Alacahöyük Audiogids in het Nederlands

Welkom in Alacahöyük, in het tarwegebied van de provincie Çorum. De heuvel voor u is in feite helemaal geen heuvel. Het is een nederzettingsheuvel, laag voor laag opgebouwd door de mensen die hier duizenden jaren lang hebben gewoond. Vanaf de basis strekt hij zich over de langste zijde ongeveer driehonderdtien meter uit. Hij rijst ongeveer veertien meter boven de vlakte uit. De bewoning begon hier rond 5000 v.Chr., in de tijd dat men voor het eerst koper bewerkte naast steen. Zij bleven hier, generatie na generatie, tot in de Ottomaanse tijd. Lang vóór en tijdens het Hettitische Rijk was dit een belangrijk heilig en koninklijk centrum. De oude naam is verloren gegaan. Geleerden hebben Arinna, Tawiniya en Zippalanda voorgesteld, maar geen van deze namen is bevestigd. Het pad klimt omhoog naar een stenen poort, de ceremoniële ingang naar de Hettitische stad op de top.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

De poort werd gebouwd in de veertiende eeuw v.Chr., toen het Hettitische Rijk op zijn hoogtepunt was. Twee grote sfinxen bewaken de poort; zij zijn gebeeldhouwd uit enkele blokken steen en hebben menselijke hoofden en gevleugelde lichamen. De exacte oorspronkelijke plaatsing ervan is onzeker en delen van de poort zijn in de moderne tijd gerestaureerd. Daarachter verrees een stad die bescherming nodig had. De Hettieten omringden deze stad met muren en torens, omdat plunderaars, de Kaska, vanuit de bergen in het noorden naar beneden kwamen. De invallen van de Kaska waren frequent genoeg om de verdedigingswerken hier zwaar uit te voeren. Deze poort was het ceremoniële gezicht van die vesting, de doorgang voor processies en voor de meest grootse gelegenheden van de stad. De stenen blokken langs de doorgang dragen zelf ook reliëfs, beginnend met een tweekoppige adelaar.

Ingeborg Simon · CC BY-SA 3.0

Aan de binnenzijde van de basis van een sfinx toont een gebeeldhouwd blok een tweekoppige adelaar met wijd gespreide vleugels, de klauwen sluitend om kleinere wezens. Het is een beschermende beeltenis, geplaatst om over de ingang te waken, net zoals de sfinxen dat doen. Twee koppen betekenen dat de wachter beide kanten tegelijk in de gaten houdt en dat er niets aan ontsnapt. Wat de adelaar betekende in de Hettitische religie, is niet vastgesteld. Het is ook niet zeker of de kleinere figuren in zijn greep prooien of symbolische dieren zijn. Het reliëf is inmiddels versleten en verweerd, maar de vleugels en beide koppen zijn nog duidelijk zichtbaar. Verderop langs dezelfde muur tonen andere blokken menselijke figuren die met hun eigen zaken bezig zijn.

Ingeborg Simon · CC BY-SA 3.0

De blokken langs de poort tonen mensen, niet alleen wachters. Muzikanten bespelen snaarluiten en blaasinstrumenten; deze reliëfs behoren tot de oudste gedetailleerde afbeeldingen van muziekinstrumenten in heel Anatolië. Naast hen staan de acrobaten. Op dit blok klimmen figuren een ladder op, de een boven de ander, met staande figuren die beneden wachten. Dergelijke reliëfs zijn een zeldzaam visueel venster op de ceremonie en het vermaak in de Hettitische wereld. Welke precieze gebeurtenis zij weergeven, is onzeker. De figuren kunnen priesters, muzikanten of acrobaten zijn en geleerden interpreteren ze verschillend. Wat wel zeker is, is het detail: de vorm van de instrumenten, de houding van de artiesten, de ladder zelf. Wie deze blokken in de veertiende eeuw v.Chr. ook heeft uitgehouwen, besteedde er zorg aan om te laten zien hoe de uitvoering daadwerkelijk werkte.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Achter de poort verspreidde de Hettitische stad zich over de top van de heuvel. De lage muren die hier zichtbaar zijn, zijn de stenen fundamenten van grote gebouwen uit de keizerlijke stad van de veertiende en dertiende eeuw v.Chr. Muren van leemsteen rezen daarboven uit, die allang zijn verdwenen, maar het stenen grid toont de schaal van wat hier stond. Dit waren substantiële bouwwerken, aangelegd in geordende rijen, het bestuurlijke en religieuze hart van de stad die de poort diende. De fundamenten bevinden zich in een veel diepere stapeling van eerdere bewoning, doorsneden door latere opgravingssleuven. De stad die op deze fundamenten stond, was de laatste grote fase van een plek die al eeuwenoud was toen hij werd gebouwd.

Ingeborg Simon · CC BY-SA 3.0

Hier loopt een tunnel onder de verdedigingswerken door, opgebouwd uit steen met lagen die naar binnen hellen naarmate ze hoger worden, totdat ze elkaar aan de bovenkant raken. Deze techniek wordt kraagconstructie genoemd en stelde de Hettieten in staat om een doorgang te overkappen zonder hout of boogconstructie. Tunnels van dit type zijn over het algemeen bekend van Hettitische stadsversterkingen uit dit tijdperk. Ze stelden verdedigers in staat om ongezien buiten de muren te glippen, wat van belang was wanneer een vijand de stad omsingelde. Waarvoor deze specifieke doorgang werd gebruikt, is een open vraag. Uitvallen tegen belegeraars, toegang tot water of het aanvoeren van voorraden zijn allemaal geopperd. Het metselwerk dat elkaar aan de bovenkant raakt, is het meest duidelijke staaltje van Hettitische militaire techniek op deze locatie.

Ingeborg Simon · CC BY-SA 3.0

Lang voor de Hettieten behoorde deze heuvel toe aan de Hattiërs, de inheemse bevolking van Anatolië in de bronstijd. Hieronder, onder ooghoogte, liggen veertien schachtgraven, de begraafplaatsen van Hattische heersers. Ze dateren van 2850 tot 2450 v.Chr., wat hen qua leeftijd en ambitie op één lijn plaatst met de koningsgraven van Ur en de tweede stad Troje. Elk graf was een met steen beklede kuil, gegraven in de aarde van de heuvel. De mensen daarbinnen werden begraven met buitengewone rijkdommen, en de voorwerpen die uit deze kuilen kwamen, veranderden wat archeologen dachten te weten over Anatolië vóór de Hettieten. Of de doden koningen, prinsen of hoofden van elitefamilies waren, is niet vastgesteld. Wat wel zeker is, is dat er hier een bloeiende cultuur van echte macht leefde, meer dan duizend jaar voordat de poort hierboven werd gebeeldhouwd.

Ingeborg Simon · CC BY-SA 3.0

Elk graf was een schacht van ongeveer anderhalve meter diep, verzegeld met houten balken. De doden werden neergelegd met hun benen opgevouwen, gericht op het westen. Rondom hen plaatsten de rouwenden zorgvuldig offergaven: de koppen en poten van stieren, uitgestald op plateaus. De lichamen zelf waren rijk versierd, met gouden fibula's, diademen en riemgespen. Er waren ook figuren van dun bladgoud, die vanaf de achterkant in reliëf waren gehamerd. In één graf was een vrouw begraven met een gouden diadeem en vier zonnestandaarden. Haar graf bevatte ook vijf paren gouden tweelingafgodsbeelden. Een ander graf bevatte vaten van goud en klei, koperen knotskoppen en drie vrouwelijke beeldjes. De met steen beklede kuil hier laat de opstelling zien: de muren van de schacht, de balkenafdekking erboven, de offergaven op hun plek. Verzegeld onder de balken bleven deze graven meer dan vierduizend jaar ongestoord liggen.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

De grote sleuf die door de heuvel is gesneden, legt de gehele diepte van de locatie bloot in doorsnede. Veertien bewoningslagen stapelen zich hier op, van het chalcolithicum onderaan via de vroege bronstijd en de Hettitische stad tot de laatste nederzetting bovenaan. De bovenste lagen bevatten sporen uit de Frygische, Romeinse en Ottomaanse tijd. Ze van boven naar beneden lezen is als het lezen van duizenden jaren bewoning in één aarden muur. Anderen hadden de heuvel al eerder onderzocht, met korte opgravingen in 1907 en de jaren 1910, maar het systematische werk begon in 1935. De opgravingen werden dat jaar hervat onder leiding van de archeologen Remzi Oğuz Arık en Hamit Koşay, op persoonlijke instructie van Atatürk. Hij droeg vanuit zijn eigen budget bij aan de opgraving, en het werd een prestigeproject van de jonge Republiek. De eerste campagnes gingen meer dan dertien meter diep voordat ze de maagdelijke grond bereikten.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Het museum hier is sinds 1941 open voor bezoekers en het toont vondsten van de heuvel in het landschap waar ze vandaan komen. Veel van de beroemdste stukken zijn echter verder gereisd. De gouden en bronzen voorwerpen uit de koningsgraven zijn verdeeld over dit museum en het Museum van Anatolische Beschavingen in Ankara, waar enkele van de bekendste schatten tegenwoordig te zien zijn. Twee vondsten van de heuvel hebben de krachtigste verhalen: een standaard bekroond met een hert, en een dolk met een gouden heft.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0