Mauzolea Zachodniego Xia Audioprzewodnik po polsku

Nazwa muzeum widnieje na jego ścianie w języku chińskim i angielskim. Muzeum jest poświęcone państwu Zachodniego Xia i jego nekropolii. Państwo Zachodnie Xia zostało założone przez Tangutów i istniało od 1038 do 1227 roku. Obecnie niewiele wiadomo o Tangutach, którzy je założyli. Nekropolia mieści dziewięć cesarskich mauzoleów. W 1988 roku Chiny wpisały ten obiekt na listę narodowych kluczowych zabytków kultury. W 2025 roku UNESCO dodało go do listy światowego dziedzictwa pod nazwą Cesarskie Grobowce Zachodniego Xia.

Photo: Windmemories · CC BY-SA 4.0

Model ukazuje układ cesarskiego mauzoleum, a jego opis nazywa go rekonstrukcją Mauzoleum Trzeciego. Długi, prostokątny mur otacza cały teren. Na południowym krańcu stoi para wież bramnych. Wewnątrz prostokątny barbakan, czyli otoczony murem dziedziniec przed wejściem, prowadzi do kwadratowego wewnętrznego ogrodzenia. W czterech narożnikach stoją wieże strażnicze. Budynek bramny znajduje się pośrodku wewnętrznych murów. Taki plan był typowy dla mauzoleów cesarskich. Ponieważ jest to rekonstrukcja, ukazuje ona układ w formie odbudowanej, a nie tak, jak teren wygląda dzisiaj. Ponad murami z tyłu wznosi się wysoka wieża z zielonym dachem, przewyższająca wszystko inne w tym modelu.

Photo: BabelStone · CC BY-SA 4.0

Gęste rzędy znaków wypełniają lico tego połamanego kamienia. Zostały one zapisane w piśmie tanguckim, piśmie ludu, który założył państwo Zachodnie Xia. Stela to pionowy kamień z inskrypcją, a ten fragment jest jej częścią. Nie wiadomo, gdzie został znaleziony. Znaki dochodzą do samych pękniętych krawędzi, więc inskrypcja ciągnęła się niegdyś poza to, co przetrwało.

Gary Todd from Xinzheng, China · CC0

W 1977 roku zespół archeologiczny wybrał grobowiec, który nie wykazywał wyraźnych śladów plądrowania. Zespół wcześniej wykopał Mauzoleum Szóste, gdzie podziemny pałac okazał się całkowicie splądrowany. Po ośmiu miesiącach kopania potwierdzono, że ten grobowiec również został ograbiony. Jednak w mule wzdłuż wschodniej ściany korytarza, na głębokości około czterdziestu centymetrów, znaleziono brązowego woła. Jest to pozłacany brąz o długości 1,2 metra. Waży 188 kilogramów. Wół przetrwał plądrowanie i znajduje się obecnie w Muzeum Ningxia w Yinchuan. Jego znaczenie wciąż pozostaje przedmiotem interpretacji. Leży z nogami podwiniętymi pod ciało i opuszczoną głową. Jego rogi wyginają się ku górze, a na rogach i wokół oczu widoczna jest zielono-niebieska patyna, czyli nalot, który tworzy się na starym brązie.

Gary Todd from Xinzheng, China · CC0

Spośród dziewięciu mauzoleów, Mauzoleum Trzecie jest jedynym jak dotąd odpowiednio wykopanym i przebadanym. Nazywa się Tailing. Przypisuje się je cesarzowi Jingzongowi, urodzonemu jako Li Yuanhao, pierwszemu cesarzowi tego państwa. Panował w latach 1038–1048. Długa, brukowana droga prowadzi prosto w kierunku kurhanów, za którymi wznoszą się suche góry.

Photo: Jayavarman · CC BY-SA 3.0

Cesarskie kompleksy miały pawilony, zazwyczaj parę, w których znajdowały się stele pamiątkowe. Platforma z ubitej ziemi i cegły jest zidentyfikowana jako baza steli Mauzoleum Trzeciego. Wbudowano w nią rzeźbioną twarz z gęstymi brwiami i szerokimi ustami. Przeznaczenie tej twarzy nie jest jasne. Zewnętrzne wykopaliska przy Mauzoleum Trzecim przyniosły fragmenty kamiennych posągów oraz brązowe okucia. Wśród brązowych elementów znajdowały się dzwonek i klamra pasa.

Photo: BabelStone · CC BY-SA 3.0

Wieża grobowcowa to lity kopiec ziemi wzniesiony nad grobem. Takie kopce są wykonane z ubitej ziemi, co oznacza glebę ubitą mocno warstwami. Kopiec tego rodzaju może mieć do trzydziestu metrów szerokości. Może wznosić się na wysokość do dwudziestu trzech metrów. Takie kopce stoją poza środkiem, w północno-zachodniej części wewnętrznego ogrodzenia. Wieżę grobowcową Mauzoleum Trzeciego określa się mianem wieży pawilonowej, która łączy tradycyjne style mauzoleum i świątyni z cechami buddyjskimi. Strome, zaokrąglone boki z ubitej ziemi wznoszą się z gołego żwiru.

xiquinhosilva · CC BY 2.0

Ciemne otwory pokrywają tę ziemną ścianę, jedne okrągłe, a inne szerokie. Otwory takie zapewne utrzymywały drewniane belki, które wspierały konstrukcję powyżej. Przy każdym mauzoleum znaleziono duże ilości dachówek. Uważa się zatem, że ocalały kopiec stanowi jedynie rdzeń większego pomnika, obłożonego cegłą. Budynek, który kiedyś wznosił się nad nim, już nie stoi.

xiquinhosilva · CC BY 2.0

Skrzydlata postać wznosi się z ciężkiej podstawy, z dłońmi złożonymi na piersiach. To kalawinka, mityczna istota będąca połączeniem ptaka i człowieka, która częściej pojawia się w sztuce buddyjskiej. Uważa się, że takie wieże grobowe posiadały na każdym poziomie dachówkę i ozdobne rzeźby. Nie wiemy, gdzie odnaleziono tę figurę, kiedy powstała ani gdzie pierwotnie stała, dlatego nie można jej przypisać do żadnego konkretnego grobowca. Zielone szkliwo pokrywa skrzydła i głowę, a na ciele poniżej widoczne są blade plamy.

Photo: Windmemories · CC BY-SA 4.0

Miejsce pochówku leży u podnóża gór Helan, około czterdziestu kilometrów na zachód od stolicy Zachodniego Xia, Xingqing, obecnie Yinchuan. Zajmuje ono około pięćdziesięciu kilometrów kwadratowych. Grobowce ciągną się pasem wzdłuż wschodnich podnóży. Ten pas ma około dwunastu kilometrów długości, a w najszerszym miejscu osiąga dwa i pół kilometra. Oprócz tych dziewięciu mauzoleów teren ten mieści groby podrzędne. Archeolodzy policzyli ich 254. Liczba ta pochodzi z 2014 roku. Należą one do cesarskich krewnych oraz arystokratów i urzędników wysokiego szczebla. Groby podrzędne nie posiadały wież bramnych, platform narożnych i hal ofiarnych, które miały groby cesarskie. Jedne kopce są z ubitej ziemi, inne są stosami piasku i żwiru, a niektóre z nich mają ułożone na górze kamienie.

Photo: Windmemories · CC BY-SA 4.0