Panathenaïsch Stadion Audiogids in het Nederlands

Welkom bij het Panathenaïsch Stadion in Athene. Deze tour volgt het stadion van een antieke renbaan tot de moderne Olympische Spelen. De man op de hoge sokkel is Georgios Averoff, een Griekse zakenman die in Egypte woonde. Vóór de Olympische Spelen van 1896 vroeg de Griekse regering hem om de herbouw van het stadion in marmer te bekostigen. Het verzoek verliep via kroonprins Constantijn. Averoff doneerde negenhonderdtwintigduizend drachme voor het werk. In april 1896 werd een standbeeld van hem onthuld bij het stadion, en dat staat daar sindsdien.

Photo: George E. Koronaios · CC0

Voordat er enig marmer was, was deze holte een hardloopbaan. Vanaf de zesde eeuw voor Christus vonden hier de Panathenaïsche Spelen plaats. Het feest werd elke vier jaar gehouden ter ere van de godin Athena. Er waren geen echte zitplaatsen. Toeschouwers zaten op de natuurlijke hellingen van het ravijn, dat tussen de heuvels Agra en Ardittos ligt. Rond driehonderddertig voor Christus bouwde de Atheense staatsman Lykourgos hier een stadion, voornamelijk voor die Spelen. Eén geleerde suggereert dat hij mogelijk slechts een oudere voorziening heeft verbeterd. Een oud opschrift, gedateerd op driehonderdnegentwintig voor Christus, noemt een man uit Plateae genaamd Eudemus. Hij gaf duizend span ossen, paren van dieren die samen waren aangespannen, voor de bouwwerkzaamheden. De marmeren tribunes die rond de holte bogen, kwamen veel later.

Bengt Nyman from Vaxholm, Sweden · CC BY 2.0

Kallimarmaro, de andere naam van het stadion, betekent in het Grieks 'mooi marmer'. Het stadion wordt beschreven als het enige ter wereld dat volledig van marmer is gebouwd. Het gesteente is Pentelisch marmer, gezaagd in blokken natuursteen. Natuursteenblokken zijn gladde, vierkante stenen die in nette rijen zijn gelegd. Er is maar heel weinig beton gebruikt. In de jaren negentig van de negentiende eeuw werd het stadion herbouwd van Pentelisch marmer. Architect Anastasios Metaxas stelde het plan op en gebruikte daarbij de resultaten van eerdere opgravingen. Hij kopieerde de afmetingen en het ontwerp van het bouwwerk uit de tweede eeuw. Een geleerde oordeelde dat de herbouw het antieke model zeer getrouw volgde. Het werk werd in 1900 voltooid.

Sjaak Kempe from Groningen, The Netherlands · CC BY 2.0

De eerste moderne Olympische Spelen werden in 1896 in dit stadion geopend. Griekenland gebruikte nog de oudere Juliaanse kalender, dus de openingsdag was vijfentwintig maart. Op de kalender die tegenwoordig wordt gebruikt, was het zes april. Het was Tweede Paasdag voor zowel de westerse als de oosterse kerken, en de verjaardag van de onafhankelijkheid van Griekenland. De tribunes boden plaats aan naar schatting zestig duizend toeschouwers, inclusief de koninklijke familie. Kroonprins Constantijn, voorzitter van het organiserend comité, hield een toespraak. Vervolgens opende zijn vader, koning George de Eerste, de Spelen officieel. De meeste atleten stonden op het binnenterrein, gegroepeerd naar natie. Atletiek, gymnastiek, gewichtheffen en worstelen werden hier allemaal gehouden. Alleen de marathon werd buiten het stadion gelopen, en die finishte binnen.

Unknown author · Public domain

Tegen 144 na Christus was het stadion in marmer herbouwd door Herodes Atticus. Hij was een Athener die opklom tot de hoogste machtsposities in Rome en senator werd. Het ontwerp was van een klassiek Grieks type, maar de afmetingen waren Romeins. Er konden vijftigduizend toeschouwers in, ongeveer evenveel als in het Stadion van Domitianus in Rome. De baan behield de traditionele bouwmethoden, maar beschikte ook over nieuwere voorzieningen die waren ontworpen voor Romeins amusement. Tijdens een festival ter ere van de keizers werden er wilde dieren op de baan gedood en vochten en stierven daar gladiatoren. Atletiekwedstrijden bleven echter het voornaamste doel.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Nadat Griekenland zijn onafhankelijkheid had verkregen, werden bij opgravingen die al in 1836 begonnen, sporen van het stadion blootgelegd. Later, rond 1870, groef de van oorsprong Duitse architect Ernst Ziller het terrein grondiger uit. Zijn opgraving bracht een deel van het marmer van het stadion aan het licht, samen met vier hermen. Een herm was een zuil bekroond met een gebeeldhouwd hoofd, die vaak werd gebruikt om een grens aan te geven. Dit gebeeldhouwde stenen blok heeft twee hoofden die de andere kant op kijken; de een is bebaard met krullend haar, de ander is jonger. Op basis van de steen alleen is het niet duidelijk wie ze voorstellen. Het is ook niet duidelijk of dit blok een van die vier hermen is. In de jaren zeventig van de negentiende eeuw vormde het stadion het decor voor de Zappas-Olympische Spelen, een vroege poging om de antieke Spelen te doen herleven. De weldoener Evangelis Zappas financierde deze. De Spelen trokken een publiek van ongeveer dertigduizend mensen.

Photo: LBM1948 · CC BY-SA 4.0

De voorste rijen met zitplaatsen werden de prohedria genoemd. Een marmeren troon van de prohedria wordt bewaard in het British Museum in Londen. Op een van de zijkanten staat een olijfboom afgebeeld. Hetzelfde beeldhouwwerk toont een tafel met kransen en een Panathenaïsche amfoor, een kruik die verbonden is met het festival. De voorpoot van de troon is uitgehouwen in de vorm van een uil. Uilen waren een symbool van Athena en de zitplaatsen van het stadion waren versierd met uilen in reliëf. Er zijn in de omgeving van Athene tien soortgelijke tronen gevonden.

Photo: FANPICGEO · CC BY-SA 4.0

De geleerde Katherine Welch beschreef het stadion als een grote marmeren trap, in terrassen aangelegd in een U-vormig ravijn. Haar oordeel was dat het prachtig qua materiaalgebruik was, maar opzichtig eenvoudig qua bouwtechniek. Aan het uiteinde buigt de baan in een halve cirkel; architecten noemen dat gebogen uiteinde een sphendone. Langs de rechte stukken lopen de tribunes omlaag naar de baan. Aan weerszijden van het ravijn rijzen nog steeds met dennen begroeide heuvels op.

Photo: George E. Koronaios · CC BY-SA 4.0

De Akropolis is een rotsachtige top die de Atheners verbonden met hun godin Athena. Vanaf het stadion kunt u uitkijken naar de top, met zijn muren en een klassieke tempel. Huizen en bomen vullen de hellingen aan de voet van de rots.

Photo: George E. Koronaios · CC0

De Romeinse keizer Theodosius de Eerste verbood aan het einde van de vierde eeuw festivals en bloedige spektakels. Daarna werd het stadion verlaten en raakte het in verval. De betekenis ervan werd langzaam vergeten en er groeide koren over het terrein. Marmer uit het stadion werd verwerkt in andere gebouwen. Kruisvaarders hielden tijdens het Latijnse bewind over Athene riddertoernooien tussen de ruïnes. Later schreven Europese reizigers over een gewelfde doorgang in de ruïnes, die nu wordt verlicht door lage lampen langs de muren. Zij schreven dat jonge Atheense vrouwen magische rituelen in de doorgang uitvoerden, in de hoop een goede echtgenoot te vinden.

Jakub Hałun · CC BY 4.0