Amfiteatr w Durrës Audioprzewodnik po polsku

Amfiteatr w Durrës to starożytny rzymski zabytek w centrum miasta Durrës w Albanii. Jego łacińska nazwa to Amphitheatrum Dyrrhachinum. Budowę rozpoczęto na początku drugiego wieku, za panowania cesarza Trajana. Jest to największy rzymski amfiteatr, jaki kiedykolwiek wzniesiono na Półwyspie Bałkańskim. Jego długa oś mierzy około stu trzydziestu metrów. Zabytek wzniesiono na pochyłym zboczu wzgórza, a jego kamienne rzędy opadają w kierunku trawiastej areny pośrodku. Łukowate otwory na niższym poziomie przyciągają wzrok. Domy ciągną się obecnie wzdłuż górnej krawędzi, a miasto otacza stanowisko ze wszystkich stron. Dziś obiekt funkcjonuje jako muzeum i był sceną Międzynarodowego Festiwalu Filmowego International Film Summerfest w Durrës.

Marcin Konsek · CC BY-SA 3.0

Widownia wznosiła się rzędami, a łącznie rzędy mogły pomieścić od szesnastu do dwudziestu tysięcy osób. Kamienne stopnie dla widzów były kiedyś licowane białymi płytami kamiennymi. Dzisiejsze surowe kamienne rzędy nie zachowały nic z tamtego białego licowania. Ceglane krawędzie wyznaczają stopnie niższych rzędów, a powyżej wzdłuż schodów biegną metalowe balustrady. W rzymskich amfiteatrach ogólnie miejsca siedzące zazwyczaj dzielono na rzędy i sekcje. To, kto gdzie mógł usiąść, było często uszeregowane. Budynek porównywano do zabytków z tego samego okresu w Pompejach i Kapui we Włoszech.

Photo: Paul7670 · CC BY-SA 4.0

Walki gladiatorów wystawiano na tej owalnej płycie, przed tłumami siedzącymi na widowni. Arena w centrum ma około sześćdziesięciu metrów długości. Ma w przybliżeniu czterdzieści metrów szerokości. Dziś jej płyta jest pokryta trawą, otoczona kamiennymi rzędami biegnącymi wokół niej. Pokazy trwały tu aż do czwartego wieku. Następnie, w 345 lub 346 roku, trzęsienie ziemi prawdopodobnie uszkodziło zabytek. To samo trzęsienie ziemi prawdopodobnie położyło kres igrzyskom gladiatorów.

Photo: AKisn'tOK · CC BY-SA 4.0

Pod siedzeniami i areną kryje się ukryta konstrukcja robocza galerii i klatek schodowych, na kilku różnych poziomach. Przejście to jest nakryte sklepieniem kolebkowym, czyli zakrzywionym sklepieniem w kształcie beczki przeciętej wzdłuż na pół. Jego łuki są licowane cegłą. Surowy kamień tworzy sklepienie nad nimi. W wielu amfiteatrach przejścia pod siedzeniami służyły do wyprowadzania wykonawców i zwierząt w stronę areny przed pokazem. Światło dzienne widać tylko na dalekim końcu, gdzie przejście się rozszerza.

Photo: Fluisa Ismailati · CC BY-SA 4.0

Tutejszy łuk jest zbudowany z cegły, ułożonej w warstwach podążających za jego krzywizną. Otaczające go mury są grube i surowe, zbudowane z kamienia. Drugi łuk znajduje się głębiej, a przejście ciągnie się dalej poza nim. Na podłodze na pierwszym planie spoczywa niski, okrągły kamienny obiekt, a jego przeznaczenie wciąż jest niepewne.

Photo: Fluisa Ismailati · CC BY-SA 4.0

Gdy ustały tu widowiska, amfiteatr zyskał nowe przeznaczenie. Wcześni chrześcijanie wznieśli w jego wnętrzu małą kaplicę, kaplicę cmentarną powiązaną z pochówkami i zmarłymi. Kaplica miała apsydę, czyli półkolistą wnękę zamykającą jeden koniec pomieszczenia. Źródła różnią się co do jej datowania. Jedno umieszcza kaplicę w drugiej połowie czwartego wieku, inne w szóstym. Jej pierwszą dekorację wykonano w technice fresku, nakładając farbę na mokry tynk. To pomieszczenie z otynkowanymi ścianami i łukowatym oknem może należeć do tamtej kaplicy. Przez okno widać dzisiaj współczesne domy.

Photo: Fluisa Ismailati · CC BY-SA 4.0

W szóstym wieku do kaplicy, którą wcześniej pomalowano, dodano mozaiki. Mozaiki to obrazy zbudowane z malutkich, przyciętych kawałków zwanych tesserami. Wzdłuż lewej ściany postacie z nimbami stoją ramię w ramię, a ich kontury są nadal wyraźne. Prawa ściana utraciła znaczną część swojej powierzchni, a to, co zostało, wygląda na zniszczone i plamiaste. Mozaiki i malowidła powoli niszczeją. Po wykopaliskach stanowisko ulegało powolnej degradacji, ponieważ przed rokiem 2000 nie prowadzono prac konserwatorskich. W 2004 roku Uniwersytet w Parmie rozpoczął prace renowacyjne, aby ocalić zabytek.

Helmut Kienzle · CC BY 4.0

Po okupacji osmańskiej, w szesnastym wieku, amfiteatr zasypano. W tym czasie w pobliżu wzniesiono mur. Powody zasypania budowli można interpretować różnie. Marin Barleti opisał ten zabytek jako dobrze skonstruowany. Pozostawał on ukryty do końca 1966 roku, kiedy to odkrył go Vangjel Toci. Intensywne prace wykopaliskowe w latach 1967–1970 zmusiły pięćdziesiąt pięć rodzin do opuszczenia swoich domów. Trzydzieści trzy prywatne domy zburzono, aby zrobić przejście do starożytnego budynku. Części areny nadal spoczywają pod współczesną zabudową mieszkaniową.

Photo: Fluisa Ismailati · CC BY-SA 4.0