Sobór św. Aleksandra Newskiego w Paryżu Audioprzewodnik

Witamy w Soborze św. Aleksandra Newskiego, przy cichej ulicy w ósmej dzielnicy Paryża. Wygląda tu zaskakująco, i tak jest w istocie. Prawosławni wierni w Paryżu rozpoczęli od małego oratorium przy ulicy de Berri, otwartego w 1816 roku. W miarę jak w dziewiętnastym wieku rosła rosyjska społeczność, ta mała kaplica przestała ich mieścić. W 1847 roku kapelan ambasady rosyjskiej, ojciec Józef Wasiljew, postanowił zbudować stałą cerkiew. Rząd rosyjski działał opornie, a francuska biurokracja jeszcze wolniej, ale cesarz Napoleon III w końcu wyraził zgodę. Prace rozpoczęto w 1859 roku, a cerkiew konsekrowano jedenastego września 1861 roku. To czyni ją pierwszą wzniesioną specjalnie w tym celu rosyjską prawosławną świątynią w całej Francji. Datę wybrano starannie, w przeddzień święta jej patrona, rosyjskiego księcia i bohatera narodowego.

Photo: ShadowMitia · CC BY 4.0

Z dachu wznosi się pięć ciemnych wież, z których każda zwieńczona jest pozłacaną kopułą cebulastą i krzyżem prawosławnym. Dyplomata Józef Wasiljew, który kierował tym projektem, nazywał ten styl bizantyjsko-moskiewskim. Bizantyjski to korpus cerkwi, moskiewski zaś to sylwetka na górze. Pięć wież symbolizuje Chrystusa i czterech ewangelistów. Pozłacane kopuły cebulaste pod krzyżami mają przypominać płomienie świec, zanoszące modlitwy wiernych do nieba. Centralna wieża osiąga około czterdziestu ośmiu metrów wysokości i nosi ośmioramienny rosyjski krzyż prawosławny. Projekt wyszedł spod ręki Romana Kuzmina, głównego architekta rosyjskiego dworu cesarskiego, który współpracował z inżynierem Iwanem Strohmem. Z paryskiej ulicy to skupisko kopuł cebulastych jest nie do pomylenia.

Photo: Mbzt · CC BY 3.0

Każdy gość i wierny pokonuje te kamienne schody prowadzące do zadaszonego przedsionka. Za sam budynek zapłacono w niezwykły sposób. Car Aleksander II przekazał ze swojej prywatnej kiesy około stu pięćdziesięciu tysięcy franków w złocie. Reszta pochodziła ze zbiórki publicznej przeprowadzonej w całej Rosji oraz wśród rosyjskich społeczności na całym świecie. To, co czyni to przedsięwzięcie niezwykłym, to fakt, kto dokonał wpłat. Darczyńcy prawosławni dali pieniądze, ale uczynili to także katolicy i protestanci we Francji, gdzie zainteresowanie projektem było ogromne. Cerkiew jednego wyznania, wzniesiona dzięki hojności trzech. Ozdobny, rzeźbiony przedsionek na szczycie schodów wita wiernych od lat sześćdziesiątych dziewiętnastego wieku.

cous · CC BY 2.0

Nad wejściem, wkomponowany w zakrzywiony tympanon, Chrystus unosi rękę w geście błogosławieństwa na tle złota. Złote tło to czysty bizantynizm, ta połowa wizji Wasiljewa, która należy do korpusu cerkwi. Ten wizerunek jest pierwszym, co wita wchodzących gości. Ulica na zewnątrz była świadkiem własnych uroczystości. W kwietniu 1915 roku, podczas pierwszej wojny światowej, rosyjski konwój ambulansów został pobłogosławiony w tym miejscu przy ulicy Daru przez arcykapłana. Tłumy zapełniły ulicę, aby zobaczyć, jak kapłan błogosławi pojazdy przed ich wyruszeniem na front. Był to jeden z dowodów na to, jak głęboko ta obca cerkiew zapuściła korzenie w Paryżu.

Photo: Moonik · CC BY-SA 3.0

W środku plan ma kształt krzyża greckiego, a każde z czterech ramion kończy się zaokrągloną apsydą. Inspiracją była wielka Hagia Sophia w Konstantynopolu. Każda powierzchnia ozdobiona jest malowidłami, złoceniami i polichromią, a nad skrzyżowaniem naw wisi wielki żyrandol. Ta sala została zbudowana z myślą o liturgii prawosławnej, a nabożeństwa w głównym soborze są nadal śpiewane w języku cerkiewnosłowiańskim. Nawa mieści wiernych zebranych pod sklepieniami na nabożeństwo. Jedna słynna ceremonia odbyła się tu w lipcu 1918 roku. Pablo Picasso ożenił się z rosyjską tancerką Olgą Chohłową w tej cerkwi. Świadkami byli Jean Cocteau, Max Jacob i Guillaume Apollinaire, trzej czołowi pisarze Paryża.

Sigoise · CC BY-SA 3.0

Wysoko w górze kopuła przechodzi w pierścień malowanych postaci wokół ciemnoniebieskiego środka. Ściany wokół cerkwi pokrywają malowidła autorstwa D. Sorokine'a i Feodora Bronnikova. Przedstawiają one wielkie wydarzenia historii chrześcijańskiej oraz momenty liturgii. Pokłon Pasterzy, Kazanie na Górze, Wjazd Chrystusa do Jerozolimy, Ostatnia Wieczerza. W apsydach wiszą płótna Aleksieja Bogolioubowa, w tym „Chrystus kroczący po wodach” oraz „Chrystus nauczający nad Jeziorem Tyberiadzkim”. Dla zgromadzenia całe to malarstwo działało jak książka w obrazach, opowiadając historię wiary tym, którzy nie potrafili czytać.

Guilhem Vellut from Paris, France · CC BY 2.0

Naprzeciw nawy stoi ikonostas, wysoka, pozłacana przegroda pokryty ikonami. W cerkwi prawosławnej spełnia on określoną rolę: oddziela przestrzeń ołtarzową, zarezerwowaną dla duchowieństwa, od wiernych w nawie. Posiada trzy portale. Centralny z nich to Wrota Królewskie i tylko duchowieństwo może przez nie przechodzić. Na ich skrzydłach znajdują się ikony Zwiastowania oraz czterech ewangelistów, namalowane przez Evgrafa Sorokine'a. Na prawo od tych wrót stoją Chrystus, sam święty Aleksander Newski oraz Archanioł Michał. Na lewo znajdują się Maryja Dziewica, święty Szczepan i święty Mikołaj z Miry. Wyżej na całą przegrodę spogląda Trójca Święta, namalowana przez Pavela Sorokine'a.

Guilhem Vellut from Paris, France · CC BY 2.0

Świece płoną obok krzyża w sercu prezbiterium. Po rewolucji rosyjskiej znaczenie tej cerkwi uległo zmianie. W 1922 roku arcybiskup Euloge uczynił ją siedzibą swojej diecezji parafii emigracyjnych i stała się ona duchowym schronieniem dla białych rosyjskich emigrantów w Paryżu. Było to również miejsce, w którym społeczność chowała swoich wielkich ludzi. Pogrzeb Iwana Turgieniewa odbył się tu w 1883 roku, na długo przed latami emigracji. Opłakiwano tu Wasilija Kandinskiego w 1944 roku oraz reżysera filmowego Andrieja Tarkowskiego pod koniec lat osiemdziesiątych. Przez ponad półtora wieku był to duchowy dom Rosjan w Paryżu.

rene boulay · CC BY-SA 3.0