Bazylika San Pietro di Castello Audioprzewodnik po polsku

Tradycja głosi, że biskup o imieniu Magnus założył ten kościół w siódmym wieku. Magnus był biskupem Oderzo i przybył do laguny weneckiej. W tamtym czasie nie było tu jeszcze miasta, a jedynie niewielkie społeczności rozsiedlone na bagnistych wyspach. W widzeniu święty Piotr ukazał się Magnusowi. Miał wznieść kościół w miejscu, w którym ujrzy woły i owce pasące się obok siebie. Magnus odnalazł to miejsce i zbudował świątynię. Początkowo poświęcono ją świętym Sergiuszowi i Bachusowi, a dopiero później świętemu Piotrowi. Wyspa i kościół noszą tę samą nazwę Bazylika San Pietro di Castello. W 1120 roku pożar zniszczył kościół. Nowy budynek, który go zastąpił, był okazalszy od poprzedniego.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Mauro Codussi odbudował tę dzwonnicę w latach osiemdziesiątych piętnastego wieku, po tym jak uderzenie pioruna uszkodziło poprzednią. Użył białego kamienia istryjskiego i pozostawił go odsłoniętego na zewnątrz. Po raz pierwszy widziano ten kamień w Wenecji. Wysokie łukowe prześwity urozmaicają jasny trzon w pobliżu szczytu. Siedemnastego października 1822 roku piorun uderzył w dzwonnicę ponownie. Uderzenie zniszczyło szczyt, czyli drewnianą kopułę pokrytą ołowiem z małą latarnią, i nigdy jej nie odbudowano. Dzwonnica ta jest często opisywana jako jedna z najbardziej niestabilnych w Wenecji.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Andrea Palladio przygotował nowy projekt tej fasady w 1558 roku. Było to jego pierwsze zlecenie w Wenecji, pochodzące od patriarchy Vincenza Dieda. Diedo zmarł, zanim plany zdołano zrealizować, a Palladio się wycofał. Prace wznowiono w 1596 roku pod kierunkiem Francesca Smeraldiego, który zbudował mniej ambitną wersję projektu. Powodem mógł być brak pieniędzy. Część środkowa wznosi się na czterech kolumnach przyściennych pod trójkątnym tympanonem. Po jej bokach znajduje się podwójny przerwany przyczółek, czyli szczyt z otwartym wierzchołkiem. Efekt jest bardziej stonowany niż w przypadku innych dzieł Palladia w Wenecji.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Przez ponad trzysta pięćdziesiąt lat ten kościół był katedrą miasta. W 1451 roku stał się siedzibą patriarchy Wenecji. Rzadko jednak odgrywał dominującą rolę, jaką zazwyczaj miała katedra. Kościół świętego Marka, świątynia państwowa, przyćmiewał go. Znajdował się także w pewnej odległości od politycznego i gospodarczego centrum miasta i był niedogodnie usytuowany. Długa nawa z posadzką w szachownicę prowadzi do wielkiej kopuły nad skrzyżowaniem naw. Ta kopuła wskazuje na religijne znaczenie kościoła. Gerolamo Grapiglia nadzorował prace nad wnętrzami od 1619 roku. W 1807 roku katedrą oficjalną Wenecji stał się zamiast niego kościół świętego Marka. Od tamtej pory Bazylika San Pietro di Castello była coraz bardziej zaniedbana.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Według legendy to siedzisko należało do świętego Piotra, gdy był biskupem Antiochii. Legenda dodaje, że bizantyjski cesarz Michał Trzeci podarował je doży Pietrowi Tradonico. Sam kamień opowiada inną historię. Siedzisko pochodzi z trzynastego wieku. Jego oparcie wycięto ze starożytnego islamskiego kamienia nagrobnego. Na górze zaokrąglony panel zawiera ornament przypominający gwiazdę. Poniżej biegnie pas napisów w piśmie kufickim, wczesnym kanciastym piśmie arabskim. Wersety pochodzą z Koranu. Jeden z nich prosi Pana, aby nie zawstydzał wiernych w dniu zmartwychwstania. Małe okrągłe gałki wieńczą słupki boczne, a siedzisko spoczywa na prostej, skrzynkowatej podstawie. Inny werset prosi Boga o wybaczenie i miłosierdzie.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Baldassarre Longhena zaprojektował ołtarz główny, który pochodzi z 1646 roku. Clemente Molli wykuł go, w tym część jego posągów. Białe posągi gromadzą się wokół ołtarza, a po obu stronach na ścianach wiszą czerwone zasłony. Malowane sklepienie, pełne postaci na chmurach, wypełnia przestrzeń powyżej. Czerwony dywan pokrywa stopnie prowadzące ku niemu. Ołtarz przechowuje szczątki świętego Lorenzo Giustinianiego, pierwszego patriarchy Wenecji.

Photo: Effems · CC BY-SA 4.0

Madonna z Dzieciątkiem siedzi na chmurze w tym ołtarzu pędzla Luki Giordana, namalowanym w 1650 roku. Ten obraz wisi w kaplicy Vendramin. Kaplica jest poświęcona kardynałowi Francesco Vendraminowi oraz Matce Bożej z Karmelu. Architekt Longhena również zaprojektował tę kaplicę. W sztuce katolickiej Madonna jest często przedstawiana jako wstawiająca się lub błagająca w imieniu dusz w czyśćcu. Cherubinki wyglądają z chmur wokół niej, a kolejne anioły tłoczą się na złotym niebie powyżej. Poniżej, w cieniu, postacie sięgają w górę ku niej. Brodaty stariec wyciąga ramię, a młoda kobieta składa dłonie.

Luca Giordano · Public domain

Bomby zapalające uszkodziły kościół podczas pierwszej wojny światowej. Dopiero w latach siedemdziesiątych organizacje zajmujące się ochroną zabytków wkroczyły do akcji, a kościół został przywrócony do dawnego stanu. Jego ochrona jest obecnie zarządzana poprzez przynależność do stowarzyszenia Chorus weneckich kościołów. Kościół pozostaje dziś czynny jako bazylika mniejsza i kościół parafialny. Okrągłe łuki otaczają białą wieżę wznoszącą się ponad dachami. Z najwcześniejszego budynku nie zachowało się nic poza jednym fragmentem mozaiki, przechowywanym w kaplicy bocznej.

Photo: Qypchak · CC BY-SA 3.0