Korykos Audioprzewodnik po polsku

Na wyspie tuż przy tureckim brzegu wznosi się twierdza, a miejscowość za nią wciąż nosi nazwę Kızkalesi. Dwa tysiące lat temu był to Korykos, miasto portowe w starożytnej Cylicji, gdzie dolina zwana Şeytan deresi schodzi w stronę Morza Śródziemnego. Starożytni pisarze dobrze znali to miejsce. Liwiusz, Pliniusz i Pomponiusz Mela wspominają o tym mieście, a Strabon odnotowuje cypel, jeśli nie samo miasto. Korykos służył jako port Seleucji, wielkiego miasta w głębi lądu. Ta rola wciągnęła je w wir wojny. W 191 roku p.n.e. flota Antiocha Wielkiego została pokonana przez Rzymian na wodach u tego wybrzeża. Później, w czasach rzymskich, cesarze utrzymywali tu stacjonującą flotę, aby wypatrywać piratów, a miasto biło nawet własne monety, z których niektóre przetrwały do dziś. Z biegiem czasu port został dwukrotnie otoczony murami, z zamkiem na stałym lądzie i drugim na tej wyspie, niegdyś połączonymi falochronem. Obiekt leży dziś w prowincji Mersin, a w 2014 roku UNESCO wpisało go na swoją wstępną listę światowego dziedzictwa.

Zeynel Cebeci · CC BY-SA 4.0

Turecka nazwa tego zamku, Kızkalesi, oznacza zamek panien, a wyjaśnia to ludowa opowieść. Król usłyszał przepowiednię, że jego córka umrze od ukąszenia węża. Aby zapewnić jej bezpieczeństwo, zamknął ją na tym wyspiarskim zamku, otoczonym wodą i z dala od jakichkolwiek węży na lądzie. Przepowiednia jednak ją dopadła. Wąż ukryty w koszu winogron został przewieziony na zamek, jego ukąszenie zabiło dziewczynę i przepowiednia się spełniła. To legenda, a nie udokumentowane wydarzenie, i nikt nie powiązał jej z prawdziwą księżniczką ani z konkretnym miejscem wewnątrz murów. Sam kamień ma bardziej konkretny rozdział. Na początku XII wieku bizantyjski admirał Eustathios Kymineianos ufortyfikował wyspę na rozkaz cesarza Aleksego I Komnena. Wkrótce po tej przebudowie Ormianie podbili Korykos.

Photo: Zcebeci · CC BY-SA 3.0

Po drugiej stronie zatoki wznosi się Zamek lądowy w Korykosie, stanowiący lądową połowę obrony złożonej z dwóch części. Obiekt ten ma prosty bizantyjski plan, z podwójnymi prostokątnymi murami i kwadratowymi wieżami. Statek w zatoce znajdował schronienie między dwiema warowniami. Przeprowadzone w 1982 roku, a następnie pięć lat później badania archeologiczne wykazały, że Ormianie kontynuowali ten bizantyjski plan, dokonując co jakiś czas napraw. Odkryte na zamkach dwie ormiańskie inskrypcje przypisują budowę królowi Lewonowi Pierwszemu, a następnie Hetumowi Pierwszemu. Ormianie utrzymali oba zamki do połowy czternastego wieku, strzegąc tego strategicznego portu dla ormiańskiego Królestwa Cylicji. Jedną z wczesnych postaci wymienia się z imienia. Szymon, baron Korykosu, uczestniczył w koronacji króla Lewona w 1198 lub 1199 roku. W 1360 roku Piotr Pierwszy, król Cypru, wypędził Mameluków i objął port we władanie.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Znaczna część tego muru nie została nigdy wykuta w odległym zboczu wzgórza. To stare miasto, rozebrane i odbudowane jako twierdza. Późnoantyczne miasto Korykos znajdowało się w pobliżu, a średniowieczni budowniczowie czerpali materiał budowlany prosto z niego, ze świątyń, kolumnad i budynków publicznych. Mury zawierają wiele fragmentów kolumn, a kilka okrągłych bębnów kolumn jest wyraźnie widocznych w tym odcinku muru, osadzonych pomiędzy bardziej surowymi blokami. Miasto, z którego pochodzą, wciąż funkcjonowało pod rządami Bizantyńczyków. Cesarz Justynian I odrestaurował jego łaźnie publiczne i szpital, co pokazuje, jak duże znaczenie rzymski port mógł mieć jeszcze w VI wieku. Kiedy wieki później powstały zamki, zabytki tego portu stały się ich kamieniołomem.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Mur zamkowy mógł być czymś więcej niż tylko powłoką. W północno-wschodnie mury Zamku lądowego w Korykosie wbudowana jest komnata przykryta kamiennym sklepieniem, której łuk wznosi się z ciężkich, dobrze dopasowanych bloków. Takie przestrzenie zapewniały twierdzy zadaszone pomieszczenie wewnątrz pierścienia obronnego, schronienie przed pogodą i miejsce na przechowywanie tego, czego potrzebował garnizon. Do czego służyła ta konkretna komnata, pozostaje tajemnicą ruin.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Wewnątrz podwójnych murów zamku lądowego w Korykosie stały dwie kaplice, będące częścią prostego bizantyńskiego planu utrzymywanego przez Ormian. Twierdza w tym miejscu nie była tylko koszarami. Była to osada chrześcijańska, posiadająca własne miejsca kultu wewnątrz pierścienia obronnego. Jedynie jedna mała kaplica jest oryginalną konstrukcją ormiańską; reszta architektury sakralnej została odziedziczona po wcześniejszym planie i utrzymywana w dobrym stanie. Zrujnowany kościół ze stojącą jeszcze na tle nieba łukową wnęką nosi w swoich kamieniach ślad tego długiego użytkowania. Która z dwóch kaplic jest oryginalną kaplicą ormiańską i komu każda z nich była poświęcona – tego pozostałości nie wyjaśniają.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Jeden z bloków w murze zamkowym nadal niesie własne przesłanie. Jest to rzeźbiony kamień z długą grecką inskrypcją pod reliefem przedstawiającym kiść winogron oplecioną roślinnym ornamentem. Średniowieczni budowniczowie wmurowali go dokładnie tak, jak go znaleźli, napisami na zewnątrz. Kamień został wykuty na długo przed powstaniem zamku, dla jakiegoś budynku starszego miasta, a jego litery są jednym z niewielu zachowanych głosów tego zaginionego miasta. Pełna treść, data oraz budynek, w którym pierwotnie się znajdował, pozostają nieznane. Nawet to, czy rzeźbione pnącze wskazuje na chrześcijańskie, czy pogańskie pochodzenie, pozostaje kwestią otwartą.

Ingeborg Simon · CC BY-SA 3.0

Łuk w południowo-zachodnich murach otwiera się prosto na morze, ujmując w ramy wodę, którą twierdza miała chronić. Pod pewnym kątem od strony zamku w głąb zatoki wysuwa się falochron z wielkich, nieobrobionych skał, ciągnący się na około dziewięćdziesiąt metrów. Rozciągał się on w stronę wyspy i pomagał osłaniać port. Zamek nadbrzeżny cieszył się ogromną reputacją. Ludzie nazywali go niezdobytym. Widoki na zatokę sugerują, gdzie znajdowało się wejście do portu, ale co do jego dokładnego położenia i funkcjonowania toczą się wciąż spory.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Wzdłuż drogi prowadzącej z antycznego miasta ziemia wypełnia się zmarłymi. Cmentarze otaczały Korykos w tym miejscu na skalę tak dużą, że nazwano je nekropolą, miastem umarłych. Wyrzeźbiona postać stojąca na tej skalnej ścianie to żołnierz, wykuty w reliefie wraz ze swoim ekwipunkiem. Jest to nagrobek z czasów rzymskich, na tyle charakterystyczny, że znany jest po prostu jako grób żołnierza. Jego imię, ranga i data śmierci nie przetrwały. Pozostała jedynie sama postać, wykuta w żywej skale, wyznaczająca grób przy drodze wyjazdowej z miasta.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Kamienne sarkofagi leżą rozrzucone po terenie nekropoli, a za drogą widać jednocześnie oba zamki: zamek lądowy w Korykosie na brzegu oraz twierdzę Kızkalesi pośrodku morza. Są to trumny z epoki rzymskiej, wykute z litych bloków i ustawione nad ziemią. Cmentarz tej skali wskazuje na miasto, które miało mieszkańców, by go zapełnić. Takie pochówki w kamieniu wymagały środków, a Korykos dysponował nimi jako ważny port i miasto handlowe. Podróżnicy w latach sześćdziesiątych XIX wieku opisywali tutejsze ruiny jako rozległe, a wśród tego, co widzieli, były właśnie sarkofagi.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0