Kasteel van Ankara Audiogids in het Nederlands

Welkom bij Kasteel van Ankara, de oude citadel op de rotsachtige heuvel boven de stad. De verdedigingswerken gaan hier erg ver terug. De vroegste versterking op deze heuvel wordt toegeschreven aan de Frygiërs, in de achtste eeuw voor Christus. Rond 278 voor Christus bouwden de Galaten het weer op, en zij waren nog maar de eersten in een lange rij. Romeinen, Byzantijnen, Seldjoeken en Ottomanen hebben allemaal hun sporen nagelaten op deze muren. Het binnenkasteel heeft twee grote poorten. De ene heet de Buitenpoort, en de andere, degene voor u, is Hisar Kapısı, de citadelpoort. In het metselwerk boven de boog zijn inscripties aangebracht die worden toegeschreven aan de Ilchaniden, de Mongoolse dynastie die vanuit Perzië regeerde. Er is nog een inscriptie uit de tijd van de Seldjoeken te vinden aan de noordwestkant van het fort. Deze ene heuvel wordt al ruim tweeduizend jaar verdedigd en herbouwd.

Photo: Robot8A · CC BY-SA 4.0

Hoog op het bastion naast de poort bevindt zich iets dat niet thuishoort in een middeleeuws leger: een klokkentoren. De stad bouwde deze rechtstreeks op het oude metselwerk, een stuk stedelijk leven dat naar een militair bastion is overgebracht. De toren ziet er al generaties lang zo uit. De witte toren met zijn wijzerplaat en open klokkenstoel rust op een trommel van ruw, eeuwenoud metselwerk, en de twee zijn tot één silhouet versmolten. Dat is het patroon van dit hele fort. Elke tijd gebruikte wat de vorige liet staan, en bouwde er eenvoudigweg bovenop.

SALTOnline · No restrictions

De muur zelf is een tentoonstelling. In het donkere middeleeuwse metselwerk zijn bleke, gebeeldhouwde panelen uit Romeinse monumenten verwerkt: vruchtenslingers, klassieke reliëfs, de ornamenten van grandioze gebouwen. Ze kwamen hier terecht tijdens een noodgeval. In de achtste en negende eeuw werd de stad bedreigd door aanvallen, en de verdedigers moesten de muren snel herstellen. Dus gebruikten ze wat voorhanden was. Rondom Ankara stonden verwoeste Romeinse monumenten, en de bouwers ontdeden deze van marmeren blokken, zuilenkapitelen en stenen aquaductgoten. Standbeelden, sarcofagen en gebeeldhouwde panelen verdwenen allemaal in de stadsmuren, waar ze ook pasten. Niemand was iets aan het restaureren. Ze bouwden een muur van het verleden van een stad, blok voor blok.

Mark Landon (photographed in 1993; digitized in 2021) · CC BY 4.0

Hier bevindt zich een blok dat hier in zijn geheel is gekomen. Een Romeinse inscriptie in uitgehouwen Latijnse letters is dwars in de muur ingebouwd, waarbij de regels schuin tussen de ruwe stenen door lopen. Steenhouwers hebben het monument hierheen vervoerd en het zo ingemetseld als het werd aangetroffen, zodat de regels niet meer lopen zoals ze destijds zijn uitgehouwen. De muur eromheen heeft een eigen verhaal. De Perzen veroverden en vernietigden Ankara, vermoedelijk in het jaar 622. Beide ringmuren die er nu nog staan, zijn na die klap gebouwd. Wanneer precies, is onderwerp van discussie. Een geleerde, Foss, stelt dat de binnenmuren dateren uit de regeerperiode van keizer Constans de Tweede, en dat de buitenmuren iets later werden opgebouwd.

Photo: Sanjageni · CC BY-SA 4.0

Een kasteel is bedoeld om mensen buiten te houden, maar dit kasteel hield mensen binnen. Binnen de muren ligt Kaleiçi, de wijk binnen de muren, en de steegjes zijn gewone straten. Ze zijn smal en klinkerbestraat, en ze lopen tussen de traditionele huizen van het oude Ankara, met witgekalkte muren en houten gevels, overhangende verdiepingen en houten luiken. Straatlantaarns hangen aan de hoeken van de huizen, en deuropeningen komen direct uit op de steen. Mensen hebben binnen dit fort geleefd door de eeuwen heen met soldaten, en de huizen groeiden naarmate de muren ouder werden. Dit is een kasteel dat een woonwijk werd, en dat ook bleef.

Photo: Modern primat · CC BY-SA 4.0

Sommige huizen in de citadel staan niet naast de oude muur. Ze staan ertegenaan en erbovenop. Hier rijst een woongevel rechtstreeks op uit het oude metselwerk, met de vensters boven lagen metselwerk die lang voor de geboorte van de bewoners zijn gelegd. Generaties families hebben hun huizen op deze manier tegen de wallen aangebouwd en lenen het fort zo als onderdeel van hun eigen muren. De ruimte waarin ze wonen geeft een idee van de schaal. Het binnenkasteel beslaat ongeveer drieënveertig duizend vierkante meter, een omheining groot genoeg om op zichzelf al een stadswijk te zijn. Binnen die grenzen is de grens tussen monument en woning simpelweg verdwenen.

Photo: Berserkerus · CC BY-SA 2.5

Onder de muren bevindt zich het spirituele centrum van de citadel, de Sultan Alaeddin-moskee. Het met tegels bedekte dak en de enkele minaret kijken uit over de daken richting de moderne stad. Het fort eromheen wisselde in de middeleeuwen onder heftige strijd van eigenaar. De Seltsjoekse Turken veroverden het kasteel in 1073. In 1101, tijdens de kruistocht van dat jaar, namen kruisvaarders het in. Het keerde in 1227 terug onder Seltsjoeks beheer, waarna sultan Alaeddin Keykubad de Eerste het fort liet renoveren. Het werk stopte niet bij hem. In 1249 voegde sultan İzzeddin Keykavus de Tweede eigen nieuwe bouwwerken toe. De moskee heeft door dit alles heen onder de muren gestaan, als de plek waar het garnizoen en de stadsbewoners baden.

Photo: A.Savin · FAL

Het portiek van de moskee rust op zuilen die anders zijn dan ze lijken. Ze zijn hergebruikt, meegenomen uit eerdere klassieke bouwwerken, net als de stenen in de wallen. Dezelfde praktijk die de verdedigingswerken vulde met Romeins marmer, bereikte hier ook de sacrale architectuur. Elke schacht is een stuk van een ouder gebouw, bijgesneden en rechtop gezet om een Seltsjoeks dak te dragen. De moskeebouwers volgden simpelweg deze gewoonte. Een zuil die ooit dienstdeed in een Romeinse hal, draagt nu een gebedsruimte.

Photo: Nosferatü · Public domain

Binnen in de moskee is de preekstoel voor de vrijdagpreek, de minbar, uit hout gesneden. De panelen zijn verwerkt tot in elkaar grijpende geometrische sterren, waarbij elke achtpuntige ster wordt omkaderd door kleinere driehoeken met patronen, en het hele oppervlak leeft met krul- en rankmotieven. Dit soort houtsnijwerk behoort tot een lange islamitische decoratieve traditie, waarin geometrie een plat paneel verandert in een eindeloos vlechtwerk. Seltsjoekse houtbewerkers waren hier meesters in, en deze minbar behoort tot het meest fijnzinnige meubilair dat in de citadel bewaard is gebleven. Het staat symbool voor het ambacht van de middeleeuwse citadel, vastgelegd in hout in plaats van steen.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Het kenmerk van deze vesting zijn de torens. De binnenmuur wordt bekroond door tweeënveertig bastions, en bijna allemaal zijn ze vijfkantig. Ze staan langs de oost-, west- en zuidmuur op onderlinge afstanden van ongeveer vijftien tot twintig meter, veel dichter bij elkaar dan bij de meeste vestingwerken gebruikelijk is. De muur zelf is veertien tot zestien meter hoog. De geringe onderlinge afstand had een doel. Elke toren kon de muur daarnaast bestrijken, zodat aanvallers nergens een blinde strook steen aantroffen. De vijfkantige vorm gaf de bastions hoeken die elke aanval braken. Op de muren vertelt het gemengde metselwerk de rest: donkere lagen en lichte blokken wisselen elkaar af, waardoor de gelaagde bouwgeschiedenis van de heuvel zichtbaar wordt.

Mark Landon (photographed in 1993; digitized in 2021) · CC BY 4.0