Mitla Audiogids

Welkom in Mitla, in de hoge valleien van Oaxaca. Dit was de heilige begraafplaats en het religieuze centrum van de Zapoteken, een volk dat hier zijn grootste tempels bouwde op de bodem van een koude bergvallei. De plek draagt drie namen, elk afkomstig van een ander volk. In het Nahuatl was het Mictlán, de plaats van de doden. De Zapoteken noemden het Lyobaa, de rustplaats. De Mixteken kenden het als Ñuu Ntìì, wat eveneens de plaats van de doden betekent. Het werk aan het ceremoniële centrum begon rond het jaar 850 en de stad bereikte haar hoogtepunt rond 1200, toen de Mixteken een machtsfactor waren geworden in de vallei. In tegenstelling tot Monte Albán, de oudere hoofdstad op een bergkam, klimt hier niets tegen een heuvel op. De gebouwen zijn laag en horizontaal, gelegen op de bodem van de vallei op bijna vijftienhonderd meter boven de zeespiegel, gemaakt voor het comfort van de priesters en bewoners die er woonden in plaats van voor spektakel. Het pad voor u loopt langs agaveplanten naar een koloniale kerk met rode koepels, gebouwd pal boven de oude ruïnes.

Adam Jones from Kelowna, BC, Canada · CC BY-SA 2.0

De kerk met de rode koepels boven deze ruïnes is de kerk van San Pablo, en zij staat op grond die de Spanjaarden koste wat het kost wilden opeisen. In 1553 gaf de aartsbisschop van Oaxaca, Albuquerque, opdracht tot de verwoesting van de plek. Mitla had eeuwenlang grote religieuze en politieke macht uitgeoefend, en hij wilde die macht breken. Door Spanjaarden aangestuurde troepen vielen de gebouwen aan, braken ze af en plunderden ze; slechts enkele bouwwerken bleven gespaard. De Zapoteken geloofden dat de heer en vrouwe van de onderwereld in deze noordelijke groep gebouwen woonden. De geestelijkheid bouwde hun kerk hier in de zestiende eeuw, boven op een groot precolumbiaans platform, om hun punt te maken. Dat platform dient nu als het atrium van de kerk, de open voorhof waar gelovigen samenkomen. Spaanse geestelijken woonden zelfs een tijdlang in ruimten van het heilige gebied, waarbij ze de zetel innamen van de onderwereldheren die ze hadden verdreven. De oude muren met fretwerk beneden en de rode koepels daarboven zijn twee geloven gestapeld op één enkel platform.

Photo: Thelmadatter · CC BY-SA 3.0

De zijmuur van de kerk verhaalt van de verwoesting in zijn eigen metselwerk. In de muur zijn grote bewerkte stenen ingemetseld die afkomstig zijn van de precolumbiaanse gebouwen, waaronder een paneel met geometrisch fretwerk dat ooit toebehoorde aan een tempelmuur. De ontmantelde blokken en resten van Mitla werden gebruikt als bouwmateriaal voor Spaanse kerken in de hele regio, en San Pablo zelf verrees direct op een deel van de ruïnes. Dat hergebruik reikte ver. De noordzijde van de kathedraal van Oaxaca bevat ontwerpelementen uit Mitla, een welbewuste boodschap dat de oude cultuur was vervangen door de nieuwe religieuze orde. Hier is de boodschap nog directer, omdat de stenen zelf over het plein werden gedragen en in een christelijke muur werden gestapeld.

Thayne Tuason · CC BY 4.0

Naast al dat steen is het gemakkelijk te missen dat Mitla ooit een beschilderde plek was. De fragmenten die bewaard zijn gebleven zijn grotendeels rood, zoals deze sporen op een latei, en ze dragen de scherpe, precieze lijnkwaliteit van Mixteekse codices, de gevouwen beschilderde boeken van dat volk. Mythologische scènes en personages sierden ooit de gebouwen waar priesters woonden en dienden. De beschildering beperkte zich niet tot één hal. Er zijn sporen van rood bewaard gebleven op de pilasterposten van Patio A in de kerkengroep en op de zuilen van Patio I in de Arroyo-groep, op de centrale waterkeringen van de binnenplaatsen en aan de voet van sommige muren. Er is genoeg bewaard gebleven voor onderzoekers om te veronderstellen dat de meeste gebouwen ooit beschilderd kunnen zijn geweest. Sinds 1990 werkt een project van de Nationale Autonome Universiteit van Mexico aan het registreren en bestuderen van deze precolumbiaanse muurschilderingen, waaronder die in Mitla.

Photo: Leon petrosyan · CC BY-SA 4.0

Ten zuiden van de Kerkengroep ligt de Zuilengroep, en het belangrijkste gebouw daarvan is het paleis, ook wel de grote zuilenhal genoemd. De hal is ongeveer zevenendertig meter lang en nog geen zes en een halve meter diep. In de voorkamer staan zes zuilen van vulkanisch gesteente, elk uit één stuk steen gehakt. Ze droegen ooit een zwaar houten dak, en dat dak is verdwenen, dus de schachten steken nu omhoog in de open lucht tegen witgekalkte muren. De groep heeft twee ingangen naar buiten, beide op het zuiden gericht, en als u erdoorheen liep, ging u door een smalle gang naar de binnenplaats erachter. Er is nog één opening die de moeite waard is om te kennen. De noordmuur heeft een kleine opening gericht op de binnenplaats, waarvan wordt aangenomen dat deze werd gebruikt om naar het hiernamaals over te steken. Het is een klein gat in een muur, gemaakt voor een reis waarvan niet werd verwacht dat een levend persoon die zou maken.

Comisión Mexicana de Filmaciones from México D. F., México · CC BY-SA 2.0

De muren rond deze binnenplaats dragen de versiering die Mitla beroemd heeft gemaakt. De Spanjaarden noemden de geometrische patronen grecas, en ze zijn gemaakt van duizenden kleine, fijn gesneden en gepolijste stenen tegels. Geen enkele druppel mortel houdt ze bij elkaar. Elk stuk past precies tegen de aangrenzende stukken, en het hele ontwerp wordt op zijn plaats gehouden door niets meer dan het gewicht van de stenen eromheen. Achter de tegels ligt een achtergrond van rood geverfd stucwerk, zodat de patronen ooit afstaken tegen kleur in plaats van kale steen. Het fretwerk bedekt muren, friezen en graven, en op sommige plaatsen verdwijnen hele muren in geometrische banden boven ruwer metselwerk daaronder. Niets vergelijkbaars bestaat ergens anders in Meso-Amerika. Geen enkele andere vindplaats in Mexico heeft dit decoratieve werk, en daarom trekken deze stille binnenplaatsen reizigers van over de hele wereld aan.

Uploaded into English Wikipedia by en:User:Bobak Ha'Eri · CC BY 2.0

Van dichtbij belonen de grecas een aandachtige blik. De ene na de andere band van trap-fretmotieven en in elkaar grijpende figuren loopt langs de muren, elk patroon is met dezelfde zorg gesneden als het vorige. Eén detail is gemakkelijk over het hoofd te zien. Geen enkel fretwerkontwerp wordt ergens in het hele complex precies herhaald. Elk paneel in Mitla is een op zichzelf staande compositie. De dichtheid en fijnheid hebben waarnemers getroffen als een soort barokontwerp, eeuwen vóór de barok, waarbij uitvoerige patronen zich opstapelen tot uitvoerige patronen totdat ze de muur opslokken. Het ambacht toont zijn fijnste vaardigheid in de lateien, de balken boven deuropeningen. In sommige van deze lateien zijn de stenen tegels rechtstreeks in de massieve stenen balk zelf ingebed.

Photo: LBM1948 · CC BY-SA 4.0

Onder sommige van deze gebouwen dalen trappen af de aarde in, en dit is de reden waarom Mitla bestaat. De graven beneden zijn stenen kamers in de vorm van een kruis, te bereiken via trappen die vanaf de patio's naar beneden leiden, en hun muren aan de binnenzijde zijn versierd met hetzelfde mozaïekfretwerk als de gevels erboven. Twee monumentale kruisvormige graven in Patio F worden aangeduid als bepalende werken uit de late periode, hun kamers en voorkamers versierd met in steen gehouwen fretwerkfriezen zoals de voorgevels van de grote gebouwen. De uitgewerkte graven van de noordelijke en oostelijke gebouwen herbergden hogepriesters en Zapotekaanse heersers. Begraving was hier een opeenvolgend gebeuren, waarbij nieuwe doden werden bijgelegd met hun offergaven en de overblijfselen van eerdere bijzettingen opzij werden geschoven. Van de edelen die in Mitla begraven waren, werd geloofd dat ze wolkenmensen werden, die ten behoeve van de bevolking beneden zouden bemiddelen. Eén graf heeft een ingang die wordt gedeeld door een dikke zuil, in de volksmond bekend als de Levenszuil. De legende zegt dat als iemand de armen eromheen sluit, de ruimte die tussen de handen overblijft laat zien hoeveel leven hun nog rest.

Photo: Ihiroalfonso · CC BY-SA 3.0

Mitla is groter dan de twee beroemde groepen. De vindplaats omvat er vijf: de Zuidgroep, de Adobegroep, de Arroyo-groep, de Zuilen- of Paleisgroep, en de Kerk- of Noordgroep, en de gebouwen van elke groep zijn uitgelijnd met de windrichtingen. Deze binnenplaats behoort tot de Arroyo-groep, een van de rustigere hoeken van de vindplaats, eenvoudiger en minder gerestaureerd dan de zalen met fretwerk in het noorden. Sporen van de rode muurverf die hier ooit werden vastgelegd, markeerden de posten van de pilaren. Rond de eeuwwisseling van de twintigste eeuw werkte de archeoloog Leopoldo Batres in Mitla en deed hij een ontdekking die veranderde hoe de vindplaats wordt gelezen. Onder de geometrische versiering in Mixteekse stijl vond hij oudere, puur Zapotekaanse fundamenten. De stijlen bevinden zich in lagen omdat de culturen dat ook doen: eerst Zapotekaanse bouwers, daarna de Mixteekse invloed die groeide toen de stad haar hoogtepunt naderde. Wat eruitziet als één stijl van metselwerk zijn in werkelijkheid twee beschavingen, de ene over de andere gebouwd.

Photo: Thelmadatter · CC BY-SA 3.0

Een laatste blik over de lage paleisdaken en de bergen daarbuiten brengt het hele idee van Mitla in één beeld samen. Dit is gebouwd als een poort tussen de wereld van de levenden en de wereld van de doden. Onder de Meso-Amerikaanse volkeren werd de dood beschouwd als het meest ingrijpende deel van het leven na de geboorte, en een stad van tempels en graven zoals deze stond op het kruispunt tussen de twee. Het panorama omvat elke laag van het verhaal tegelijk: Zapotekaans metselwerk, door Mixteken beïnvloed ontwerp, en een koloniale kerk die oprijst boven een tempelplatform, twee tradities op één heilige grond. Vandaag de dag is Mitla een van de vele goed bewaard gebleven vindplaatsen in de vallei van Oaxaca en de op één na best bezochte in de staat, na Monte Albán. Ongeveer vijfhonderd mensen lopen er op een gemiddelde dag doorheen, en toerisme ondersteunt het grootste deel van de economie van de stad San Pablo Villa de Mitla. Archeologen zoals Nelly Robles hebben erop aangedrongen dat de vindplaats wordt erkend als UNESCO-werelderfgoed, en het staat al op de nationale erfgoedlijst van Mexico. Een stad gebouwd als een deur tussen twee werelden is nu een plek waarvoor mensen de grens oversteken.

Photo: LBM1948 · CC BY-SA 4.0