Apollonia Audiogids in het Nederlands

Welkom in Apollonia, een oude Griekse stad die grotendeels onopgegraven is gebleven. Rond 600 voor Christus voer een groep van ongeveer tweehonderd kolonisten uit Korinthe hierheen, aangevoerd door een stichter genaamd Gylax. Volgens de antieke overlevering kwamen zij op uitnodiging van de lokale Illyriërs en vestigden zich aan de bevaarbare rivier de Aoos, enkele kilometers landinwaarts vanaf de Adriatische Zee. Meer kolonisten volgden vanuit Corcyra, en de rivierhaven maakte de nederzetting tot een van de grote havens van de Illyrische kust. Op haar hoogtepunt woonden hier misschien wel zestigduizend mensen. Romeinse schrijvers kenden haar betekenis goed. Cicero noemde haar magna urbs et gravis, een grote en belangrijke stad. Toch is slechts een deel van de klassieke stad ooit opgegraven. Het park bewaart een begraven stad onder het gras, en de wandeling die voor u ligt voert langs de monumenten.

Photo: Joonasl · CC BY 2.0

Apollonia liep niet zomaar leeg en verdween. Lang nadat de antieke straten stil waren geworden, sloeg een Byzantijns klooster hier wortel, en de kloostergang omsluit nog steeds een rustige binnenplaats. De middeleeuwse bouwers bedienden zich van de dode stad om hen heen. Gehouwen steen en gebeeldhouwde blokken van klassieke gebouwen werden in de pijlers en muren verwerkt, en antieke zuilen dragen nu middeleeuwse bogen. Het gemengde metselwerk is duidelijk te zien in de arcade: fijn gehouwen steen naast ruwer werk, oudere fragmenten die nieuwere bogen ondersteunen. Een sacraal en residentieel district groeide opnieuw te midden van de ruïnes, geworteld in het weefsel van de oude stad.

Photo: Arianit · CC BY-SA 4.0

1958

Het museum vult de oude galerijen van het klooster, en het verhaal van de opgravingen hier omspant meer dan een eeuw. Europese classici herontdekten Apollonia in de achttiende eeuw, maar de echte opgravingen begonnen met een Oostenrijks team tijdens de bezetting van 1916 tot 1918. Een Frans team zette het werk voort van 1924 tot 1938, en Albanese archeologen namen het over vanaf 1948. Het eerste museum opende hier in 1958. Er volgden zware tijden. In 1967 brachten zware machines en ongeveer vierhonderd betonnen militaire bunkers ernstige en permanente schade toe aan de site. Toen het communisme in 1990 instortte, leegden plunderaars een groot deel van de collectie en het museum moest sluiten. Een nieuw museum, gefinancierd via een UNESCO-programma, opende in december 2011.

Photo: InaMyrtollari · CC BY-SA 4.0

Vanaf de tweede eeuw voor Christus trok Apollonia studenten uit het hele rijk naar zijn gerenommeerde school voor Griekse filosofie, retorica en militaire training. Zijn beroemdste leerling arriveerde in 44 voor Christus. Hij was Octavius, negentien jaar oud, de toekomstige keizer Augustus, en hij studeerde hier onder de filosoof Athenodorus van Tarsus. Het was in Apollonia dat het nieuws over de moord op Julius Caesar hem bereikte. Het nieuws stuurde hem de Adriatische Zee over, en de stad ontving later privileges van hem als keizer. De marmeren kop hier is simpelweg geëtiketteerd als portret van een jonge man uit de Romeinse periode. Sommigen zien een gelijkenis met Octavianus zelf in het gezicht, maar het etiket beweert dat geenszins.

Carole Raddato · CC BY-SA 2.0

Deze grafstele werd in de tweede eeuw voor Christus gebeeldhouwd voor een vrouw uit Apollonia. Haar kleding is Illyrisch; de gebeeldhouwde omlijsting om haar heen en de Griekse belettering zijn Grieks, twee volken in één monument. De Griekse groet die daarboven is gebeeldhouwd luidt simpelweg chaire, gegroet en vaarwel. Aristoteles beschreef de stad achter de steen. Haar bestuur was een smalle oligarchie, waarin de nakomelingen van de oorspronkelijke Korinthische kolonisten, weinigen van de velen in zijn bewoordingen, het staatsburgerschap en ambten bezetten. De bevolking om hen heen was grotendeels lokaal Illyrisch. Of die Illyriërs werden geïntegreerd als lijfeigenen of als slaven werden gehouden, blijft onduidelijk, hoewel lijfeigenschap waarschijnlijker wordt geacht. Hoe dan ook, de gegoede kring van stichtende families hield haar greep vast gedurende zo'n drie eeuwen nadat de stad was gesticht.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

2nd century

De indrukwekkendste ruïne op de agora was het stadhuis van de stad. Het werd gebouwd in de tweede eeuw voor Christus en diende als het bouleuterion, de zaal waar de raad van Apollonia bijeenkwam. De zitplaatsen liepen in tien rijen op rond een kleine, halfronde vloer, een ruimte voor een select gezelschap in plaats van een menigte. Die geringe omvang is juist de bedoeling. De raad was een kring van bevoorrechte enkelingen. Het gebouw dankt zijn moderne naam aan de agonotheten, de functionarissen die openbare spelen organiseerden voor de burgers. Hun namen zijn over de hele bovenkant van de gevel uitgehouwen.

Helmut Kienzle · CC BY 4.0

Langs het hoofdgestel loopt het opschrift dat de naam van dit gebouw onthulde. De Franse archeoloog Léon Rey vond de monumentale gevel neergestort, neergehaald door een aardbeving. Hij reconstrueerde het gebouw en op de herbouwde architraaf las zijn team een wijdingsinscriptie van twee broers uit de familie Villa. Beiden hadden gediend als agonotheten, waarbij zij openbare voorstellingen voor de stad organiseerden, en Rey doopte het gebouw tot het Monument van de Agonotheten.

Pasztilla aka Attila Terbócs · CC BY-SA 4.0

Direct tegenover het raadhuis, gescheiden door een triomfboog, ligt een kleiner theater. Léon Rey legde het bloot op de helling van de agora en noemde het het Odeion. Het was een overdekte locatie, gebouwd voor muziek, voordrachten en debatten in plaats van groot spektakel, met trapsgewijze zitplaatsen die in de heuvel waren uitgehouwen. Politiek en vertoningen stonden hier zij aan zij: raadsvergaderingen aan de ene kant van de boog, een avondvoorstelling aan de andere kant. Het grote openluchttheater van de stad, gebouwd voor menigtes van een heel andere schaal, ligt verderop op de heuvel.

Photo: Pudelek · CC BY-SA 4.0

Met een doorsnede van honderd meter, uitgehouwen in de heuvel aan de westelijke rand van de agora, was dit het grote theater van Apollonia. Het werd gebouwd tussen de vierde en de derde eeuw voor Christus, toen de stad zich op het hoogtepunt van haar macht bevond. De zitrijen omringden de orchestra en boden plaats aan ongeveer negenduizend toeschouwers. Voor de antieke wereld was dat een middelgroot theater. Negenduizend is een enorm aandeel van een stad waarvan de bevolking in de tienduizenden telde. Wanneer een toneelstuk of een festival de menigte deze helling op lokte, ging een groot deel van Apollonia mee. De orchestra en verspreid liggende, omgevallen zuiltrommels zijn wat er nu nog boven het gras uitsteekt.

Carole Raddato · CC BY-SA 2.0

De Grote Stoa liep achtenzeventig meter langs de agora; het was de meest grandioze overdekte wandelgang van de stad. Hij was twaalf meter diep en gebouwd in twee verdiepingen, met een Dorische zuilengalerij beneden en een Ionische erboven. De achtermuur hield de heuvel tegen en er waren zeventien boognissen in die muur uitgehouwen, elk bedoeld om een standbeeld tentoon te stellen. Vanaf de stoa keek men uit over de vlakte richting de Adriatische Zee, een kalm uitzicht dat uitnodigde voor de elite van de stad om te wandelen en gezien te worden. Handel betaalde voor al deze elegantie. Apollonia lag aan een van de westelijke beginpunten van de Via Egnatia, de grote weg die naar het oosten liep richting Thessaloniki en Byzantium. De route naar het Illyrische binnenland was ouder dan de stad zelf, en Griekse goederen waren er voorheen slechts mondjesmaat overheen getransporteerd. Apollonia veranderde dat kruispunt in een toegangspoort, en de toegangspoort in rijkdom.

Carole Raddato from Frankfurt, Germany · CC BY-SA 2.0