Bazylika Matki Boskiej z Guadalupe Audioprzewodnik

Witamy w sanktuarium Matki Boskiej z Guadalupe, u stóp wzgórza Tepeyac na północy Miasta Meksyk. Wszystko tutaj wyrosło z jednego kultu: wizerunku Maryi Panny znanego jako Matka Boska z Guadalupe. Ten wielki otwarty plac to Plac Ameryk, który ukazuje niezwykły widok. Dwie bazyliki stoją obok siebie na tym samym placu. Jedna jest okrągła, zwieńczona namiotowym dachem z zielonej miedzi. Druga to osiemnastowieczna świątynia z kopułą z żółtych i niebieskich płytek. Pielgrzymi przybywają w niezwykłej liczbie, około dwudziestu milionów rocznie. To co najmniej dwa razy więcej niż odwiedza najsłynniejsze sanktuaria maryjne świata. Spośród tych milionów około dziewięciu milionów przybywa w dniach wokół dwunastego grudnia, święta Matki Boskiej z Guadalupe. Dalsza opowieść dotyczy wizerunku, tłumów oraz powodu, dla którego jedno sanktuarium zaczęło potrzebować dwóch bazylik.

Photo: Arne Müseler · CC BY-SA 3.0 de

Połączenie dwóch bazylik sprowadza się do osiadającego gruntu. Stary kościół z kopułą wzniesiono na miękkich gruntach tego, co kiedyś było dnem jeziora. Z biegiem czasu ziemia pod nim przemieszczała się i zapadała nierównomiernie, tak jak wciąż dzieje się z budynkami w tej części Miasta Meksyk. Świątynia stała się niestabilna i ostatecznie uznano ją za niebezpieczną w użytkowaniu. Sanktuarium nie mogło jednak po prostu porzucić swojego świętego wizerunku. Więc wizerunek musiał zostać przeniesiony, a nowe sanktuarium wzniosło się na stabilniejszym gruncie obok starego. Kolejny przystanek opowiada o tym, jak wzniesiono ten nowy budynek i jak przyjął on Maryję.

Photo: ProtoplasmaKid · CC BY-SA 4.0

Prace nad okrągłą bazyliką rozpoczęły się w 1974 roku, podczas opatstwa prałata Guillerma Schulenburga. Prawnik bazyliki, Odilón Ramírez Pelayo, zajął się zakupem gruntów i zgromadził architektów. Na czele zespołu projektowego stali Pedro Ramírez Vázquez i José Luis Benlliure, wspierani przez czterech kolejnych architektów. Ramírez Pelayo postarał się nawet o to, aby w Bazylice Świętego Piotra w Rzymie zbudowano małą kaplicę dedykowaną nowej bazylice. Siedem wejść otwiera się na głównej fasadzie. Nad nimi znajduje się otwarta kaplica, stanowiąca echo atrium z XVI wieku, z której można było odprawiać mszę dla tłumów zgromadzonych na zewnątrz. Dwunastego października 1976 roku, po zakończeniu prac, wizerunek Maryi wniesiono w uroczystej procesji do jej nowego sanktuarium.

Andrew McMillan · Public domain

Okrągły kształt nie jest przypadkiem stylistycznym. Architekci chcieli, aby budynek nawiązywał do namiotu, który chronił Arkę Przymierza podczas jej marszu przez pustynię. Namiot, w ich zamyśle, dla nowej Arki: wizerunku Maryi. Konstrukcja dachu to żelbet, pokryty arkuszami miedzi, które pod wpływem czasu zyskały odcienie delikatnej zieleni. Ta zielona korona z krzyżem na szczycie jest punktem orientacyjnym całego atrium.

Lidia Lopez · CC BY 2.0

1531

Oto powód wszystkiego, co się wokół znajduje: sam wizerunek. Według tradycji katolickiej Maryja Panna objawiła się w 1531 roku mężczyźnie o imieniu Juan Diego na wzgórzu Tepeyac. Jak głosi opowieść, jego tilma, płaszcz utkany z włókna agawy, nosiła jej portret, odciśnięty na tkaninie bez udziału ludzkiej ręki. Tkanina ta jest czczona od tamtej pory i stanowi relikwię, która przyciąga tu pielgrzymów. Współcześni historycy i historycy sztuki opisują ocalały obiekt w prostszych słowach: jako malowany na tkaninie wizerunek z epoki kolonialnej Nowej Hiszpanii, którego udokumentowana historia staje się wyraźniejsza w ciągu XVI wieku. Jednak dla milionów przybywających co roku pozostaje ona tilmą Juana Diego.

Photo: Karolja · CC BY-SA 4.0

Okrągłe wnętrze nie posiada kolumn, które zasłaniałyby widok. Obraz wisi za ołtarzem głównym, pod dużym krzyżem, na ścianie wykończonej tak samo jak sufit. Można go dostrzec z każdego miejsca w bazylice. Aby umożliwić pielgrzymom przejście blisko, pod ołtarzem biegnie ścieżka z ruchomymi chodnikami, dzięki którym kolejka się przesuwa. Sanktuarium wciąż przyjmuje najważniejszych gości w świecie katolickim. Papież Jan Paweł II przybył tu pięciokrotnie. Jego wizyty miały miejsce w latach 1979–2002 i obejmowały beatyfikację, a później kanonizację Juana Diego. W lutym 2016 roku papież Franciszek odprawił mszę przy głównym ołtarzu.

Photo: ProtoplasmaKid · CC BY 4.0

Kościół zbudowany dla ogromnych tłumów jest przede wszystkim miejscem kultu. Przy zakrzywionej ścianie stoją wielkie organy piszczałkowe, których jasne piszczałki wznoszą się rzędami pod wiszącymi lampami. Msze odprawiane są tutaj codziennie, a w dni świąteczne muzyka roznosi się po całym okręgu sali. Niezależnie od liczebności wiernych, liturgia trwa.

Photo: Daniel Case · CC BY-SA 3.0

Czternastego listopada 1921 roku przy głównym ołtarzu wybuchła bomba ukryta w kompozycji kwiatowej. Eksplozja uszkodziła stopnie ołtarza oraz witraże. Sam obraz Dziewicy nie został zniszczony. Ten wygięty metalowy krucyfiks ocalał z wybuchu i jest przechowywany w bazylice jako świadek tamtego dnia. Nikt nie potrafi powiedzieć, kto podłożył bombę ani dlaczego. Naprawy, które nastąpiły później, sprawiły, że obraz zawieszono około metr wyżej niż poprzednio w starej bazylice, w której wówczas się znajdował.

Photo: Avillac5 · CC BY-SA 4.0

Kamień węgielny starej bazyliki położono dwudziestego piątego marca 1695 roku. Jej architektem był Pedro de Arrieta, a świątynię otwarto pierwszego maja 1709 roku uroczystą nowenną. W momencie poświęcenia przyjęto tu obraz Dziewicy, który pozostał w tym miejscu do 1976 roku. O tym, dlaczego został przeniesiony, Państwo już słyszeli. W narożnikach stoją cztery ośmiokątne wieże. Wnętrze przykrywa piętnaście sklepień, a kopułę wieńczy latarnia zdobiona żółto-niebieskimi płytkami Talavera. W 1749 roku kościół otrzymał tytuł kolegiaty, co oznaczało, że nie będąc katedrą, posiadał własną kapitułę i opata. W 1815 roku skazany na śmierć ksiądz powstaniec José María Morelos otrzymał zgodę na spełnienie swojego ostatniego życzenia: modlitwy do Dziewicy z Guadalupe w tej świątyni. Zmarł wkrótce potem w pobliskim mieście, na terenie dzisiejszej gminy Ecatepec de Morelos.

Photo: Minaram · CC BY-SA 4.0

Cristóbal de Villalpando · 1690s · oil paint, canvas

„Najświętsze Imię Maryi”, namalowane w latach 90. XVII wieku, jest dziełem Cristóbala de Villalpando. Maryja stoi wśród aniołów pod rozstępującym się niebem, w pełnym przepychu stylu świata nowohiszpańskiego, który zbudował również starą bazylikę. Jest to przykład malarstwa maryjnego, które rozkwitało wokół sanktuarium, a nie obiekt pochodzący z jego ołtarza. Obrazy takie jak ten należą do muzeum bazyliki, otwartego w 1941 roku w północnym skrzydle dawnego klasztoru kapucynek. Jego kolekcja sztuki nowohiszpańskiej liczy prawie cztery tysiące eksponatów, a wśród najważniejszych dzieł znajdują się prace Villalpanda, Miguela Cabrery i Juana Correi. W przedsionku muzeum znajduje się ponad dwa tysiące wotów, niewielkich malowanych podziękowań pozostawionych dla Dziewicy.

Cristóbal de Villalpando · Public domain