Ca’ Vendramin Calergi Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Ca' Vendramin Calergi, pałacu przy Canal Grande, który należał do kupców, książąt, wygnanych członków rodzin królewskich oraz kompozytora. Jego historia zaczyna się od Andrei Loredana, weneckiego szlachcica o zamiłowaniu do sztuk pięknych, który pragnął rezydencji godnej swojej rodziny. Pieniądze pochodziły z jeszcze wyższego źródła: samego Leonarda Loredana, doży Wenecji. Prace rozpoczęto w 1481 roku pod kierunkiem architekta Mauro Codussiego. Gdy zmarł, rodzina architektów Lombardo kontynuowała projekt aż do 1509 roku. Dwadzieścia osiem lat brzmi długo, ale jak na ówczesną technologię uznawano to za szybkie tempo. Rachunek opiewał na ponad dwieście tysięcy dukatów, co nawet w Wenecji stanowiło ogromną sumę. Pod jednym z okien na parterze, wyryta w kamieniu, widnieje łacińska sentencja: Non nobis Domine, nie nam, Panie. Pochodzi ona z psalmu i była dewizą rodziny Loredan, a przed nimi zakonu templariuszy. Wenecjanie przyjęli ją jako przydomek pałacu i pod tą nazwą budynek jest znany do dziś.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Wielkie okna tej fasady wyznaczają punkt zwrotny w sposobie, w jaki Wenecjanie budowali swoje pałace. Każde z nich jest tym, co architekci nazywają biforium, czyli oknem parzystym. Dwa otwory zwieńczone łukiem są połączone w obrębie jednego półkola, a między nimi znajduje się małe okrągłe okienko, niczym oko w centrum. Ten mały, okrągły prześwit przypomina okna w Palazzo Corner Spinelli, zbudowanym pokolenie wcześniej, a to podobieństwo jest jednym z powodów, dla których badacze przypisują autorstwo tego pałacu Mauro Codussiemu. Starsze pałace przy kanale, w stylu bizantyńskim i gotyckim, pozwalały ornamentyce swobodnie rozprzestrzeniać się po ścianach. Tutaj logika jest odwrotna. Kolumny i łuki tworzą klasyczną ramę, która dominuje na każdym piętrze, a wszystko inne jest jej podporządkowane. Rama jest najważniejsza; dekoracja stanowi uzupełnienie.

Paolo Monti · CC BY-SA 4.0

Nawet rzeźbione powierzchnie tej fasady zachowują umiar. Przez kamień przebiegają pasy motywów roślinnych i wolut, wykonane starannie, ale tak, by nigdy nie zdominowały całości. Projekt przewiduje stonowane intarsje w kontrastowych kolorach, umieszczone w kwaterach pod oknami. Spoczywają cicho pod łukami i kolumnami, podporządkowane architektonicznej ramie tak, jak głos towarzyszący odpowiada soliście. Kluczem jest powściągliwość. Sam kamień, uporządkowany i spokojny, przemawia.

Paolo Monti · CC BY-SA 4.0

Niewiele pałaców przy Canal Grande mogło pozwolić sobie na ogród, a ten wciąż zachowuje swoją otoczoną murem zieloną przestrzeń nad samą wodą. W 1589 roku pałac przeszedł w ręce Vettora Calergiego, weneckiego szlachcica z Krety, który kupił go z okazji ślubu z Isabettą Gritti. Ich córka Marina weszła przez małżeństwo do rodziny Grimani, a jej synowie mieli zmienić historię pałacu. W 1614 roku właściciele rozbudowali prawe skrzydło nad częścią ogrodu, według projektu architekta Vincenza Scamozziego. Ta dobudowa nadała budynkowi plan w kształcie litery L, który zachował się do dziś. Jednak skrzydło to stało się również sceną wendety. Francesco Querini Stampalia został tam zabity przez trzech synów Mariny Calergi. Republika zareagowała surowo: skrzydło zostało zburzone, a w jego miejscu wzniesiono kolumnę hańby, aby upamiętnić wstyd rodziny. Bracia zburzyli kolumnę niemal zaraz po jej postawieniu. Samo skrzydło zostało zburzone w 1659 roku i odbudowane już w następnym roku.

Photo: Sailko · CC BY-SA 3.0

Przez tę bramę, pod napisem Casinò Municipale, pałac otwiera się na miasto od strony Cannaregio. Przez wieki należał do rodów szlacheckich; w XX wieku zmienił właścicieli w inny sposób. W 1946 roku Rada Miasta Wenecji wykupiła budynek na własność. Od 1959 roku służy jako zimowa siedziba Casinò di Venezia, słynnego miejskiego domu gier, którego sale zapełniają się w chłodniejszych miesiącach, podczas gdy letnia rozgrywka przenosi się w inne miejsce. Dopiero na początku XXI wieku miasto formalnie przeniosło własność na spółkę prowadzącą kasyno, której jest udziałowcem. Pałac zbudowany, by imponować odwiedzającej go szlachcie, dziś utrzymuje się dzięki publiczności.

Photo: Sailko · CC BY-SA 3.0

Wewnątrz parter kryje długi korytarz zwany portego, z którego klatka schodowa prowadzi na piętro reprezentacyjne. W jego sercu leży Salone, a jego kształt to najbardziej pomysłowe rozwiązanie. Sala została wzniesiona w formie litery T, zwęża się ku tyłowi pałacu i otwiera szeroko w stronę wody. Ten układ wciąga do wnętrza najpełniejszy widok na Canal Grande wraz ze światłem i powietrzem, które od niego napływają. Ściany, które Loredanowie znali tu na początku, zniknęły. Giorgione, jeden z wielkich malarzy renesansu weneckiego, został wezwany do ozdobienia wnętrza freskami, a dekoracja ta jest obecnie utracona, zastąpiona dawno temu przez późniejsze stiuki. Mimo to w Salone zachowały się pewne XVI-wieczne prace, które wykonał Palma il Giovane. To są sale, z których kasyno korzysta zimą, jak słyszeli Państwo przy bramie od strony lądu.

Photo: San Marco Venice · CC BY-SA 4.0

Richard Wagner kochał Wenecję; między 1858 rokiem a swoją śmiercią odwiedził ją sześciokrotnie. Jego ostatnia wizyta rozpoczęła się triumfalnie. Wkrótce po premierze opery „Parsifal” na drugim festiwalu w Bayreuth, wynajął od hrabiego de' Bardi całe antresolowe piętro tego pałacu. Przybył szesnastego września 1882 roku wraz z żoną Cosimą, córką Franza Liszta, oraz czworgiem z pięciorga swoich dzieci, a także służbą domową. Spędził tu zimę, a trzynastego lutego 1883 roku, po południu, zmarł w pałacu na atak serca w wieku sześćdziesięciu dziewięciu lat. Na ceglanym murze przy budynku, od strony kanału, znajduje się tablica z epitafium poety Gabriele d'Annunzio: „W tym pałacu ostatnie tchnienie Richarda Wagnera trwa w duszach, niczym przypływ obmywający marmury”. Od 1995 roku wewnątrz pałacu działa Muzeum Wagnera, w którym znajduje się największa prywatna kolekcja poświęcona kompozytorowi poza Bayreuth.

Internet Archive Book Images · No restrictions

W latach siedemdziesiątych dziewiętnastego wieku fotograf Carlo Naya rozstawił aparat nad kanałem i uwiecznił ten pałac na odbitce, którą dedykował jednemu z jego właścicieli: Marii Karolinie Burbon-Sycylijskiej, księżnej de Berry. Była wdową po synu króla Francji Karola Dziesiątego, spędzającą wygnanie w weneckich wygodach. Kupiła tę posiadłość w 1844 roku wraz ze swoim drugim mężem, księciem della Grazia. Zawirowania Risorgimento dotarły i do niej, przez co została zmuszona do sprzedaży. Nabywcą był jej własny wnuk, hrabia Henryk de Bardi, a wiele wspaniałych dzieł sztuki z pałacu zlicytowano w Paryżu. Hrabia i jego żona, infantka Adelgunda, utrzymywali ten dom przy życiu i gościli w nim znane postacie tamtych czasów. W 1937 roku ostatni przedstawiciel rodu Grazia sprzedał go Giuseppe Volpiemu, który przebudował komnaty i przekształcił pałac w ośrodek badań nad zjawiskami elektrycznymi. Od dwustu tysięcy dukatów Loredanów do księżnej na wygnaniu, ostatniej zimy kompozytora i miejskiego kasyna – pałac ten przekazywano z rąk do rąk przez pięć stuleci, a każdy właściciel pozostawił w jego kamieniu cząstkę swoich ambicji.

Carlo Naya · Public domain