Zamek Bodrum Audioprzewodnik po polsku

Witamy Państwa w Zamku Świętego Piotra, wzniesionym przez Joannitów na skalistym cyplu między dwoma portami. Ich główna siedziba znajdowała się na Rodos, a wobec rosnącej potęgi Imperium Osmańskiego na kontynencie potrzebowali własnej twierdzy naprzeciw wyspy Kos. Wielki mistrz Philibert de Naillac wybrał to miejsce, w którym wcześniej znajdowały się doryckie fortyfikacje i mały zamek seldżucki, i gdzie niegdyś mógł mieć swój pałac król Karii Mauzolos. Budowę rozpoczęto w 1404 roku pod kierownictwem niemieckiego rycerza i architekta, Heinricha Schlegelholta. Mury obronne zawierają osobliwą mieszankę kamienia: ciosane zielone bloki wulkaniczne, marmurowe kolumny i klasyczne płaskorzeźby. Pochodzą one z Mauzoleum w Halikarnasie, jednego z siedmiu cudów starożytnego świata, które stało w niewielkiej odległości. Joannici pozyskiwali kamień z upadłego cudu, aby wznieść swoją twierdzę. Kiedy w 1494 roku wzmacniali mury, ponownie wykorzystali kamień z Mauzoleum. Mury od strony lądu pogrubiono, aby wytrzymały ostrzał armatni, podczas gdy mury wychodzące na morze pozostały cieńsze. Flota wojenna zakonu panowała na wodzie, więc atak z lądu był niebezpieczeństwem, którego się obawiali.

Robin & Bazylek · CC BY 2.0

Droga do tej twierdzy była sama w sobie bronią. Między atakującym a zamkiem wewnętrznym stało siedem bram, a prowadzące do nich przejścia wiły się bez końca. Atakujący żołnierze nie mogli znaleźć żadnej osłony przed strzałami, kamieniami i rozżarzonymi pociskami spadającymi na nich deszczem. Nad bramami Joannici umieścili setki rzeźbionych herbów i płaskorzeźb. Do dziś przetrwało dwieście czterdzieści dziewięć oddzielnych wzorów, należących do wielkich mistrzów, komendantów zamku, państw i poszczególnych rycerzy. Łuki bramne przebiegają pod tymi kamiennymi tarczami, jedna po drugiej. Budowa takiego miejsca wymagała pracy i pieniędzy z całej Europy, a Kościół pomógł dostarczyć oba te elementy. Papieski dekret z 1409 roku gwarantował robotnikom budowlanym miejsce w niebie. Dla średniowiecznego kamieniarza trudno było wyobrazić sobie lepszą zapłatę.

Photo: Sailko · CC BY-SA 3.0

Wśród pierwszych budowli ukończonych w nowym zamku była jego kaplica, prawdopodobnie około 1406 roku. Miała sklepioną nawę i apsydę, co stanowiło standardowy kształt zachodniego kościoła. Jej gotycki charakter pojawił się później, wraz z przebudową dokonaną przez hiszpańskich rycerzy w 1519 roku. W 1522 roku główna siedziba zakonu na Rodos padła pod naporem sułtana po długim oblężeniu, a warunki kapitulacji obejmowały przekazanie tego zamku. Rycerze odpłynęli, a kaplicę przekształcono w meczet. Dodano minaret, wznoszący się obok starych gotyckich murów. Podróżnik o nazwisku Ewlija Czelebi odwiedził Bodrum w 1671 roku i zapisał nazwę meczetu: Süleymaniye Camii. Dwie wiary, dwa imperia, jeden budynek, a obie warstwy wciąż są widoczne w jego murach.

Photo: Vano111ru · CC BY-SA 4.0

W latach 1519 i 1520 hiszpańscy rycerze zakonu przebudowali starą kaplicę w gotyckim stylu swoich ojczystych stron. Byli ostatnimi wielkimi budowniczymi z epoki rycerskiej w tym miejscu, pracując zaledwie dwa lata przed tym, jak zamek zmienił właściciela. Ich nazwiska przetrwały na dwóch kamieniach węgielnych fasady, wykute w kamieniu, który wznosili. Sklepienie nad głowami to rodzaj pracy, jaką ci kamieniarze wykonywali w wielkich katedrach Hiszpanii, przeniesiony na kamień twierdzy na egejskim wybrzeżu.

Gargarapalvin · CC BY 4.0

Wewnątrz murów twierdzy dziedzińce skrywają ogród, w którym zgromadzono niemal każdą roślinę i drzewo regionu śródziemnomorskiego. Mirty i platany dają cień, a pod gałęziami przechadzają się pawie. Wśród zieleni ustawiono antyczną kamieniarkę i wielkie terakotowe dzbany, znaleziska z morza i okolic. Wszystko to rośnie na fundamencie starannej inżynierii. W skale pod zamkiem wykuto czternaście cystern służących do zbierania deszczówki. Przechwytywały zimowy deszcz i utrzymywały go w chłodzie i ciemności pod ziemią. Dla garnizonu na suchym cyplu zgromadzona woda miała równie duże znaczenie, co każdy mur.

Gargarapalvin · CC BY 4.0

Wieża Angielska została ukończona w 1413 roku jako twierdza angielskich rycerzy zamku. Wznosi się na trzy piętra, a dostęp do niej prowadził przez jeden most zwodzony, dzięki czemu wieżę można było odciąć i bronić samodzielnie. Jej zachodnia fasada nosi antyczny rzeźbiony relief lwa, fragment klasycznej rzeźby wykorzystany ponownie w średniowiecznym murze. Ten lew nadał wieży drugą nazwę: Wieża Lwa. Nad lwem znajduje się herb króla Anglii Henryka Czwartego, oznaczający naród, którego rycerze zbudowali i utrzymywali tę wieżę. Królewski herb na murze twierdzy, daleko od Londynu.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Wewnątrz wieży pomieszczenia są proste i mają grube mury. Kamienne ławy są wbudowane bezpośrednio w mur, między nimi stoi drewniany stół, a kratowane okno wychodzi w stronę morza. Joannici żyli jako rycerze-mnisi, związani ślubami, dzielący posiłki i obowiązki jako wspólnota. Pomieszczenie takie jak to, z ławami ustawionymi wzdłuż ścian, pasuje do tego wspólnotowego stylu życia. Wewnątrz także czuwała nad nimi heraldyka zakonu w postaci zachowanych w wieży witrażowych herbów. Ludzie, którzy spędzali dnie na wałach i statkach, spali i jedli za tymi samymi grubymi kamieniami.

David Broad · CC BY 3.0

Wieża Francuska to najwyższy punkt zamku, wznoszący się na czterdzieści siedem i pół metra nad poziomem morza. Każda langue zakonu, każde narodowe bractwo rycerzy, utrzymywało i broniło własnej wieży w swoim własnym stylu, a ta należała do Francuzów. Z tej wysokości garnizon mógł obserwować oba porty, miasto poniżej oraz sąsiednie zatoki. Każdy żagiel zbliżający się do wybrzeża stawał się widoczny na długo przed dotarciem do brzegu. Ten punkt widokowy pozwalał kilkuset rycerzom utrzymać pas morza i wybrzeża.

Photo: Sailko · CC BY-SA 3.0

Z wałów obronnych rozpościerają się poniżej późniejsze stulecia zamku: kopułowa łaźnia, minaret i wieże narodów. Pod panowaniem osmańskim twierdza stała się regionalnym posterunkiem wojskowym i służyła armii tureckiej jako baza podczas powstania greckiego w 1824 roku. W dziewiętnastym wieku wewnątrz murów zainstalowano hamam, łaźnię publiczną, a w 1895 roku zamek stał się więzieniem. Na długo przedtem schronił zbiegłego księcia. W 1482 roku Cem Sultan, brat panującego sułtana, schronił się tutaj po nieudanym buncie, a Joannici przekazali go dalej jako zakładnika dyplomatycznego. Dwudziesty wiek pozostawił własne blizny. W maju 1915 roku, podczas pierwszej wojny światowej, francuski okręt wojenny ostrzelał zamek, powalając minaret meczetu i uszkadzając kilka wież. Minaret przez dziesięciolecia leżał w ruinie, zanim w 1997 roku odbudowano go w pierwotnym kształcie.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Wieża Włoska nosi w kamieniu znak swojego narodu. Na czele każdego języka stał baliw, a jego ludzie odpowiadali za konkretny odcinek twierdzy: utrzymywanie go w dobrym stanie, obronę oraz zapewnienie odpowiedniej liczby rycerzy i żołnierzy. Dlatego właśnie cztery tutejsze wieże noszą nazwy narodów – angielska, francuska, niemiecka i włoska. Wmurowane w ściany tej wieży medaliony oraz wystające detale kamieniarskie w pobliżu jej szczytu nadają włoskiemu dziełu zupełnie wyjątkowy charakter. Dziś wieża pełni spokojniejszą funkcję. Mieści się w niej muzealna Sala monet i biżuterii.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0