Kathedraal Saint-Sacerdos van Sarlat Audiogids

Welkom in Sarlat, en in een kerk die in de loop der tijd een abdij, een kathedraal en een parochiekerk is geweest. De toren boven het portaal is het oudste bouwwerk op deze plek, gebouwd in de twaalfde eeuw toen de abdij in romaanse stijl werd herbouwd. Deze diende tegelijkertijd als de versterkte ingang van de abdij, een klokkentoren en een poortgebouw in één. De abdij van Sarlat behoorde tot de zes grote abdijen van de Périgord, en het was de enige die door de Vikingaanvallen werd gespaard. Ze lag op een afstand van de Dordogne en haar zijrivieren, buiten het bereik van de boten van de plunderaars. Historici plaatsen de stichting in het begin van de negende eeuw, onder Pepijn, koning van Aquitanië, hoewel de ware oorsprong verloren is gegaan in legenden. Enkele bronnen plaatsen de klokkentoren zelf vóór de twaalfde eeuw; de toren die hier staat hoort bij de romaanse herbouw. De middeleeuwse spits erboven werd door de bliksem verwoest, en na 1721 kreeg het dak de vorm die het nog steeds heeft: een uivormige koepel die zeldzaam is in deze streek. De gebeeldhouwde figuren boven de ingang bevatten het volgende deel van het verhaal.

Photo: MOSSOT · CC BY-SA 4.0

De figuren boven deze zware deuren zijn versleten en moeilijk te identificeren, maar de naam van de kerk zelf is duidelijk. Saint-Sacerdos eert een man, Sacerdos van Limoges, en niet het Latijnse woord voor priester. Twee Franse heiligen dragen die naam, en deze kerk ontving in de middeleeuwen de relikwieën van die uit Limoges. Wanneer ze aankwamen, kan niemand met zekerheid zeggen. Jean Tarde, een kroniekschrijver die in 1624 schreef, gaf al toe dat de datum onbekend was. Sommigen koppelen de overbrenging aan de Vikingaanvallen die in 848 begonnen. Anderen plaatsen het in het midden van de tiende eeuw, toen de kerk de nieuwe naam Saint-Sauveur en Saint-Sacerdos aannam. Hoe dan ook, de relikwieën trokken eeuwenlang pelgrims aan, en verdwenen vervolgens tijdens de godsdienstoorlogen. Ook kleeft er een legende aan deze plek: Sint-Bernardus trok in 1147 door Sarlat, en het verhaal zegt dat hij daar brood vermenigvuldigde, het wonder van de broden. De twaalfde-eeuwse toren verheft zich direct boven deze deuropening.

Photo: Père Igor · CC BY-SA 4.0

Hoog aan de muur boven het hoofdportaal hangt iets dat er veel te zwaar uitziet om daar te hangen: het orgel, geplaatst op een zwaluwnestgalerij die uitsteekt uit de steen zonder iets daaronder. Jean-François L'Épine bouwde het instrument in 1752, en het hangt nog steeds waar hij het ophing. De kast met houtsnijwerk wordt bekroond met gesneden figuren, en de gepolijste pijpen rijzen in rijen daarachter op. Terwijl het orgel in aanbouw was, nam L'Épine een lokale leerling in dienst, een man uit Sarlat genaamd Guillaume Monturus. Monturus groeide uit tot een erkend orgelbouwer op eigen kracht, dus het instrument leidde behalve tot muziek ook tot een vakman. De installatie ervan maakte deel uit van de laatste golf van werkzaamheden die de restauratie van de kathedraal in het midden van de achttiende eeuw voltooide. Beide onderdelen worden op eigen titel beschermd, het mechanisme sinds 1952 en de kast sinds 1976. Hoe het schip daaronder uiteindelijk tot stand kwam volgt hierna.

Photo: Jean-Christophe BENOIST · CC BY 3.0

De hoge gotische gewelven erboven zijn jonger dan ze eruitzien, omdat elk ervan zeventiende-eeuws werk is. Het verhaal begint in 1504, toen bisschop Armand de Gontaud-Biron opdracht gaf tot een volledige gotische herbouw van de oude abdijkerk. Pierre Esclache ontwierp het project, en de meester-metselaar Blaise Bernard leidde de eerste werkzaamheden. Schip en koor werden dat jaar afgebroken. Alleen het koor rees al snel weer op; het geld raakte op voordat het schip kon volgen. Gedurende bijna twee eeuwen stonden het koor en de oude toren los van elkaar, gescheiden door open lucht waar het schip had moeten zijn, en kerkgangers staken de opening buiten over. Het werk werd hervat in 1682, dankzij François III de Salignac de la Mothe-Fénelon, oom en peetoom van Fénelon, de aartsbisschop van Cambrai die de dauphin onderwees. Tegen 1685 waren de gewelven gesloten. De bouwers kozen bewust voor de gotiek, vanuit de wens naar één harmonieus geheel en vertrouwen in een techniek waarvan ze wisten dat die stand zou houden.

Benjamin Smith · CC BY-SA 4.0

Het koor was het eerst voltooide deel van de nieuwe kathedraal, herbouwd tegen 1519. Toen de sloop van 1504 de oude kerk had opgeruimd, rees dit oostkoor snel op terwijl al het andere erachter moest wachten. De stijl komt uit de gotiek van Noord-Frankrijk: één hoog middenschip met twee lagere zijbeuken ernaast. De bouwers hergebruikten delen van de romaanse abdijkerk in de nieuwe muren, zodat de twaalfde eeuw is verweven in het gotische werk. Hoge gebrandschilderde ramen storten gekleurd licht neer op de lichte steen van het koor. Boven het altaar komen de gewelven samen in een gladde kroon, en het hele oostkoor gloeit van het licht dat ze afgeven. De zitplaatsen die in deze ruimte voor de clerus stonden komen hierna.

Photo: Bonachera jf · CC BY-SA 4.0

oakwood

Deze gesneden eikenhouten zitplaatsen vormen een spoor van de mannen die de kathedraal dienden. In 1317 creëerde paus Johannes XXII een reeks nieuwe bisdommen in Aquitanië, na de overwinning van de Franse kroon op de graaf van Toulouse en de Katharen. De abdijkerk van Sarlat werd een kathedraal en de abt werd de nieuwe bisschop. Een bisschop genaamd Raymon de Roquecorn vormde vervolgens de monastieke gemeenschap om tot een kapittel van vijftig kanunniken. Zij kwamen hier elke dag samen om de getijden te zingen; daarvoor waren deze koorbanken gemaakt. Het kapittel maakte later zware tijden door en werd in 1561, te midden van epidemieën en oorlog, geseculariseerd, maar het hield stand. De koorbanken zijn wat er van dat dagelijkse gezelschap overblijft.

Photo: Xfigpower · CC BY-SA 3.0

stone

Een vrouw met een kap in versleten steen houdt een lichaam op haar schoot, de Vierge de Pitié, de Maagd die rouwt om haar zoon. Haar gezicht en de plooien van haar kleed zijn gladgewreven, het spoor van handen en eeuwen van stille devotie. Beeldhouwwerken zoals dit waren bedoeld voor gebed van dichtbij in plaats van om tentoongesteld te worden, en dit beeld staat nog steeds in de kerk die het bewaart. Onder het Concordaat van 1801 werd het bisdom Sarlat opgeheven en werd het grondgebied toegevoegd aan dat van Périgueux. De voormalige kathedraal werd simpelweg de parochiekerk van Sarlat, hoewel ze de titel van co-kathedraal van het bisdom Périgueux en Sarlat behoudt. Van abdijkerk naar kathedraal naar parochie, is ze de stad blijven dienen die eromheen is gegroeid.

Photo: Thérèse Gaigé · CC BY-SA 4.0