Amfitheater van Durrës Audiogids in het Nederlands

Het Amfitheater van Durrës is een oud Romeins monument in het centrum van de stad Durrës in Albanië. De Latijnse naam is Amphitheatrum Dyrrhachinum. De bouw begon vroeg in de tweede eeuw, onder keizer Trajanus. Het is het grootste Romeinse amfitheater dat ooit op het Balkaneiland is gebouwd. De lengte-as meet ongeveer honderddertig meter. Het monument is gebouwd op een aflopende heuvelhelling en de stenen zitrijen dalen af richting de grasrijke arena in het midden. De boogvormige openingen op het lagere niveau vallen in het oog. Huizen omringen inmiddels de bovenste rand en de stad omsluit het opgravingsterrein aan alle kanten. Tegenwoordig fungeert het terrein als museum en is het het toneel geweest van het International Film Summerfest of Durrës.

Marcin Konsek · CC BY-SA 3.0

De zitplaatsen liepen op in rijen, en tezamen boden de rijen plaats aan ergens tussen de zestienduizend en twintigduizend mensen. De stenen treden voor de toeschouwers waren ooit bekleed met witte stenen platen. De ruwe stenen rijen van tegenwoordig vertonen niets meer van die witte bekleding. Bakstenen randen omzomen de treden van de onderste rijen, en metalen leuningen lopen langs de trappen erboven. In Romeinse amfitheaters in het algemeen waren de zitplaatsen meestal verdeeld in rijen en secties. Wie waar kon zitten, was vaak ingedeeld naar rang. Het gebouw is vergeleken met monumenten uit dezelfde periode in Pompeji en Capua in Italië.

Photo: Paul7670 · CC BY-SA 4.0

Gladiatorengevechten werden opgevoerd op deze ovale vloer, voor een publiek dat op de zitrijen zat. De arena in het midden is ongeveer zestig meter lang. Deze is ruwweg veertig meter breed. Vandaag de dag is de vloer van gras, omringd door de stenen zitrijen die eromheen buigen. Voorstellingen gingen hier door tot in de vierde eeuw. Vervolgens beschadigde een aardbeving het monument vermoedelijk in 345 of 346. Diezelfde aardbeving maakte vermoedelijk een einde aan de gladiatorenspelen.

Photo: AKisn'tOK · CC BY-SA 4.0

Onder de zitplaatsen en de arena bevindt zich een verborgen werkstructuur van galerijen en trappen, op verschillende niveaus. Deze doorgang is voorzien van een tongewelf, een gebogen dak in de vorm van een in de lengte in tweeën gesneden vat. De bogen zijn bekleed met baksteen. Ruwe steen vormt het gewelf erboven. In veel amfitheaters werden doorgangen onder de zitplaatsen gebruikt om artiesten en dieren voor een voorstelling naar de arena te brengen. Daglicht is pas zichtbaar aan het verre uiteinde, waar de doorgang zich opent.

Photo: Fluisa Ismailati · CC BY-SA 4.0

De boog is hier opgebouwd uit baksteen, gelegd in lagen die de kromming volgen. De muren eromheen zijn dik en ruw, opgetrokken uit steen. Dieper in bevindt zich een tweede boog, en de doorgang loopt daarachter door. Op de vloer op de voorgrond bevindt zich een laag, rond stenen voorwerp, waarvan het doel nog onzeker is.

Photo: Fluisa Ismailati · CC BY-SA 4.0

Nadat de voorstellingen hier waren gestopt, kreeg het amfitheater een nieuwe bestemming. Vroege christenen bouwden er een kleine kapel in, een grafkapel die verbonden was met begrafenissen en de doden. De kapel had een apsis, de halfronde nis die het uiteinde van een ruimte afsluit. De bronnen verschillen over de datering. De ene plaatst de kapel in de tweede helft van de vierde eeuw, een andere in de zesde. De eerste versiering bestond uit fresco, verf aangebracht op nat pleisterwerk. Deze ruimte, met gepleisterde muren en een boogvenster, behoort mogelijk tot die kapel. Door het venster is het uitzicht tegenwoordig op moderne huizen.

Photo: Fluisa Ismailati · CC BY-SA 4.0

In de zesde eeuw werden mozaïeken toegevoegd aan een kapel die eerst was geschilderd. Mozaïeken zijn afbeeldingen opgebouwd uit kleine, gesneden stukjes die tesserae worden genoemd. Langs de linkermuur staan figuren met een aureool naast elkaar, en hun contouren zijn nog steeds duidelijk. De rechtermuur is een groot deel van zijn oppervlak kwijtgeraakt, en wat is overgebleven ziet er versleten en vlekkerig uit. De mozaïeken en schilderingen vervallen langzaam. Na de opgravingen ging het terrein langzaam achteruit, aangezien er voor de jaren tweeduizend geen conservering werd uitgevoerd. In 2004 begon de Universiteit van Parma met restauratiewerkzaamheden om het monument te redden.

Helmut Kienzle · CC BY 4.0

Na de Ottomaanse bezetting, in de zestiende eeuw, werd het amfitheater bedolven. Er werd in die tijd een muur in de buurt gebouwd. Waarom het werd bedolven, is vatbaar voor interpretatie. Marin Barleti had het monument beschreven als goed geconstrueerd. Het bleef verborgen tot laat in 1966, toen Vangjel Toci het ontdekte. Intensief graafwerk van 1967 tot 1970 dwong vijftienenvijftig gezinnen om hun huizen te verlaten. Drieëndertig particuliere huizen werden afgebroken om de weg naar het antieke gebouw vrij te maken. Delen van de arena liggen nog steeds onder moderne woningbouw.

Photo: Fluisa Ismailati · CC BY-SA 4.0