Tempel van Augustus en Rome Audiogids in het Nederlands

Welkom bij de Tempel van Augustus en Rome, in het oude hart van Ankara. Deze verweerde muren van wit marmer waken al meer dan tweeduizend jaar over dit plein. Rome bouwde de tempel rond 25 tot 20 voor Christus, kort nadat haar legers Centraal-Anatolië innamen. De stad droeg toen haar oudere naam, Ancyra, en het werd de hoofdstad van de nieuwe provincie Galatië. Het gebouw was een augusteum, een tempel voor de verering van de godin Roma en van Augustus zelf, de eerste Romeinse keizer. Dat klinkt misschien als een koud politiek gebaar, maar de muren herbergen iets opmerkelijks. In de steen is de meest volledige bewaard gebleven kopie gekapt van het verslag dat Augustus schreef over zijn eigen daden. De tempel deelt dit terrein bovendien met een actieve moskee, waarvan de minaret vlak naast de ruïnes omhoogrijst. Vóór u liggen de grote bewerkte deuropening, de beroemde inscripties en het verhaal van hoe de twee heiligdommen één muur gingen delen.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

De grote deuropening en de zijmuren zijn in feite alles wat er van dit gebouw over is. Al het andere is ingestort, maar de ingang toont nog steeds haar oorspronkelijke schaal en bewerkte omlijsting. De grond daaronder was al heilig lang voordat Rome arriveerde. Geleerden geloven dat hier een eerder heiligdom stond, gewijd aan de Frigische godin Cybele en de god Men, en dat dit na zware schade door de jaren heen werd verwoest. De Romeinse tempel werd vervolgens opzettelijk bovenop de oudere heilige plaats opgetrokken. De opdracht draagt een menselijk verhaal met zich mee. Pylaemenes, zoon van Amyntas, de laatste koning van de Galaten, liet de tempel bouwen ter ere van Augustus. Het was bedoeld als een monument van lojaliteit, een gebaar van een overwonnen dynastie naar de keizer die hun landen had ingelijfd. Dus werd de nieuwste religie hier geplant op de ruïnes van de oudste, en de deuropening die u ziet was de drempel van dat nieuwe begin.

Photo: Telo · Public domain

De bovendorpel boven de deuropening draagt enkele van de mooiste steenhouwwerken die op het gebouw zijn overgebleven. De negentiende-eeuwse geleerde Charles Texier tekende en graveerde deze tempel in zijn werken over Klein-Azië. Hij vergeleek hem vaak met de Romeinse tempels van Italië, en beoordeelde dit gebouw als opzichtiger dan de gebouwen van Rome zelf. Grote lof voor een provinciale stad. De metalen banden die de bewerkte steen doorkruisen maken deel uit van de versteviging die het kwetsbare frame bij elkaar houdt. Het overleven van de tempel werd in deze eeuw urgent. Het World Monuments Fund plaatste het in 2002 en opnieuw in 2004 op de waarschuwingslijsten, om aan te dringen op restauratie voordat de muren verloren gingen. Met geld geschonken door de Amerikaanse filantroop Robert W. Wilson voerden het Turkse Ministerie van Cultuur en Toerisme en de Technische Universiteit van het Midden-Oosten een gezamenlijk onderzoek uit naar de steen- en marmeroppervlakken. In 2007 kwamen experts die werden gefinancierd via de Kress Foundation bijeen om uit te werken hoe ze de aanhoudende slijtage van de steenhouwwerken konden bestrijden.

Gargarapalvin · CC BY 4.0

Deze vage regels met Griekse letters maken deel uit van een van de beroemdste inscripties ter wereld. Toen Augustus in het jaar 14 stierf, werd hier een kopie gekapt van zijn Res Gestae Divi Augusti, het verslag van de daden van zijn regering. De Latijnse tekst begint in de portiek aan de noordmuur en loopt door tot aan de zuidmuur. De Griekse vertaling werd ingekapt op de buitenkant van de cellamuur, het binnenste heiligdom. De oorspronkelijke versie stond op bronzen pilaren voor het mausoleum van Augustus in Rome, en is al lang verdwenen. Twee andere kopieën van de tekst overleven elders, maar beide zijn onvolledig. Alleen deze is heel, wat de reden is waarom historici deze muren het Monumentum Ancyranum noemen. De Duitse geleerde Theodor Mommsen gaf de inscriptie haar beroemdste titel, de Koningin der Inscripties. De westerse wereld vernam er opnieuw van via Ogier Ghiselin de Busbecq, de Vlaamse diplomaat die door Ferdinand de Eerste naar sultan Suleiman werd gestuurd. Hij herkende het testament van de keizer op de muren, en zijn metgezel Janos Belsius schreef het over. Busbecq merkte op dat de bovenste regels nog goed leesbaar waren, terwijl de onderste delen al waren verwoest, net zoals de steen vandaag de dag laat zien.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

De openingen in deze muur maakten nooit deel uit van het Romeinse ontwerp. Ze werden rechtstreeks door de massieve marmeren blokken heen gekapt, en roosters bedekken ze nu. Het latere leven van het gebouw veranderde het lichaam ervan volkomen. Deze ramen worden over het algemeen toegeschreven aan de tijd van de tempel als Byzantijnse kerk, toen het heidense gebouw voor christelijk gebruik werd ingericht. Metalen ankerstangen spannen zich over het metselwerk erboven en houden de oude muur bij elkaar. De zestiende-eeuwse reiziger Hans Dernschwam, een Duitse koopman, beschreef wat hij hier aantrof. Het dak was verdwenen en drie hoge ramen die waren afgesloten met ijzeren staven openden in de zuidzijde. Binnen waren tien kleine kamers gebouwd voor de lokale imams. Tegen de tijd van zijn bezoek was de ruïne dus half schuilplaats, half heiligdom, een Romeinse tempel die de geestelijkheid van een moskee huisvestte.

Gargarapalvin · CC BY 4.0

Een band met een geometrisch meanderpatroon loopt nog steeds over deze muur, op sommige plekken zelfs nu nog scherp. Het marmer eromheen is een ander verhaal, vol putjes en donker gestreept door eeuwenlange slijtage. Twee krachten hebben de meeste schade aangericht. Herhaaldelijke aardbevingen hebben door de eeuwen heen de muren gebroken, en de luchtvervuiling van een moderne stad heeft langzaam de inscripties aangetast. In de achttiende eeuw stuurde de Franse koning Lodewijk de Veertiende Paul Lucas naar Ankara als zijn expert op het gebied van oudheden. Lucas beschreef twee grote rijen muur die naast de Hacı Bayram-moskee stonden, versierd met zuilvoeten en kapitelen. Hij geloofde ook dat de muren van de tempel waren gebouwd met materiaal dat was meegenomen van nog oudere gebouwen, stenen die een tweede leven kregen in een tweede monument.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

De minaret van de Hacı Bayram-moskee rijst pal tegen de tempelmuur op en de twee gebouwen delen één omheining. Een moskee uit de Ottomaanse tijd en een Romeinse tempel van de keizercultus staan schouder aan schouder, verbonden door één muur. De gelaagdheid is hier diep en de moskee vormt de jongste laag. En de reeks is nog niet ten einde. Hier wordt elke dag gebeden en het plein stroomt vol met gelovigen en bezoekers die zich tussen de moskee en de ruïnes begeven. Er zijn maar weinig plekken waar zoveel eeuwen aan gebed op zo'n kleine ruimte zijn samengebracht.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Omgevallen blokken en resten van zuilen liggen hier verspreid over de grond. Alleen de zijmuren en de versierde deuropening van de tempel zijn bovengronds bewaard gebleven, maar de posities van de zuilen zijn op dit niveau nog steeds te onderscheiden; ze markeren de plek waar de grote zuilengang ooit stond. Het latere lot van de tempel nam een ironische wending. De eigen kopie van het testament van Augustus in Rome is verloren gegaan, maar de tekst uit Ankara werd zo beroemd dat deze terugkeerde naar Rome. De tekst raakte zo verbonden met deze stad dat voor de wereldtentoonstelling van 1911 in Rome een levensgrote reproductie van de tempelportiek werd gebouwd, compleet met de tekst van de Res Gestae. Na de tentoonstelling verdween deze in de opslag, werd in 1937 opnieuw getoond en vond na de Tweede Wereldoorlog een permanente plek in het Museum van de Romeinse Beschaving in Rome. Rome bewaart nu een kopie van de muren van Ankara. Veroveraars en overwonnenen, imams en ambassadeurs hebben hier allemaal hun sporen achtergelaten, op één stel muren die nooit helemaal zijn opgehouden heilig te zijn.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0