Slot Belvedere Audiogids in het Nederlands

Welkom in het Slot Belvedere. Twee barokke paleizen staan tegenover elkaar aan weerszijden van een formele tuin op een heuvel boven Wenen, en dit paleis, het Opper-Belvedere, kijkt uit over het hele terrein. Het werd gebouwd als de zomerresidentie van prins Eugenius van Savoye, hoofdzakelijk ontworpen door de architect Johann Lukas von Hildebrandt. Eugenius wilde meer representatie dan privacy: een decor voor ceremonies, recepties en vertoon, hoog genoeg om indruk te maken. De bouw werd voltooid in 1723, en nog voordat het interieur klaar was, bewees het paleis zijn nut. In 1719 ontving de prins hier de Turkse ambassadeur, Ibrahim Pasha, terwijl de schilders en stukadoors nog binnen aan het werk waren. Tegenwoordig is het gebouw een van de belangrijkste kunstmusea van Oostenrijk en het hele ensemble behoort tot het werelderfgoed van het historisch centrum van Wenen. De gevel heeft nog een eer: hij staat op de Oostenrijkse munt van twintig cent.

C.Stadler/Bwag · CC BY-SA 4.0

Ieder paleis heeft wel één barst in zijn schijn van perfectie, en hier is hij. Deze zaal op de begane grond was bedoeld als één open ruimte, deels tuinkamer en deels entreehal, vol luchtige bogen en licht. Kort na de voltooiing begon het bouwwerk echter problemen te geven. Het gebouw was ontworpen voor vertoon en het gewelf van de zaal bleek te zwaar voor de muren om comfortabel te dragen. Dus in de winter van 1732 keerde de architect Hildebrandt terug naar zijn eigen gebouw en verbouwde de ruimte. Hij bracht een gewelfd plafond aan dat rust op vier kolossale Atlas-zuilen, de gespierde figuren die vandaag de dag in de zaal staan. Dat is de reden waarom de kamer er zo uitziet: geen staaltje barokke eigenzinnigheid, maar een reparatie die het ontwerp werd. De reuzen houden sindsdien het plafond omhoog.

Belvedere, Wien · CC BY-SA 3.0 at

Deze figuur draagt een gebouw. Hij buigt voorover, terwijl elke spier in zijn rug en benen gespannen staat, en zet zich schrap onder de boog die op zijn schouders rust. Boven zijn schouder heeft de beeldhouwer de oorlogstrofeeën opgestapeld: harnassen, standaarden, wapens, alle buit van een zegevierende bevelhebber. Deze stenen reus is een van de vier dergelijke atlanten in deze hal, elk gehouwen uit Zogelsdorfer steen, een bleke kalksteen uit een stad met steengroeven nabij Wenen. Het onderwerp past bij het huis. Een paleis dat is gebouwd om de overwinningen van een generaal te vieren, verwerkt de oorlogstrofeeën in de zuilen zelf, zodat zelfs de architectuur het leger lijkt te dienen. Het gezicht van de figuur kijkt naar beneden en naar buiten, verweerd en kalm, alsof de inspanning helemaal niets voorstelt.

Photo: Dguendel · CC BY 4.0

Een groot trappenhuis in een barokpaleis was nooit alleen maar een weg naar boven. Het was een podium, gebouwd opdat geëerde gasten langzaam naar de staatsievertrekken zouden klimmen, waarbij ze de hele weg in het oog werden gehouden. De decoratie is rijk aan loofwerk, bandwerk, cartouches en emblemen, uitgehouwen in Zogelsdorfer steen. De treden zelf zijn gemaakt van Kaiserstein, een harde steensoort met krachtige blauwe aders die erdoorheen lopen. Tot in de twintigste eeuw stond het trappenhuis aan beide kanten open, als een waterval van steen die door de zaal omhoog rees. In 1904 werden er glazen deuren en ramen geplaatst, omdat het paleis van functie was veranderd. De troonopvolger, aartshertog Franz Ferdinand, woonde hier vanaf 1894 met zijn gezin en vulde de kamers met meer dan achttienduizend voorwerpen die hij had verzameld tijdens zijn reizen over de hele wereld. Hij woonde hier tot 1914, toen hij en zijn vrouw in Sarajevo werden vermoord. De oorlog die daarop volgde, en de ineenstorting van de monarchie, veranderden het verhaal van dit paleis volledig.

Jorge Royan · CC BY-SA 3.0

Paarden steigeren, sabels zwaaien, ruiters botsen op elkaar in dit gehouwen slagpaneel op de muur van het trappenhuis. Welke strijd het weergeeft is niet opgetekend; het staat voor de oorlogen van de generaal als geheel. De man die dit paleis betaalde was prins Eugenius van Savoye, en zijn roem rustte op zijn veldtochten tegen het Ottomaanse Rijk. Die overwinningen brachten hem rijkdom, land en aanzien, en ze brachten Wenen een bouwgolf om u tegen te zeggen. Het Belvedere verrees in die voorspoedige jaren, op een heuvel boven de hoofdstad, als een monument voor militair succes. De atlasachtige figuren aan weerszijden van het paneel houden het kader omhoog zoals hun broeders beneden het plafond omhoog houden. Het hele gebouw maakt dezelfde aanspraak: de overwinningen kwamen eerst, en alles wat hier mooi is, kwam daarna.

Photo: Andreas Praefcke · Public domain

Achter al de staatspronk hield de prins een ruimte voor gebed. Deze kapel is klein en rijk aan ornamenten: vergulde voluten die tegen de muren omhoog klimmen, een donker altaarstuk omlijst in wit marmer, engelen die de hoeken vullen. In 1719 gaf Eugenius opdracht aan de Italiaanse schilder Francesco Solimena om het altaarstuk te schilderen. De fresco's zijn van Carlo Innocenzo Carlone, dezelfde schilder die al snel het grote plafond van de Marmeren Zaal boven zou beschilderen. Waar de staatsvertrekken werden gebouwd voor ambassadeurs en hovelingen, diende deze kamer voor de particuliere toewijding van de huishouding, en de schaal daarvan vertelt u dat. Het bladgoud vangt het licht van de hoge ramen, en het gehele heiligdom gloeit als een kistje. Het is de stilste kamer in een paleis dat is gebouwd voor lawaai.

Photo: Bahnfrend · CC BY-SA 4.0

Dit is het hart van het paleis, de grootste en meest magnifieke kamer, en deze heeft veel van haar oorspronkelijke staat behouden. De muren gloeien dieprood, bekleed met Adnet-marmer, en de hofsteenhouwer Elias Hügel leidde het steenwerk voor het hele gebouw. Kristallen kroonluchters hangen laag en het plafond opent zich in een beschilderde hemel. Maar deze kamer kent een tweede leven na de barok. Op 15 mei 1955 werd hier, in het Opper-Belvedere, het Oostenrijkse Staatsverdrag ondertekend. Dat verdrag herstelde Oostenrijk als een onafhankelijke en democratische staat, na tien jaar geallieerde bezetting na de Tweede Wereldoorlog. Een kamer gebouwd voor de glorie van één man werd, twee eeuwen later, de geboorteplaats van de vrijheid van een heel land. Het marmer heeft beide gezien.

Photo: Ирина Шатова · CC BY-SA 4.0

Het plafond van de Marmeren Zaal draagt het laatste compliment van het paleis aan zijn eigenaar. Carlo Innocenzo Carlone schilderde dit fresco tussen 1721 en 1723, en hij toonde prins Eugenius niet als soldaat. Hij toont hem als een nieuwe Apollo, die de Muzen leidt, een held van de kunsten in plaats van het slagveld. De god van de poëzie en muziek, gekroond tussen de wolken, met de gelaatstrekken van de prins. Rondom het centrale beeld loopt beschilderde architectuur, zuilen en balustrades die het plafond lijken te openen naar de hemel. Wie dat illusionistische raamwerk schilderde is een echt raadsel: het ene verhaal schrijft het toe aan Gaetano Fanti, de specialist in dergelijke illusionistische schilderkunst, die in 1719 opdracht kreeg voor de Marmeren Zaal. Een ander schrijft het werk toe aan Marcantonio Chiarini van Bologna. Beiden waren meesters in de truc; het plafond bewaart het geheim.

painting: Carlo Innocenzo Carloni photo: Alberto Fernandez Fernandez · CC BY 2.5

Een koppel staat gehuld in goud aan de rand van een bloeiende weide. De man buigt zich om de wang van de vrouw te kussen, haar gezicht naar buiten gewend, en beiden lossen bijna volledig op in ornament. Dit is Klimts De Kus, het schilderij waarvoor mensen naar het Belvedere komen en de hoofdtrekker van een belangrijke Klimt-collectie. De collectie van het museum reikt van de middeleeuwen tot heden, met Klimt, Schiele, Kokoschka, Monet, Van Gogh en Rodin als enkele van de namen. Klimts gouden stijl is voortgekomen uit de Wiener Secession, de beweging die rond de eeuwwisseling brak met de officiële kunst van de stad. Bladgoud, plat patroon, een glinsterend oppervlak: de stijl bereikte hier zijn hoogtepunt, waar twee figuren één gloeiende vorm worden. De weide onder hen is bezaaid met bloemen, en het gewaad van de man is bedekt met kleine rechthoeken, als een in goud gewerkt mozaïek.

Gustav Klimt · Public domain

Dichtbij hangt een tweede Klimt, en de lijst daarvan draagt het eigen verhaal van het museum. Judith kijkt naar buiten met halfgesloten ogen, met blote schouders, dragend een brede kraag van goud en blauw, met het hoofd van Holofernes half verborgen in de schaduw aan haar zijde. Het opschrift op de vergulde lijst luidt Judith und Holofernes, zodat geen toeschouwer zich kan vergissen in de bijbelse heldin. In 1903 opende de Moderne Galerie in het Neder-Belvedere, de eerste rijkscollectie in Oostenrijk gewijd aan moderne kunst, mede opgericht door de inspanningen van de Wiener Secession. Vroege aanwinsten omvatten Van Gogh, Monet en Segantini, en in 1912 werd het museum de Oostenrijkse Staatsgalerie. Het moeilijkste hoofdstuk kwam in 2006. Na een lange juridische strijd gaf Oostenrijk vijf schilderijen van Klimt terug aan de erfgenamen van Ferdinand en Adele Bloch-Bauer, waaronder het gouden Portret van Adele Bloch-Bauer de Eerste, omdat deze in de nazi-tijd onrechtmatig waren in beslag genomen. Onder de Oostenrijkse restitutiewet van 1998 onderzoekt het museum nog steeds de geschiedenis van zijn oudere werken en geeft het terug wat het vindt.

Gustav Klimt · Public domain