Monaster Visoki Dečani Audioprzewodnik po polsku

Monaster Visoki Dečani to serbski klasztor prawosławny w pobliżu Dečani w Kosowie, którego historia rozpoczęła się w 1327 roku jako projekt królewski. Król Stefan Deczański z Serbii ufundował go jako nadanie, dar przeznaczony na utrzymanie kościoła i jego mnichów. Akt fundacyjny z 1330 roku przetrwał do naszych czasów i mówi się, że wskazuje on świętego Sawę jako tego, który wybrał to miejsce. Pewna legenda przypisuje ten wybór samemu królowi. W tej opowieści wędrował on przez wiele miejsc, aż natrafił na to miejsce, a jego piękno go oczarowało. W 2004 roku UNESCO wpisało monaster na listę światowego dziedzictwa.

Pudelek (Marcin Szala) · CC BY-SA 3.0

Visoki oznacza wysoki i tak też monaster jest powszechnie znany jako Wysokie Dečani. Jego kościół jest tak duży, że przewyższa każdy inny średniowieczny kościół na Bałkanach. Serbscy pisarze zauważają, że jego proporcje były nietypowe jak na tamte czasy. Nad murami wznosi się wysoki bęben przebity wąskimi oknami, który podtrzymuje kopułę. Zewnętrzne mury zbudowano z naprzemiennych warstw białego i różowego marmuru.

Pudelek (Marcin Szala) · CC BY-SA 3.0

Kolejne warstwy tego wejścia są rzeźbione. Motyw skręconego sznura i liściasty ornament pną się w górę kolumn oraz wokół krzywizny łuku. Wewnątrz łuku centralne miejsce zajmuje postać siedząca, a po obu jej stronach stoją postaci. W zewnętrznych górnych narożnikach umieszczono małe rzeźbione głowy. Poniżej w pasiastym kamieniu osadzono dwuskrzydłowe drewniane drzwi. Bratislav Pantelić interpretuje tę kamieniarkę jako rzeźbę romańską. Zalicza ją do tak zwanego renesansu paleologowskiego, czyli odrodzenia sztuki w późnym świecie bizantyjskim. UNESCO określiło klasztor mianem niezastąpionego skarbu.

Pudelek (Marcin Szala) · CC BY-SA 3.0

Okno o trzech wysokich prześwitach znajduje się pod głęboko rzeźbionym łukiem, a wokół niego owijają się pasy rzeźbionych ornamentów. Małe rzeźbione postacie siedzą na wspornikach, kamiennych elementach wystających ze ściany po obu stronach. Głównym architektem był Vito z Kotoru, franciszkanin. Serbscy pisarze nazywają go mistrzem budowniczym. Twierdzą, że pracowało z nim kilku innych mistrzów, a niektóre z ich imion zostały zapisane. Prace budowlane trwały osiem lat. Ci, którzy pomagali budować monaster, otrzymali w ramach wspólnego daru wieś w pobliżu Prizrenu o nazwie Manastirica. Wielu z nich osiedliło się tam, gdy praca została zakończona.

Martin Brož · CC BY 3.0

Złote woluty winorośli rozrastają się na tym fresku, a postacie siedzą wśród nich w rzędach. Postacie królewskie noszą aureole, a w górnych narożnikach pojawiają się uskrzydlone postacie. Na samym dole stoi postać w szatach z szeroko rozpostartymi ramionami. Fresk przedstawia rodzinę Nemaniczów, królewską linię, do której należał Stefan Deczański. Wielu z nich zostało świętymi, a według jednej z interpretacji fresk przedstawia rządy tej rodziny jako święte i prawowite.

Unknown author · Public domain

Stefan Deczański zmarł w 1331 roku, a kościół nie był jeszcze ukończony. Jego syn, Stefan Duszan, został w tym samym roku królem i kontynuował budowę. Niektóre przekazy nazywają go cesarzem, a nie królem. Scena ta przedstawia obu fundatorów stojących obok siebie. Obaj noszą korony i aureole, choć tynk w niektórych miejscach odpadł, a rysy twarzy są trudne do rozpoznania. Między nimi stoi niewielki budynek z kopułą, który może być wyobrażeniem ufundowanego przez nich kościoła.

XIV century serbian painter · Public domain

Kopułę zdobi malowidło przedstawiające Chrystusa Pantokratora – grecki tytuł oznaczający władcę wszystkiego. Jego twarz znajduje się w centralnym, dużym medalionie, otoczonym pierścieniem mniejszych tond. Krzywiznę wokół medalionu wypełniają namalowani aniołowie. Kościół jest poświęcony Wniebowstąpieniu Pańskiemu. Poniżej kopułę podtrzymują cztery filary. Drewniane belki i metalowe liny przecinają scenę, co sugeruje, że w pewnym momencie prowadzono tu prace zabezpieczające lub naprawcze.

This image was made by Sadko. Please credit this with: "Sadko, Wikipedia" in the immediate vicinity of the image. A message to me would be appreciated as well. If you wish to use, license, or buy the image, please contact me to discuss terms. More of my work can be found in my personal gallery. · CC BY-SA 4.0

Ściany i sklepienia kościoła pokrywają malowane sceny. Są one zorganizowane w dwadzieścia głównych cykli, czyli zestawów scen o tej samej tematyce. Łącznie zawierają one ponad tysiąc kompozycji. Wśród nich znajduje się kilka tysięcy portretów. Prace trwały około piętnastu lat, a brali w nich udział malarze wywodzący się z Serbii, świata bizantyjskiego oraz wybrzeża Adriatyku. Mówi się, że kościół posiada największy zachowany zbiór malarstwa bizantyjskiego. Stojaki na świece i wiszące lampy wypełniają przestrzeń, a światło wpadające przez okna oświetla malowane ściany.

This image was made by Sadko. Please credit this with: "Sadko, Wikipedia" in the immediate vicinity of the image. A message to me would be appreciated as well. If you wish to use, license, or buy the image, please contact me to discuss terms. More of my work can be found in my personal gallery. · CC BY-SA 4.0

Król Stefan Deczański trzyma mały model kościoła z kopułą. Ma brodę i aureolę, nosi wysokie nakrycie głowy oraz szaty obszyte złotem. W malarstwie średniowiecznym fundatorów często przedstawiano trzymających ufundowaną przez nich świątynię. Król został pochowany w kościele, co uczyniło go królewskim miejscem pochówku. Jego grobowiec, rzeźbiony drewniany sarkofag, ukończono w 1340 roku.

BLAGO Fund, Inc. · CC BY 4.0

Longin był mnichem-malarzem, który w drugiej połowie szesnastego wieku spędził w tym monasterze dwie dekady. Prace malarskie w monasterze trwały nawet wtedy, gdy region znajdował się pod panowaniem Imperium Osmańskiego. Stworzył on piętnaście ikon, w tym sceny wielkich świąt i pustelników. Jego najsłynniejszym dziełem jest ikona Stefana Deczańskiego. Ta scena bitewna jest pełna konnych wojowników, włóczni i sztandarów. Bitwa określana jest jako bitwa pod Wielbużdem, ale nie jest jasne, czy to Longin ją namalował. Po prawej stronie wyróżniono postać jeźdźca z aureolą w przypominającym koronę nakryciu głowy.

Unknown author · CC0