, de profeten en Judith met het hoofd van Holofernes. Alles aan dit gebouw is een dankoffer, gemaakt van steen.

This Photo was taken by Wolfgang Moroder. Feel free to use my photos, but please mention me as the author and send me a message. This image is not in the public domain. Please respect the copyright protection. It may only be used according to the rules mentioned here. This specifically excludes use in social media, if applicable terms of the licenses listed here not appropriate. Please do not upload an updated image here without consultation with the Author. The author would like to make corrections only at his own source. This ensures that the changes are preserved.Please if you think that any changes should be required, please inform the author.Otherwise you can upload a new image with a new name. Please use one of the templates derivative or extract. · CC BY 3.0

Een prijsvraag bepaalde wie de votiefkerk mocht bouwen. Er kwamen elf ontwerpen binnen en slechts twee bereikten de finaleronde. De verliezers stelden conventionele lineaire kerken voor, veelal lijkend op de Redentore van Palladio aan de overkant van het water. De winnaar was een jonge architect genaamd Baldassare Longhena, en zijn plan was van een andere orde. Het was een concreet plan, uitgewerkt in structuur en kosten. Later zette hij zijn gedachten op papier. De kerk, zei hij, was een maagdelijk werk, nooit eerder vertoond, noch geheel noch gedeeltelijk uitgevonden in enige andere kerk in deze stad. En omdat ze was gewijd aan de Heilige Maagd, had hij het gebouwd in de vorm van een kroon. Dat idee verklaart de enorme achthoekige hal, met acht kapellen die als de punten van een kroon naar buiten stralen. Niets soortgelijks stond voorheen in Venetië. De vloer voert de geometrie door, gelegd in tesserae van gekleurd marmer die door het licht tot leven komen. Longhena heeft de voltooiing nog meegemaakt. De kerk werd in 1681 voltooid, het jaar voordat hij stierf.

Kent Wang from Barcelona, Spain · CC BY-SA 2.0

De koepel is de kroon die Longhena beloofde, direct boven de achthoek geplaatst. De overspanning meet bijna tweeëntwintig meter. Rondom de tamboer stroomt licht door hoge ramen de hal in, waardoor de hele ruimte straalt in plaats van somber te ogen. Elk onderdeel van de symboliek wijst naar de Maagd. De koepel zelf staat voor haar kroon. De acht zijden van de kerk echoën de acht punten van haar ster. Zelfs het grotachtige interieur was bedoeld om haar schoot te suggereren, als beschutting voor de vroomheid van de stad. Het ringvormige, gecentraliseerde ontwerp grijpt ook terug op Byzantijnse modellen, zoals de kerk van San Vitale in Ravenna. Licht vormt de bekroning van het idee. Het vangt de heiligen die langs de balustrade van het schip staan opgesteld en het maakt dat de kroon daarboven gewichtloos aanvoelt.

Photo: Zairon · CC BY-SA 4.0

Titian · 1540s · canvas, oil paint

Bij het derde altaar links van de ingang hangt een schilderij van Titiaan. Het toont de nederdaling van de Heilige Geest. Een duif zweeft bovenaan en lichtstralen breken eruit naar beneden op de Maagd en de apostelen die zich eronder hebben verzameld. De figuren deinzen terug en heffen hun handen op terwijl het licht hen raakt. Titiaan schilderde het in de jaren veertig van de zestiende eeuw. Rondom het altaar zijn de gebeeldhouwde engelen het werk van Michele Fabris, een kunstenaar die bekend staat als l'Ongaro. Dit is een van de altaarstukken die de kranskapellen van de achthoek sieren. Titiaan is de meest vertegenwoordigde kunstenaar in de hele basiliek en meer van zijn schilderijen hangen in de grote sacristie.

Titian · Public domain

Het hoofdaltaar draagt de gehele betekenis van de kerk in marmer uit. De sculptuurgroep toont de Koningin van de Hemel die de pest verdrijft. De Maagd met haar Kind drijft de ziekte weg uit Venetië, dat zich onder haar bescherming verschuilt. Het is het werk van Josse Le Court, een Vlaamse beeldhouwer geboren in Ieper die zijn carrière in Venetië doorbracht. Hij werd geboren in 1627 en stierf in deze stad in 1679. Longhena ontwierp de altaaropstelling zelf, dezelfde architect die de kroon eromheen vormgaf. De marmeren groep verving een schilderij. Alessandro Varotari had bij zijn architecturale voorstel een afbeelding van de Maagd met een kerk in haar handen ingediend en die stond hier oorspronkelijk. Nu heeft de stichtingsgelofte van de basiliek haar zichtbare drama boven het hoofdaltaar.

Photo: Luca.863996.Paglia · CC BY-SA 4.0

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/cc12be1c22a290c1c753a1825928dcaf · 16th century

In het hoofdaltaar hangt de heiligste afbeelding van de basiliek. Het is een Byzantijnse Madonna met Kind, in het Grieks bekend als de Panagia Mesopantitissa, de Madonna de Middelares. Het icoon heeft een zeer lange weg afgelegd. Haar thuis was Candia, zoals Kreta toen onder Venetiaanse heerschappij werd genoemd. Toen het eiland aan het einde van de Kretenzische Oorlog in handen viel van de Ottomanen, bracht de vlootvoogd Francesco Morosini het icoon naar Venetië. Hij nam het mee als trofee van de vredesvoorwaarden. Het kreeg zijn huidige plek op éénentwintig november. Die datum werd het patroonsfeest van de basiliek en bepaalt nog steeds het jaar van de stad. Venetianen beschouwen deze Madonna al lang als beschermster, en de toewijding die om haar heen is ontstaan, maakt deel uit van het verhaal van het icoon.

Photo: Sailko · CC BY 3.0

Titian · 1510 · oil paint

De grote sacristie bevat de rijkste schilderijen van de basiliek en Titiaan domineert de ruimte. Zijn altaarstuk toont de getroonde Sint-Marcus, geflankeerd door vier heiligen. Hun namen doen er hier toe: Cosmas, Damianus, Sebastianus en Rochus. Dit zijn pestheiligen, die worden aangeroepen tegen ziekte, en hun aanwezigheid weerspiegelt stil de belofte die de hele kerk is gebouwd om na te komen. Titiaan schilderde het toen hij nog jong was. Zijn plafonddoeken tonen David en Goliath, Abraham en Isaäk, en Kaïn en Abel, samen met acht tondo's van de kerkleraars en de evangelisten. David en Goliath raakte beschadigd toen er eind augustus 2010 brand uitbrak in het naburige seminarie. De sacristie bewaart ook Tintoretto's grote Bruiloft te Kana, geschilderd in 1561, met het gezicht van de schilder zelf tussen de gasten.

Titian · Public domain

Buiten heeft het gewicht van de koepel een zichtbaar antwoord. Reusachtige spiraalvoluten, grote stenen voluten, vegen omhoog tegen de tamboer van de koepel. Ze werken als steunberen en leiden de naar buiten gerichte druk van de koepel omlaag naar de muren. Standbeelden bekronen ze en het hele bouwwerk geeft de Salute haar onmiskenbare silhouet. Onder de waterlijn is het verborgen werk van hout. De kerk staat op een platform van houten palen die in de zachte grond van de punt zijn geheid. Er hangt een beroemd getal aan vast. In 1663 schreef Giustiniano Martinioni dat precies één miljoen honderdzesenvijftigduizend zeshonderdvijftig palen het gebouw ondersteunen. Moderne studies beweren anders. Er sloop een rekenfout in de oude bewering en een realistische schatting brengt het aantal dichter bij de honderdduizend. Toch doen de palen en de voluten dezelfde taak, de ene verborgen en de andere zichtbaar, om de kerk boven het water te houden.

User:Radomil · CC BY-SA 3.0

Francesco Guardi schilderde het ritueel dat de gelofte zelf schiep. Zijn doek toont de doge bij de Basiliek van Santa Maria della Salute, met boten die het water voor de kerk vullen. Elk jaar op de eenentwintigste november, het feest van de Opdracht van de Maagd, paraderen de stadsfunctionarissen van San Marco naar deze basiliek. Daar wordt een dankdienst voor de verlossing van de pest gevierd. Om de oversteek mogelijk te maken, wordt er een pontonbrug over het Canal Grande gebouwd en loopt de processie eroverheen. Het feest blijft een belangrijk evenement in Venetië. Guardi was slechts een van velen die de Basiliek van Santa Maria della Salute in het stadsbeeld vastlegden. Canaletto schilderde het, net als Turner, Monet en John Singer Sargent, en de Servische dichter Laza Kostić schreef een gedicht dat de naam ervan draagt. De kerk die Venetië in zijn slechtste jaar beloofde, is nog steeds de kerk die de stad elke november bedankt.

Francesco Guardi · Public domain