Wielka Piramida w Choluli Audioprzewodnik

Witamy w Choluli w stanie Puebla. Pierwszą rzeczą, jaką trzeba wiedzieć o tym miejscu, jest to, że ukrywa się ono na widoku. Spoglądając z pól, wygląda jak zwykłe zielone wzgórze w dolinie, z małym kościołem na szczycie. To nie jest wzgórze. To Wielka Piramida w Choluli, która pod względem objętości jest największą znaną piramidą na świecie. Według Księgi Rekordów Guinnessa składa się z około czterech i pół miliona metrów sześciennych materiału. To więcej niż w przypadku Wielkiej Piramidy w Gizie, choć Giza jest wyższa. Sama jej podstawa zajmuje powierzchnię niemal dwukrotnie większą niż podstawa piramidy Cheopsa. Prace rozpoczęto w trzecim wieku przed naszą erą. Budowa trwała etap po etapie aż do dziewiątego wieku naszej ery. Cztery wielkie fazy budowy wznosiły się jedna nad drugą, a każda z nich otaczała poprzednią wewnątrz większej świątyni. Cała góra była tradycyjnie poświęcona Quetzalcoatlowi, upierzonemu wężowi. A dziś koronuje ją hiszpański kościół kolonialny, co stanowi osobną historię.

Photo: HJPD · CC BY-SA 3.0

Ludzie, którzy znali tę górę najlepiej, nadali jej nazwę, która pasuje do dziś: Tlachihualtépetl, co w języku nahuatl oznacza górę stworzoną ludzkimi rękami. Wybrali ją, ponieważ znali prawdę. Wierzyli, że nie usypała jej żadna święta istota; uczyniły to ludzkie ręce, pokolenie po pokoleniu. Nazwa miasta również przechowuje pewne wspomnienie. Cholula pochodzi od Cholollan, co oznacza miejsce schronienia, choć niektórzy tłumaczą to stare słowo jako miejsce tych, którzy uciekli. Co do wyglądu przypominającego wzgórze, to przebranie jest późnego pochodzenia. Ostatnia faza budowy pogrzebała ostatnią wielką świątynię, Budynek C, głęboko w jej rdzeniu z adobe. Następnie, w ósmym wieku, piramidę porzucono. Ziemna okładzina na jej zboczach zawaliła się i osunęła, a na ruinach osiadła gleba. Trawa i drzewa zawłaszczyły ten stożek. Ponad zboczem wieże kolonialnego kościoła wieńczą teraz szczyt dawnej świątyni.

User:padaguan · CC BY-SA 3.0

W 1931 roku architekt o imieniu Ignacio Marquina zaczął kopać we wzgórzu, nie z zewnątrz, ale prosto przez jego środek. Celem było udowodnienie, że wzgórze jest sztuczne. Inspiracją było Teotihuacan, gdzie wykopaliskom Manuela Gamio w latach dwudziestych dwudziestego wieku towarzyszył wielki sukces. Marquina pracował tam z Gamio, więc projekt należał do niego. Drążenie tuneli trwało ponad dwie dekady. Do 1954 roku przejścia miały w przybliżeniu osiem kilometrów długości, przecinając i otaczając całą strukturę. Tylko około ośmiuset metrów jest dziś udostępnionych zwiedzającym. Istnieje też powód, dla którego piramida nigdy nie została ogołocona i odbudowana pod gołym niebem tak jak Teotihuacan. Kościół na szczycie jest chronionym pomnikiem narodowym. Jedynym sposobem, aby się do niego dostać, było więc wejście od dołu.

Photo: AlejandroLinaresGarcia · CC BY-SA 4.0

Ziemne ściany tych sklepionych przejść opowiadają o tym, jak zbudowano samą górę. Podstawa piramidy wykonana jest z suszonych na słońcu cegieł adobe, zmieszanych z ceramiką, obsydianem i żwirem, aby materiał dobrze się ubił. Ubił się tak dobrze, że kopacze nie potrzebowali żadnych belek ani drewnianych podpór. Przejścia wydrążono za pomocą fałszywych łuków, takich schodkowych, jakie spotyka się w budownictwie Majów, a ziemia sama się utrzymuje. Drążący tunele zaczerpnęli swoją metodę z górnictwa. Miniaturowe wagoniki węglowe poruszające się po małych torach wyciągały gruz ze wzgórza. Niektóre z tych małych wagoników są wystawione w muzeum terenowym.

Norberto_Fotografía_Negrete · CC BY-SA 3.0

Głęboko w warstwach piramidy trasa tunelu mija jedno z wielkich dzieł malarskich Mezoameryki: Mural pijących. Przedstawia on procesję postaci wznoszących naczynia do picia, takich naczyń, jakie stosowano do pulque, sfermentowanego napoju wytwarzanego z soku agawy. To jedyny zachowany w Choluli mural, który w ogóle ukazuje postacie ludzkie. Obraz przetrwał dzięki temu, że został zakopany. Późniejszy etap budowy pokrył go, a to przykrycie odcięło go od światła i powietrza. Odkryto go przypadkowo, gdy podczas badań zawaliła się ukośna ściana, odsłaniając pas koloru za nią.

diego_cue · CC BY-SA 3.0

Po południowej stronie piramidy rozciąga się jej wielka przestrzeń publiczna, Dziedziniec Ołtarzy, nazwany tak od znalezionych tu ołtarzy. Sam otwarty teren ma około siedemdziesięciu metrów długości. W poprzek mierzy pięćdziesiąt cztery metry. Od północy otacza go piramida, a od wschodu i zachodu zamykają go dwie podwyższone platformy, które badacze nazwali Patio Sureste i Gran Plaza Suroeste. Platformy te przylegają bezpośrednio do zbocza piramidy; wybór ten miał na celu wzmocnienie rytualnego znaczenia tego miejsca. Prawdopodobnie to właśnie tutaj odbywały się wielkie publiczne ceremonie oraz obrzędy związane z przekazywaniem władzy. Było to jedno z najważniejszych odkryć serii wykopalisk rozpoczętych w 1966 roku, kiedy Eduardo Matos Moctezuma rozpoczął prace po stronie południowej.

Photo: AlejandroLinaresGarcia · CC BY-SA 4.0

Pod płytami posadzki tego dziedzińca archeolodzy odnaleźli szczątki ośmiu osób. Wśród nich były dzieci, złożone w ceramicznych naczyniach. Archeolodzy uważają, że byli to posłańcy do Tlaloca, boga deszczu, wysłani w czasie suszy. Góra ta w swojej istocie była miejscem, w którym błagano o wodę. Deszcz i płodność przenikały cały jej cel. Wyrzeźbione węże na pobliskim kamieniu należą do tego ceremonialnego świata, choć nie jest pewne, co dokładnie przedstawiają. W suchym roku społeczność ta zwracała się do swoich bogów, a ofiara pochodziła od jej najmniejszych członków.

Altevir Vechia at Portuguese Wikipedia · Public domain

Ten mały ołtarz pod szklanym dachem zawdzięcza swoją nazwę dekoracji: Ołtarz rzeźbionych czaszek nazwano tak od trzech ludzkich czaszek wymodelowanych w glinie, o wyłupiastych oczach i pokrytych stiukiem. Archeolog Eduardo Noguera opisał go w 1937 roku. Jego forma wskazuje, że jest to momeztli, ołtarz umieszczony na platformie ceremonialnej, zwrócony na wschód. Służył on jako mauzoleum. Wewnątrz spoczywali mężczyzna i kobieta. Kobieta została pochowana z przedmiotami codziennego użytku: naczyniami comal do gotowania, igłami z kości, wrzecionami, garnkami. Mężczyzna był prawdopodobnie znanym wojownikiem, a dary grobowe miał bogatsze. Obejmowały one naczynia rytualne, elegancki wielobarwny wazon, groty strzał z obsydianu oraz instrument muzyczny zwany omexicahuaztli. Znaleziono tam również szczękę xoloitzcuintle, bezwłosego psa, który według wierzeń ludów prekolumbijskich prowadził zmarłych do zaświatów. W obrębie całej piramidy odkryto ponad czterysta pochówków, większość z okresu postklasycznego. Ludzie kontynuowali kult w tym miejscu jeszcze długo po ukończeniu samej świątyni.

Photo: AlejandroLinaresGarcia · CC BY-SA 4.0

Budynek F należy do przedostatniej fazy budowy piramidy, przypadającej na okres między około pięćset a siedemset rokiem naszej ery. Jest to kamienne schodkowisko o trzech poziomach, z wielkimi pochyłymi taludami skierowanymi na zachód. Jego panele zdobi motyw przypominający tkaną matę z liści palmowych, co osiągnięto rzeźbiąc kamienie i układając je na kształt mozaiki. To rzemiosło dało budynkowi drugą nazwę, Piedra Laborada, czyli Kamień Obrobiony. Współczesna historia jest mniej pochlebna. Archeolodzy odbudowali strukturę przy użyciu komercyjnie produkowanego cementu, przez co zyskała ona przydomek piramidy Tolteca, pochodzący od marki cementu. Od tamtej pory budynek jest krytykowany jako przesadnie zrekonstruowany. Większość farby również zniknęła. Przetrwały jedynie fragmenty czerwieni, ochry, bieli i czerni, najlepiej zachowane na niższych południowych i północnych bokach, gdzie kolor naniesiono bezpośrednio na skałę.

Diego Delso · CC BY-SA 3.0

Cholula była miastem, które malowało swoje budynki, a tutejsza dokumentacja jest niezwykle bogata. Archeolodzy odkryli na terenie stanowiska dwadzieścia jeden pomalowanych obszarów. Trzynaście z nich przetrwało do dziś w oryginalnym miejscu. Większość pochodzi z okresu klasycznego i prawie wszystkie znajdują się na zewnętrznych ścianach. Takie usytuowanie oznacza, że stworzono je dla publiczności, prawdopodobnie w celu nauczania i wzmacniania ówczesnych symboli religijnych i politycznych. Tradycja ta zmieniała się z biegiem czasu. Najstarsze malowidła były jednolicie czerwone, bez żadnych postaci. Po dwusetnym roku naszej ery pojawiły się nowe kolory: zielenie, ochry, błękity i czernie, a także ludzkie postacie, zwierzęta i kształty geometryczne. Dziedziniec Ołtarzy posługuje się tym samym językiem w swojej architekturze. Jego panele pomalowano symbolami wodnymi, a gzymsy uformowano na kształt litery T, co stanowi znak rozpoznawczy budowli w Choluli.

Photo: Dge · CC BY-SA 4.0