Corycus Audiogids in het Nederlands

Een fort ligt op een eiland vlak bij de Turkse kust en de stad erachter draagt nog steeds de naam Kızkalesi. Tweeduizend jaar geleden was dit Corycus, een havenstad in het oude Cilicië, waar de vallei genaamd Şeytan deresi afloopt naar de Middellandse Zee. Oude schrijvers kenden de plek goed. Livius, Plinius en Pomponius Mela noemen de stad allemaal, en Strabo vermeldt het schiereiland, zo niet de stad zelf. Corycus diende als de haven van Seleucia, de grote stad landinwaarts. Die rol sleurde de stad mee in de oorlog. In 191 voor Christus werd de vloot van Antiochus de Grote verslagen door de Romeinen in de wateren voor deze kust. Later, in de Romeinse tijd, hielden de keizers hier een vloot gestationeerd om te letten op piraten, en de stad sloeg zelfs haar eigen munten, waarvan sommige bewaard zijn gebleven. Na verloop van tijd werd de haven dubbel ommuurd, met een kasteel op het vasteland en een ander op dit eiland, ooit verbonden door een golfbreker. De locatie ligt vandaag de dag in de provincie Mersin, en UNESCO voegde het in 2014 toe aan zijn voorlopige lijst van werelderfgoed.

Zeynel Cebeci · CC BY-SA 4.0

De Turkse naam van dit kasteel, Kız Kalesi, betekent maagdenkasteel, en een volksverhaal verklaart dat. Een koning hoorde een voorspelling dat zijn dochter zou sterven aan een slangenbeet. Om haar veilig te houden, sloot hij haar op in dit eilandkasteel, omringd door water en ver van enige slang op land. De voorspelling vond haar evengoed. Een slang verstopt in een mand met druiven werd overgebracht naar het kasteel, haar beet doodde haar, en de voorspelling kwam uit. Het is een legende, geen gedocumenteerde gebeurtenis, en niemand heeft het verbonden aan een echte prinses of aan een bepaalde plek binnen de muren. De steen zelf heeft een vaster hoofdstuk. Aan het begin van de twaalfde eeuw herfortificeerde de Byzantijnse admiraal Eustathios Kymineianos het eiland, in opdracht van keizer Alexios I Komnenos. Kort na die herbouw veroverden de Armeniërs Corycus.

Photo: Zcebeci · CC BY-SA 3.0

Aan de overkant van de baai staat het Landkasteel van Korykos, de helft op het vasteland van een tweeledig verdedigingswerk. Het volgt een eenvoudig Byzantijns grondplan, met rechthoekige dubbele muren en vierkante torens. Een schip in de baai lag beschut tussen de twee vestingen. Archeologisch onderzoek in 1982, en opnieuw vijf jaar later, wees uit dat de Armeniërs dat Byzantijnse grondplan aanhielden met incidentele reparaties. Twee Armeense inscripties die bij de kastelen zijn ontdekt, schrijven de bouw toe aan koning Levon de Eerste en daarna aan Hetum de Eerste. De Armeniërs hielden beide kastelen in handen tot in het midden van de veertiende eeuw, waarbij ze deze strategische haven bewaakten voor het Armeense koninkrijk Cilicië. Eén vroege figuur is bij naam bekend. Simon, baron van Korykos, woonde de kroning van koning Levon bij in 1198 of 1199. In 1360 verdreef Peter de Eerste, koning van Cyprus, de Mammelukken en bracht de haven onder zijn eigen heerschappij.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Veel van deze muur werd nooit gewonnen van een verre heuvelrug. Het is de oude stad, afgebroken en herbouwd als fort. De laat-antieke stad Corycus lag dichtbij, en de middeleeuwse bouwers haalden hun metselwerk rechtstreeks daarvandaan, uit tempels, zuilengalerijen en openbare gebouwen. De muren bevatten vele stukken zuilen, en verschillende ronde zuiltrommels zijn duidelijk te zien in dit stuk metselwerk, geplaatst tussen de ruwere blokken. De stad waar ze vandaan kwamen was nog volop in bedrijf onder de Byzantijnen. De keizer Justinianus I herstelde de openbare baden en een ziekenhuis, wat vertelt hoeveel een Romeinse haven in de zesde eeuw nog kon betekenen. Toen de kastelen eeuwen later oprezen, werden de monumenten van die haven hun steengroeve.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Een kasteelmuur kon meer zijn dan alleen een omhulsel. In de noordoostelijke muren van het Landkasteel van Korykos is een kamer ingebouwd, overkluisd door een stenen gewelf, waarvan de boog oprijst uit zware, nauwkeurig passende blokken. Dergelijke ruimtes boden een fort een overdekte ruimte binnen de verdedigingsring, beschutting tegen de elementen en opslagruimte voor wat het garnizoen nodig had. Waar deze specifieke kamer voor werd gebruikt, laten de ruïnes in het midden.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Binnen de dubbele muren van het Landkasteel van Korykos stonden twee kapellen, onderdeel van het eenvoudige Byzantijnse plan dat de Armeniërs aanhielden. Een vesting was hier niet alleen een kazerne. Het was een gevestigd christelijk gebied, met eigen gebedshuizen binnen de verdedigingsring. Slechts één kleine kapel is een origineel Armeens bouwwerk; de rest van de sacrale architectuur werd overgenomen van het eerdere plan en onderhouden. De vervallen kerk met haar gewelfde nis, die nog steeds tegen de lucht afsteekt, draagt dat langdurige gebruik in haar stenen met zich mee. Welke van de twee kapellen het Armeense origineel is en aan wie ze elk waren gewijd, is op basis van de restanten niet vastgesteld.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Eén blok in de kasteelmuur draagt nog altijd zijn eigen boodschap. Het is een gebeeldhouwde steen met een lange Griekse inscriptie onder een reliëf van een tros druiven, gekruld in een rankenmotief. De middeleeuwse bouwers verwerkten het in het metselwerk precies zoals ze het aantroffen, met het schrift naar buiten gericht. De steen werd al lang voor het kasteel uitgehouwen, voor een of ander gebouw van de oudere stad, en de letters zijn een van de weinige overgebleven stemmen van die verloren stad. De volledige tekst, de datering en het gebouw waar het oorspronkelijk in stond, zijn allemaal onbekend. Zelfs of het rankenmotief wijst op een christelijke of heidense oorsprong, is onduidelijk.

Ingeborg Simon · CC BY-SA 3.0

Een boog in de zuidwestelijke muren opent direct naar de zee en omlijst het water dat deze vesting moest beschermen. Vanuit een hoek van het kasteel steekt een golfbreker van grote, onbewerkte rotsblokken uit over de baai, die ongeveer negentig meter lang is. Deze strekte zich uit richting het eiland en hielp de haven beschutting te bieden. Het kustkasteel had een formidabele reputatie. Men noemde het onneembaar. Uitzichten richting de baai geven een aanwijzing waar de haveningang lag, maar over de exacte positie en werking ervan wordt nog steeds gediscussieerd.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Langs de weg die de oude stad uit leidt, raakt de grond gevuld met doden. Begraafplaatsen flankeerden hier Corycus, op een schaal die groot genoeg was om het een necropolis te noemen, een stad van de doden. De gebeeldhouwde figuur in deze rotswand is een soldaat, in reliëf uitgehouwen met zijn uitrusting om zich heen. Het is een grafmonument uit de Romeinse tijd, dat zo opvallend is dat het simpelweg bekendstaat als het graf van de soldaat. Zijn naam, zijn rang en de datum waarop hij stierf zijn niet bewaard gebleven. Wat overblijft is de figuur zelf, in de levende rots gebeiteld, die een graf markeert langs de weg de stad uit.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Stenen sarcofagen liggen verspreid over het terrein van de necropolis en voorbij de weg zijn beide kastelen tegelijk te zien: het Landkasteel van Korykos aan de kust en het eilandfort in de zee. Dit zijn doodskisten uit de Romeinse tijd, uitgehouwen uit massieve blokken en bovengronds geplaatst. Een begraafplaats op deze schaal wijst op een stad met mensen om haar te vullen. Begrafenissen met gehouwen steen zoals deze vereisten middelen, en Corycus had middelen, als belangrijke haven- en handelsstad. Reizigers in de jaren zestig van de negentiende eeuw beschreven de ruïnes hier als uitgebreid, waarbij de sarcofagen tot hetgeen behoorden wat zij zagen.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0