Ondergrondse stad Derinkuyu Audiogids in het Nederlands

Welkom in Derinkuyu, en bij het verhaal van een stad die volledig ondergronds is gebouwd. Het is de grootste opgegraven ondergrondse stad in Turkije, die ongeveer 85 meter diep reikt. Volledig benut kon het onderdak bieden aan zo'n 20.000 mensen, samen met hun vee en voedselvoorraden. Toch bleef het geheel vergeten onder de bewoonde stad tot 1963. Dat jaar sloeg een bewoner die zijn huis renoveerde een gat in een kelderwand en vond erachter een mysterieuze ruimte. Verder graafwerk legde een doorgang naar het tunnelnetwerk bloot en de locatie ging in 1967 open voor bezoekers. Sindsdien zijn meer dan 600 afzonderlijke tunneltoegangen aan het licht gekomen. Sommige daarvan zitten verborgen onder de kelders van privéwoningen in de stad erboven. Het stadsplein zelf verraadt niets, met zijn minaret, marktkraampjes en uitgestalde tapijten die te koop worden aangeboden.

Chanilim714 · CC BY-SA 3.0

Elke ruimte in deze stad werd uitgehouwen uit tufsteen, een gesteente gevormd uit samengeperste vulkanische as. Het ligt in dikke lagen verspreid over Cappadocië en is zacht genoeg om met eenvoudig handgereedschap te bewerken. Die zachtheid is wat de hele onderneming mogelijk maakte. Tunnels en kamers hier werden waarschijnlijk voor het eerst uitgehouwen door de Frygiërs, in de achtste of zevende eeuw v.Chr. In de eeuwen die volgden, bleven latere gemeenschappen wat ze vonden vergroten door niveaus, kapellen en Griekse inscripties toe te voegen. Geen enkele architect heeft de plek ontworpen. Het groeide zoals een stad groeit, één familie en één kamer tegelijk. Het gewelfde plafond en de vierkante muren van deze vroege kamers tonen aan dat het werk doelgericht was, en niet zomaar een ruwe uitgegraven schuilplaats.

Nevit Dilmen (talk) · CC BY-SA 3.0

Derinkuyu werd niet gebouwd om een nachtje te schuilen. Het werd gebouwd voor een heel leven onder de grond, en de grote zaal op het tweede niveau maakt dat duidelijk. Die zaal heeft een tongewelf als plafond, een lange tunnelachtige boog die rechtstreeks uit de rots is gehouwen. Niets dat hierop lijkt is gerapporteerd in de andere ondergrondse complexen van Cappadocië. Er wordt gezegd dat het diende als religieuze school, waarbij de ruimtes links ervan werden gebruikt als studiekamers. Een school, op de tweede verdieping van een stad die bedoeld was om een belegering te overleven. Gezinnen verwachtten dat kinderen zouden blijven leren en dat de eredienst zou doorgaan terwijl er boven gevaar heerste. De uitgehouwen zuilen en bogen laten zien hoe steenhouwers een grote zaal vormgaven uit steen die begon als zachte as.

Photo: Ziegler175 · CC BY-SA 4.0

Eten en drinken moesten ergens vandaan komen, en het antwoord was om ze ondergronds te produceren. De voorzieningen van Derinkuyu omvatten wijn- en oliepersen, kelders, opslagruimtes en refters voor gezamenlijke maaltijden. De wijnmakerij is een van de meer gedenkwaardige hoeken van de stad. Druiven gingen in het uitgehouwen persbassin en het sap liep naar ontvangstkuilen eronder. Er waren ook keukens, uitgerust met ovens genaamd tandoor, die in de vloer waren geplaatst. Tandoorovens van hetzelfde type worden vandaag de dag nog steeds gebruikt in dorpen in Cappadocië. Een gemeenschap die hier beneden wijn kon persen, graan kon opslaan en brood kon bakken, hoefde niet naar boven te komen zolang het gevaar aanhield.

José Luiz · CC BY-SA 3.0

De bovenste niveaus waren gereserveerd voor zowel dieren als mensen. Ruimtes zoals deze, met trogachtige uitsparingen uitgehouwen uit de rots, worden traditioneel beschouwd als stallen. Vee stond dicht bij de ingangsniveaus, beschermd op vrijwel dezelfde manier als hun eigenaren. Het beschermen van de dieren was even belangrijk als het beschermen van de gezinnen, aangezien kuddes en voedselvoorraden de belegering ook moesten overleven. De gewelfde plafonds gaven de beesten stahoogte en door het zachte gesteente was elke trog snel uitgehakt.

Martijn Munneke from Netherlands · CC BY 2.0

Een gang als deze kon in seconden worden afgesloten. De enorme ronde steen is een rolsteendeur, gevormd als een molensteen en geplaatst in een daarvoor uitgehakte gleuf. Wanneer hij over de gang werd gerold, sloot hij de doorgang af, en hij kon alleen van binnenuit de stad worden bediend. Elke verdieping kon afzonderlijk worden afgesloten, zodat een doorbraak op één niveau niet de rest opende. Deuren van dit type werden gebouwd voor een lang tijdperk van invallen. De stad werd aanzienlijk vergroot tijdens de Arabisch-Byzantijnse oorlogen, ruwweg 780 tot 1180, toen lokale christenen schuilden voor de invallende legers van de Omajjaden en later de Abbasiden. Het was waarschijnlijk toen dat Derinkuyu zijn maximale capaciteit het dichtst benaderde.

Elena Pleskevich from Moscow, Russia · CC BY-SA 2.0

Eén enkele afgesloten deur was nog maar het begin van de verdediging. Bewoners konden zich binnen het stelsel nog verplaatsen tussen de gebieden die open bleven. En als een deel van de stad werd doorbroken, konden de verdedigers van binnenuit zelfs georganiseerde tegenaanvallen inzetten. Er was zowel een verdediging als een vluchtmogelijkheid. De ondergrondse stad Derinkuyu was verbonden met de naburige ondergrondse stad Kaymakli via ongeveer acht tot negen kilometer aan tunnels. Die verbinding maakte communicatie en ontsnapping mogelijk tussen de twee nederzettingen, diep onder de vlakte. Elke deur was een onderdeel van een systeem dat werkte als een fort op zijn kant.

Elena Pleskevich from Moscow, Russia · CC BY-SA 2.0

Lucht en water bereikten elk niveau van deze stad, en beide kwamen door dezelfde soort schacht naar beneden. Verticale ventilatieschachten lopen door het complex; kleine verbinden afzonderlijke kamers en bredere centrale schachten bedienen vele niveaus. De belangrijkste centrale schacht is ongeveer drie meter breed en is verbonden met verschillende niveaus. De openingen zijn zo gerangschikt dat geen twee niveaus recht boven elkaar liggen, een indeling die blijkbaar opzettelijk is ontworpen om de luchtstroom te maximaliseren. Een schacht van ongeveer 55 meter diep heeft vermoedelijk als waterput gediend. Deze leverde water aan de dorpsbewoners daarboven, en aan de mensen in de schuilplaatsen toen het oppervlak onveilig was. De naam van de stad herinnert aan die rol: Derinkuyu betekent diepe put. De oudere Griekse naam, Malakopia, komt waarschijnlijk van malakos, wat zacht betekent, een knipoog naar het makkelijk te bewerken tufsteen.

Joe Wallace · CC BY-SA 2.0

Trappen die begonnen tussen het derde en vierde niveau leidden naar een kerk op het laagste, vijfde niveau. Uitgehouwen uit de rots, was het het spirituele hart van de gemeenschap die zich schuilhield. Erediensten gingen ondergronds door, door eeuwen van gevaar heen. De steden boden bescherming aan christenen tijdens de Seltsjoekse invasies van de elfde eeuw, en tegen de Mongoolse invallen van Timoer in de veertiende eeuw. Het gebruik van de toevluchtsoorden liep door tot in moderne tijden. De taalkundige Richard MacGillivray Dawkins uit Cambridge, die vanaf 1909 onderzoek deed in de regio, legde vast wat er gebeurde toen het nieuws kwam over de bloedbaden in Adana. Een groot deel van de bevolking van Axo nam zijn toevlucht tot deze ondergrondse kamers, schreef hij, en durfde enkele nachten niet bovengronds te slapen.

Ahmet KAYNARPUNAR · CC BY-SA 3.0

De smalle trap terug omhoog werd uitgehouwen door handen die snel een weg naar beneden nodig hadden. Het lange leven van Derinkuyu als toevluchtsoord eindigde in 1923. Onder de bevolkingsuitwisseling tussen Griekenland en Turkije werden de christelijke inwoners van de regio verdreven en opnieuw gevestigd in Griekenland. Toen zij vertrokken, werd de ondergrondse stad verlaten. Elk niveau was zonder machines gegraven door mensen die zich voorbereidden op het ergste. De hele stad, elke kamer en trap, was met de hand uitgehouwen uit het zachte vulkanische gesteente van Cappadocië.

Nevit Dilmen (talk) · CC BY-SA 3.0