Antiochië in Pisidië Audiogids in het Nederlands

Bij deze westelijke ingang kwamen verschillende oude wegen samen, wat het zeer waarschijnlijk de belangrijkste toegang tot de stad maakte. Antiochië in Pisidië lag op een heuvel op ongeveer een kilometer ten noordoosten van het moderne stadje Yalvaç, met het hoogste punt op meer dan twaalfhonderd meter hoogte. Onder keizer Augustus werd de stad opnieuw gesticht als een thuis voor gepensioneerde legionairs uit Italië. Zij werden hier gevestigd om het ruige hoogland te pacificeren. Van de kolonies die in Pisidië werden gesticht, werd alleen Antiochië geëerd met de titel Caesarea, en kreeg het het ius Italicum, de juridische status van een Italiaanse stad. Misschien kwam dat door de strategische ligging. De stad groeide uit tot de hoofdstad van de regio onder de naam Colonia Caesarea. De stad was verdeeld in zeven districten, elk gesticht op een van de zeven heuvels, een bewuste verwijzing naar de zeven heuvels van Rome. Vrede en vruchtbare grond hielpen de veteranen en de lokale bevolking om samen te leven en te werken. De monumentale poort zelf kwam in 1924 aan het licht, toen een team van de Universiteit van Michigan hier groef met meer dan tweehonderd lokale arbeiders.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Een stenen beeldhouwwerk van een vrouw houdt een slinger omhoog, met druiven en wijnranken naast haar, ornamentiek waarvan de precieze betekenis nu verloren is gegaan. Haar stenen voeren het verhaal terug naar de tijd vóór Rome. De meest aannemelijke visie is dat Antiochië door Antiochus I werd gesticht als een militaire basis, op de grens tussen Pisidië en Frygië, om Galatische aanvallen te beheersen. Dat zou de stichting in de eerste helft van de derde eeuw v.Chr. plaatsen. Vondsten bij het heiligdom van Men Askaenos gaan terug tot de vierde eeuw v.Chr., dus eerdere culturen woonden hier al. De stichtingslegende is een mooie. In 270 v.Chr. bevocht Antiochus de Galaten in de passen van het Taurusgebergte en versloeg hen met de hulp van krijgsolifanten, dieren die de Galaten nog nooit eerder hadden gezien. De schrijver Lucianus noteerde het droge commentaar van de koning: 'Het is een grote schande dat wij onze bevrijding te danken hebben aan 16 olifanten.' Toen hij in triomf naar huis terugkeerde, nam Antiochus de titel Soter aan, wat 'redder' betekent.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Wapens en trofeevormen zijn als steenhouwwerk in deze steen aangebracht en ze passen bij het gebouw waar ze vandaan kwamen. De Westpoort was een overwinningsboog met drie gewelven, een vorm die door ongeveer veertig procent van de monumentale poorten van Anatolië wordt gedeeld. In structuur en ornamentiek volgde zij de Propylon, de oudere ceremoniële ingang naar het keizerlijk heiligdom hoger op de heuvel. De poort lag ook aan een weg met een militaire functie. Antiochië stond in het centrum van de Via Sebaste, begonnen door de gouverneur van Galatië, Cornutus Arrutius Aquila. De weg splitste in tweeën, lopend naar het zuidwesten en zuidoosten om de Homonadenses te omsingelen, een bergvolk dat weerstand bood aan het Romeinse bewind. Secundaire wegen verbonden de twee takken. Publius Sulpicius Quirinius maakte in 3 v.Chr. een einde aan hun weerstand, en de overlevenden werden in het omliggende land herhuisvest. Latijn bleef de formele taal van de stad tot het einde van de derde eeuw.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Gebogen rijen gebroken zitplaatsen lopen om een holte in de heuvel heen. Dit is het theater van Antiochië, gebouwd op Griekse wijze, halfrond en in de helling geplaatst naast de hoofdstraat van de stad, en later aangepast door de Romeinen. In steden in de hele Romeinse wereld diende het theater als ontmoetingsplaats voor de gehele burgerlijke gemeenschap, een ruimte die de hele stad deelde. Wanneer dit exemplaar voor het eerst werd gebouwd, is niet vastgesteld. De oorspronkelijke architectuur dateert wellicht uit de tijd van de stichting van de kolonie, of gaat wellicht terug tot de hellenistische tijd, en verder onderzoek is nodig om dit te bepalen. Veel van het gebouw is verdwenen. De blokken van het auditorium, de scheidingsgang, de klimtrappen en het orkestgedeelte werden allemaal weggevoerd voor latere bouw in Antiochië en in Yalvaç. De reiziger Arundell, die het theater in 1833 identificeerde, merkte al op hoeveel blokken er waren verdwenen.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

De met stenen geplaveide straat loopt langs de voet van het theater en bevat een staaltje van rustige techniek. In de jaren 311 tot 313 n.Chr. werd het theater uitgebreid, met nieuwe bebouwing die verrees boven de Decumanus Maximus, de belangrijkste oost-weststraat van de stad. Om de weg open te houden, werd deze door een tunnel van vijf meter breed en vijfenvijftig meter lang geleid. Een inscriptie bij de ingang van de tunnel dateert het werk. Het is de moeite waard om even stil te staan bij wat dat betekent. In de vroege vierde eeuw gaf deze stad nog steeds veel uit aan spektakel, en werd de hoofdstraat verbouwd om daarbij aan te sluiten. Bewijs uit de late vierde eeuw, zoals een nieuwe agora en sterkere vestingwerken, toont aan dat Antiochië een van de meest briljante tijdperken van zijn lange bestaan binnenging.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Lage muren en een gebogen fundering markeren een kerk in het hart van de ruïnes. Tegen het einde van de derde eeuw was Antiochië de metropool geworden, de hoofdstad van de provincie Pisidia. Het behield die status gedurende de hele Byzantijnse periode. Als metropolitaan bisdom stond het aan het hoofd van een uitgebreid netwerk van afhankelijke bisdommen in de regio. Deze kerk is gebouwd volgens een centraal plan en staat in de religieuze kern van de stad, het bewijs van hoe het heilige hart van Antiochië continu in gebruik bleef. Precies wanneer ze werd gebouwd is niet bekend. Het gebouw werd in 1924 opgegraven en later opnieuw bestudeerd, en door het onsystematische graven tijdens vroege campagnes is zelfs het volledige grondplan moeilijk te achterhalen.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Gras groeit door deze lage funderingen en het uitzicht opent zich over de hele rustige heuvel. Het einde van het antieke Antiochië kwam langzaam en toen plotseling. Vanaf de achtste eeuw nam het aantal Arabische aanvallen op Anatolische steden toe en begonnen veel plaatsen verlaten te worden. De hevigste aanval op Antiochië werd in 713 uitgevoerd door de Umayyadische prins al-Abbas ibn al-Walid, zoon van de kalief al-Walid de Eerste. Antiochië herstelde zich nooit meer en eeuwen van glorie verdwenen. De geschiedenis van de stad is nog te volgen tot de dertiende eeuw, waarna de heuvel verlaten achterbleef. Het leven in de regio hield niet op. Het verplaatste zich simpelweg naar de vlakte, waar het stadje Yalvaç tegenwoordig staat.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Dit heiligdom werd rechtstreeks uit de berg gehakt. De bouwers sneden de heuvel weg om een grote halfronde ruimte te vormen van ongeveer honderd bij vijfenachtig meter, en omringden deze met een zuilengalerij op twee verdiepingen. In het midden lieten ze een enorm rotsblok staan, veertien bij achtentwintig meter en twee en een halve meter hoog. Dat blok werd het podium van de tempel en de binnenkant werd uitgehakt om de cultusruimte, de naos, te vormen. Reconstructiestudies suggereren dat ongeveer 150 zuilen het hele complex ondersteunden. De onderste orde was Dorisch, zonder basissen, en voor de bovenste verdieping werden fijne Ionische zuilen gebruikt. Stoa's van één verdieping met Dorische zuilen liepen langs de noord- en zuidzijde. Huidige inzichten suggereren dat de bouw begon toen Augustus nog leefde, en dat de tempel na zijn dood aan hem werd gewijd. Sporen op de rots suggereren dat de plek daarvoor mogelijk een andere cultus heeft gediend, hoewel niemand weet welke cultus dat was.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Een uitgehouwen slinger hangt over dit blok, vastgebonden boven de kop van een stier. De combinatie van slingers en stierenkoppen, bucrania genoemd, was een klassiek friesmotief uit de tijd van Augustus en liep hier langs de architraaf van de tempel. Het was deze decoratieve en architectonische rijkdom die het heiligdom zijn verbluffende eerste indruk op bezoekers gaf. Callander, lid van het team dat het Augusteum in 1913 voor het eerst opgroef, schreef over hun werk hier met echte emotie. Waar precies dit specifieke blok in het gebouw zat, kan niet worden gezegd.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Vanaf deze hoogte opent de uitgehouwen halve cirkel van het heiligdom zich beneden, op het hoogste punt van de stad. De tempel eerde de keizercultus van Augustus. De tempel droeg ook een van de beroemdste inscripties van de Romeinse wereld. Een van de slechts drie overgebleven kopieën van de Res Gestae Divi Augusti, het verslag van de daden van de keizer, werd in 1914 voor het Augusteum gevonden. Het origineel was in bronzen tabletten gegraveerd en opgesteld voor het Mausoleum van Augustus in Rome, maar is niet bewaard gebleven. De kopie van Antiochië werd in steen uitgehouwen in het Latijn, een teken van het belang van de stad als Romeinse militaire en culturele basis in Azië. De toewijding luidt: ‘Voor de keizer Caesar Augustus, zoon van een god, pontifex maximus, consul voor de 13e keer, met tribunicische macht voor de 22e keer, imperator voor de 14e keer, vader des vaderlands.’ Die laatste titel, Pater Patriae, was van hem sinds 5 februari 2 voor Christus.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0