El Tajín Audiogids

Welkom in El Tajín, de oude stad verscholen in de groene heuvels van Veracruz. De rondleiding begint bij de drempel, met een standbeeld van een volador die gevangen is in de vlucht, met de brede hoed en de gevlochten sjerp van de Totonakse vliegende dansers. Tijdens hun ceremonie dalen de uitvoerenden af van een hoge paal aan touwen, waarbij ze langzaam ronddraaien terwijl ze gaan. Dit monument is een eerbetoon aan die dans, en de dans zelf is hier geen herinnering. Net buiten de hoofdpoort staat een echte paal, waar de voladores nog steeds optreden voor bezoekers. Velen beschouwen het optreden als een vereiste voor bezoekers, een gepaste groet alvorens de archeologische zone te betreden. Het ritueel is veel ouder dan dit standbeeld, hoewel niemand kan zeggen hoe oud precies. Elke maart vult de stad zich bovendien met het Cumbre Tajín-festival, dat de Totonakse traditie naast moderne concerten plaatst.

Photo: AlejandroLinaresGarcia · CC BY-SA 4.0

De gebeeldhouwde muur bij de poort is een modern werk, maar de figuren erop ademen de geest van vroeger. Goden, priesters en processies bewegen zich over de steen in een stijl die resoneert met de iconografie die door de hele ruïnes heen te vinden is. De naam van de stad komt van de Totonakse regengod, Tajín. Die naam vertelt waar deze plek voor stond. De religie hier was gebaseerd op de hemel zelf, op de bewegingen van de planeten, de sterren, de Zon en de Maan. Twee dingen speelden een centrale rol in die religie: het Meso-Amerikaanse balspel en pulque, de gefermenteerde drank van de regio. De muurschildering staat bij de poort als een eerste les in de overtuigingen van de stad, een drempel van regen, goden en ceremonie.

Photo: AlejandroLinaresGarcia · CC BY-SA 4.0

Het site-museum bewaart een model van de hele stad, met piramides en pleinen verspreid over een groen landschap. In zijn hoogtijdagen besloeg El Tajín ruwweg tien vierkante kilometer, en slechts ongeveer de helft daarvan is opgegraven. De rest ligt nog steeds onder gras en bomen. Binnen de opgegraven kern bevinden zich pleinen, paleizen en administratieve gebouwen. In tegenstelling tot de rigide roosterplannen van steden in de centrale hooglanden van Mexico, stemden de bouwers hier elk bouwwerk af als een eigen eenheid, passend bij het land. Op zijn hoogtepunt was dit een sterk gecentraliseerde hoofdstad, en een kosmopolitische ook. Meer dan vijftig etnische groepen woonden in de stad zelf. Het grootste deel van de bevolking leefde echter op de heuvels eromheen, gevoed door de gronden van de rivieren Tecolutla, Nautla en Cazones. Over wie dit allemaal heeft gebouwd wordt nog steeds getwist. Sommige geleerden geven de voorkeur aan de Totonaken en de Xapaneca, toch is er goed bewijs dat de Huasteken dit gebied in handen hadden toen de stad in de eerste eeuw werd gesticht.

Photo: AlejandroLinaresGarcia · CC BY-SA 4.0

Een stenen gezicht in profiel, kalm en scherp getekend, gebeeldhouwd in de klassieke periode. Beeldhouwwerk van deze kwaliteit is waar El Tajín om wordt gevierd, en vondsten van over de hele site zijn hier in het museum verzameld. De stad zelf is bijna uit de herinnering van de wereld verdwenen. Na haar val lag zij onder de jungle, maar de lokale Totonaken verloren haar nooit uit het oog en hielden de plek altijd heilig. Geen enkele Europeaan had er een woord over geschreven vóór de late achttiende eeuw. In 1785 stuitte een overheidsambtenaar genaamd Diego Ruiz, op zoek naar illegale tabaksplantingen in deze geïsoleerde regio, in plaats daarvan op de ruïnes. Hij tekende de piramide en rapporteerde zijn vondst aan de Gaceta de México. Geleerden in Nieuw-Spanje en Europa namen er kennis van, en sommigen vergeleken de piramide met de bouwwerken van het oude Rome. Grotere fragmenten, waaronder stukken van bewerkte zuilen, zijn opnieuw samengevoegd in de overdekte zaal van het museum.

Adam Jones from Kelowna, BC, Canada · CC BY-SA 2.0

Twee beken omringen deze groep gebouwen aan drie kanten, wat de verklaring is voor de naam: de Arroyo-groep. Het is een van de oudste secties van de stad. Vier tempelplatformen omringen het plein, gelijkmatig in hoogte en bijna symmetrisch, elk te bereiken via trappen vanaf de vloer. Vergeleken met de rest van de site zijn de piramides hier primitief, hun nissen grof gevormd. Wat het plein opmerkelijk maakt is wat er ontbreekt: geen altaren, geen kleine bouwwerken, niets dat een uitgestrekte open vloer verbreekt. Archeologen concludeerden dat dit de markt van de stad was. Kraampjes van stokken en doek vulden ooit de ruimte en boden regionale goederen aan zoals vanille, naast import uit heel Meso-Amerika: jaguarsvellen, papegaaien en ara's, quetzalveren. Slaven voor dienstverlening en offers werden hier eveneens verkocht. Een god van de handelaren die ter plekke is gevonden bevestigt de handel, met kenmerken die dichter bij de goden van de centrale hooglanden liggen dan bij die van de stad zelf.

Photo: AlejandroLinaresGarcia · CC BY-SA 4.0

Zeven trapsgewijze verdiepingen verrijzen vanaf een vierkante basis van vijfendertig meter aan elke zijde, en het gehele oppervlak is voorzien van kleine, diepe nissen. Tel de nissen op de oorspronkelijke structuur en er zijn er precies driehonderdvijfenzestig, één voor elke dag van het zonnejaar. Mensen noemen het de Piramide van de Nissen, de Piramide van Papantla, de Tempel van de Nissen. Het vreemde silhouet is te danken aan een detail dat de archeoloog José García Payon de vliegende kroonlijst noemde, een driehoekig uitsteeksel dat elke nis bekroont. Het aantal suggereert een in steen uitgehouwen kalender, en zo wordt het gebouw vaak beschreven. Toch was het rituele doel waarschijnlijk niet in de eerste plaats kalendarisch. De diepe nissen bootsen grotten na, en grotten waren in een groot deel van Mexico heilig; ze werden beschouwd als doorgangen naar de onderwereld waar veel van de goden woonden. Offers van bloemen en kaarsen waren gebruikelijk op dergelijke plekken. Nog tot halverwege de twintigste eeuw konden op het eerste niveau van de piramide resten van bijenwaskaarsen worden gevonden. Oorspronkelijk was het hele bouwwerk donkerrood geschilderd, waarbij de nissen zwart waren om hun schaduw te verdiepen. Een wijdverbreid geloof luidt dat elke nis ooit een idool bevatte, maar opgravingen hebben dat uitgesloten. Het belangrijkste deel was de tempel op de top, en die is volledig verwoest; er is weinig bekend over hoe die eruitzag.

Photograph: Frank C. Müller, Baden-Baden · CC BY-SA 3.0

De grote trap beklimt de oostzijde en is gebouwd voor de dageraad. De piramide ligt in één lijn met een berg ten oosten van de site, genaamd Cerro de los Mantenimientos. Bij zonsopgang komt de zon achter die berg vandaan en strijkt het licht trap voor trap over de piramide, waarbij het ongeveer zeven minuten duurt voordat het de grond bereikt. Een hypothese luidt dat de piramide diende als astronomisch merkteken dat verbonden was met de landbouwkalender, en dat altaren op de berg de afdaling van Quetzalcóatl tijdens het plantseizoen eerden. De trap zelf maakte echter geen deel uit van het oorspronkelijke ontwerp. Onder de trap bevinden zich nog nissen, wat aantoont dat deze later is toegevoegd, en de borstweringen zijn voorzien van decoraties met trappenpatronen. Het metselwerk is monumentaal: zorgvuldig gehouwen plavuizen die met een minimum aan mortel zijn samengevoegd, waarvan de grootste ongeveer acht ton weegt. De tempel waar de trap ooit naartoe leidde, op de top, is verdwenen. Een gebeeldhouwd paneel dat uit deze piramide is teruggevonden, toont een ceremonie bij een cacaoboom, een spoor van het eliteritueel dat hier ooit plaatsvond.

Diego Tirira from Quito, Ecuador · CC BY-SA 2.0

Gebouw 5 wordt beschouwd als het statigste bouwwerk van El Tajín. Een afgeknotte piramide verrijst vanaf een platform van meer dan drieduizend vierkante meter, met een enkele trap aan de westkant en een dubbele aan de oostkant. Zelfs de bovenste platforms zijn versierd met trappenpatronen. Dat is het detail waar u even bij stil moet staan: in deze stad reikte decoratie overal. Nissen en trappenpatronen verschijnen op utilitaire muren en steunberen, niet alleen op pronktempels. De bouwers weigerden ook een hoofdgrid; elk bouwwerk werd uitgelijnd als een individuele eenheid, aangepast aan de buren en het landschap. De gewoonte om over het oude heen te bouwen is ook hier zichtbaar. Gebouw 4, een klein platform in de buurt, bevat een ouder bouwwerk dat misschien wel tot de oudste van de site behoort. En Gebouw 15, vlak naar het zuiden, wordt beschouwd als het laatste gebouw hier dat met nissen is gemaakt.

Photo: Juan Carlos Fonseca Mata · CC BY-SA 4.0

Blauw is de kleur die Gebouw 3 onderscheidt van elke andere piramide hier. De meeste tempels in El Tajín waren rood geschilderd, maar deze, bekend als de Blauwe Tempel, was blauw. Het is in de loop van zijn bestaan meerdere malen opnieuw bekleed met cement, en elke nieuwe laag werd opnieuw blauw geschilderd in plaats van het meer gebruikelijke rood. Sporen van die verf zijn nog steeds zichtbaar op een deel van de trap en op de zijde die naar Gebouw 23 gericht is. Het gebouw doorbreekt ook de regels van de site wat betreft de vorm. De zeven verdiepingen zijn licht hellende muren die zijn onderverdeeld in effen panelen, zonder enige nissen, afgezien van zes banken op de trap die waarschijnlijk later zijn toegevoegd. Blauw is de kleur die het vaakst wordt geassocieerd met de regengod, maar niets anders aan het gebouw ondersteunt dat idee, dus de reden voor de kleur blijft een open vraag. Er is ook veel anders verloren gegaan. Er is geen beeldhouwwerk bekend dat afkomstig zou zijn uit de Blauwe Tempel, en er is niets overgebleven van het heiligdom dat ooit op de top stond. De niet-gerestaureerde noordzijde bevat een grote inkeping die door plunderaars is gegraven, nog voordat bewakers over de site waakten.

Adam Jones from Kelowna, BC, Canada · CC BY-SA 2.0

Balspelvelden komen veel voor in heel Meso-Amerika, maar geen enkele andere plek komt in de buurt van het aantal in El Tajín. Er zijn er hier zeventien gevonden, meer dan op enige andere Meso-Amerikaanse site. Als u de laatste drie erbij optelt, die in 2013 werden ontdekt, komt het totaal op twintig. Het balspel stond in het middelpunt van het religieuze leven van de stad. Van alle velden heeft het Zuidelijke Balspelveld de meest indrukwekkende gebeeldhouwde panelen. De speelbaan loopt tussen twee verticale muren van zorgvuldig passend steen. In die verticale oppervlakken zijn panelen ingebracht die het spel en de ceremonie tonen die ermee verbonden was.

Diego Tirira from Quito, Ecuador · CC BY-SA 2.0