Katedra w Sarlacie Audioprzewodnik

Witamy w Sarlacie i w kościele, który w swojej historii był opactwem, katedrą i parafią. Wieża nad przedsionkiem to najstarsza część budowli, wzniesiona w XII wieku, gdy opactwo odbudowano w stylu romańskim. Pełniła ona podwójną funkcję ufortyfikowanego wejścia do opactwa, dzwonnicy i budynku bramnego w jednym. Opactwo w Sarlacie należało do sześciu wielkich opactw Périgord i było jedynym, które oszczędziły najazdy wikingów. Znajdowało się z dala od Dordogne i jej dopływów, poza zasięgiem łodzi najeźdźców. Historycy umieszczają jego fundację na początek IX wieku, za panowania Pepina, króla Akwitanii, choć prawdziwe początki giną w mrokach legendy. Nieliczne relacje cofają czas powstania samej dzwonnicy sprzed XII wieku; stojąca tu wieża należy do romańskiej odbudowy. Średniowieczna iglica nad nią została zniszczona przez uderzenie pioruna, a po 1721 roku dach przybrał kształt, jaki ma do dzisiaj, czyli cebulastego hełmu, który jest rzadkością w tym regionie. Rzeźbione postacie nad wejściem kryją kolejny fragment tej historii.

Photo: MOSSOT · CC BY-SA 4.0

Postacie nad tymi ciężkimi drzwiami są wytarte i trudne do zidentyfikowania, ale nazwa samego kościoła jest jasna. Saint-Sacerdos czci człowieka, Sacerdosa z Limoges, a nie łacińskie słowo oznaczające księdza. Dwóch francuskich świętych nosi to imię, a ten kościół otrzymał relikwie tego z Limoges w średniowieczu. Kiedy przybyły, nikt nie może powiedzieć na pewno. Jean Tarde, kronikarz piszący w 1624 roku, przyznał już wtedy, że data jest nieznana. Niektórzy wiążą to przeniesienie z atakami wikingów, które rozpoczęły się w 848 roku. Inni umieszczają je w połowie X wieku, kiedy kościół przyjął nową nazwę Saint-Sauveur i Saint-Sacerdos. Tak czy inaczej, relikwie przyciągały pielgrzymów przez wieki, a potem zniknęły podczas wojen religijnych. Z tym miejscem wiąże się także pewna legenda: święty Bernard przechodził przez Sarlat w 1147 roku, a opowieść mówi, że rozmnożył tam chleb, co jest cudem bochenków. Dwunastowieczna wieża wznosi się bezpośrednio nad tym wejściem.

Photo: Père Igor · CC BY-SA 4.0

Wysoko na ścianie nad głównym portalem wisi coś, co wygląda na zbyt ciężkie, by tam być: organy umieszczone na galerii w typie jaskółczego gniazda, która wystaje z kamienia, nie mając niczego pod spodem. Jean-François L'Épine zbudował instrument w 1752 roku i nadal wisi on tam, gdzie go umieścił. Rzeźbiona obudowa jest ukoronowana rzeźbionymi postaciami, a wypolerowane piszczałki wznoszą się rzędami za nią. Podczas budowy organów L'Épine zatrudnił lokalnego czeladnika, mieszkańca Sarlatu o imieniu Guillaume Monturus. Monturus stał się później uznanym budowniczym organów, więc instrument ten wyszkolił rzemieślnika, a zarazem służył do gry. Ich instalacja była częścią ostatniej fali prac, która ukończyła renowację katedry w połowie XVIII wieku. Obie ich części są objęte osobną ochroną: mechanizm od 1952 roku, a obudowa od 1976 roku. To, jak nawa znajdująca się pod nimi w końcu powstała, następuje w dalszej kolejności.

Photo: Jean-Christophe BENOIST · CC BY 3.0

Wysokie gotyckie sklepienia nad głowami są młodsze, niż się wydaje, ponieważ każde z nich pochodzi z XVII wieku. Historia zaczyna się w 1504 roku, kiedy biskup Armand de Gontaud-Biron zainicjował pełną gotycką odbudowę starego kościoła opactwa. Pierre Esclache sporządził projekt, a mistrz murarski Blaise Bernard kierował pierwszymi pracami. Nawa i prezbiterium zostały zburzone w tym samym roku. Tylko prezbiterium szybko znów urosło; pieniądze skończyły się, zanim nawa mogła pójść w jego ślady. Przez prawie dwa wieki prezbiterium i stara wieża stały oddzielone, rozdzielone wolną przestrzenią tam, gdzie powinna znajdować się nawa, a wierni przekraczali tę przerwę na zewnątrz. Prace wznowiono w 1682 roku dzięki François III de Salignac de la Mothe-Fénelon, wujowi i ojcu chrzestnemu Fénelona, arcybiskupa Cambrai, który był nauczycielem Delfina. Do 1685 roku sklepienia zostały zamknięte. Budowniczowie celowo wybrali gotyk z pragnienia stworzenia jednej harmonijnej całości oraz z zaufania do techniki, o której wiedzieli, że wytrzyma.

Benjamin Smith · CC BY-SA 4.0

Prezbiterium było pierwszą ukończoną częścią nowej katedry, odbudowaną do 1519 roku. Kiedy rozbiórka z 1504 roku oczyszczała stary kościół, ta wschodnia część szybko rosła w górę, podczas gdy wszystko za nią czekało. Styl wywodzi się z gotyku północnej Francji: jedna wysoka nawa główna z dwiema niższymi nawami bocznymi biegnącymi obok niej. Budowniczowie wbudowali części romańskiego kościoła opactwa w nowe ściany, dzięki czemu XII wiek został wpleciony w gotyckie dzieło. Wysokie witraże wlewają kolorowe światło na jasny kamień prezbiterium. Nad ołtarzem sklepienia schodzą się w gładką koronę, a całe prezbiterium lśni światłem, które one dają. Miejsca siedzące, które otaczały tę przestrzeń dla duchowieństwa, zostaną omówione w dalszej części.

Photo: Bonachera jf · CC BY-SA 4.0

oakwood

Te rzeźbione dębowe siedziska to ślad po ludziach, którzy służyli w katedrze. W 1317 roku papież Jan XXII utworzył szereg nowych diecezji w Akwitanii po zwycięstwie francuskiej korony nad hrabią Tuluzy i katarami. Kościół opactwa w Sarlacie stał się katedrą, a jego opat został nowym biskupem. Biskup o imieniu Raymon de Roquecorn przekształcił wówczas wspólnotę zakonną w kapitułę złożoną z pięćdziesięciu kanoników. Spotykali się tutaj codziennie, aby śpiewać oficjum, do czego właśnie zostały stworzone te stalle. Kapituła przechodziła później ciężkie czasy, sekularyzowana w 1561 roku pośród epidemii i wojen, jednak przetrwała. Stalle są tym, co pozostało po tej codziennej wspólnocie.

Photo: Xfigpower · CC BY-SA 3.0

stone

Postać kobiety w kapturze, wykuta w wytartym kamieniu, trzyma na kolanach ciało – to Pietà, Matka Boska opłakująca swojego syna. Jej twarz i szaty są wygładzone – to ślad po dotyku dłoni i wiekach cichej modlitwy. Tego typu rzeźby tworzono z myślą o bliskiej modlitwie, a nie o wystawianiu na pokaz; ta rzeźba wciąż znajduje się w kościele, który ją przechowuje. Na mocy konkordatu z 1801 roku diecezję w Sarlacie zniesiono, a jej terytorium przyłączono do diecezji Périgueux. Dawna katedra stała się po prostu kościołem parafialnym w Sarlacie, choć zachowała tytuł konkatedry diecezji Périgueux i Sarlatu. Od kościoła opactwa, przez katedrę, aż po kościół parafialny, świątynia ta nieustannie służy miastu, które wokół niej wyrosło.

Photo: Thérèse Gaigé · CC BY-SA 4.0