Huis van de Maagd Maria Audiogids in het Nederlands

Welkom bij Meryem Ana Evi, het huis van moeder Maria, een klein katholiek heiligdom op de Nachtegaalberg in het westen van Turkije. Het bronzen standbeeld van Maria staat langs de bosrijke opgang, haar handen open als welkom, een kroon op haar hoofd en een Frans opschrift op de sokkel dat haar de beschermster noemt van degenen die haar hier hebben geplaatst. Het heiligdom ligt ongeveer zeven kilometer van Selçuk, op een berg boven de ruïnes van het oude Efeze. Het geloof dat pelgrims hierheen trekt, komt uit het evangelie volgens Johannes. Terwijl Christus aan het kruis hing, vroeg hij de apostel Johannes om zijn moeder in zijn huis op te nemen. De traditie wil dat Johannes precies dat deed, en Maria naar dit afgelegen toevluchtsoord bij Efeze bracht, waar zij de rest van haar leven doorbracht. De Katholieke Kerk heeft zich nooit uitgesproken over de vraag of zij hier daadwerkelijk heeft geleefd. Toch schoot de traditie wortel, en trekt deze al heel lang bezoekers naar deze stille heuvel.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Naast het pad heeft een opgegraven bassin de onmiskenbare vorm van een sleutelgat. Het bevindt zich voor een keermuur die is gebouwd met een rij boognissen. Het bassin is groter dan de doopvont bij de basiliek in Efeze, beneden in de vallei. Men vermoedt dat hier een vroege gemeenschap van christenen heeft geleefd, of hier bekeerlingen heeft gedoopt, verborgen om aan de nabijgelegen Romeinen te ontkomen. Die afzondering blijft een wetenschappelijke veronderstelling, geen vaststaand feit. Hoe dan ook laat het bassin zien dat deze berg al lang voordat de kapel erboven een pelgrimsoord werd, een schuilplaats bood aan het christelijke leven.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Een bedlegerige non in Duitsland beschreef dit huis zonder het ooit te hebben gezien. Anne Catherine Emmerich, een augustines uit het boerendorp Dülmen, deed verslag van visioenen over het leven van Maria, inclusief het huis bij Efeze waar zij haar laatste dagen doorbracht. De schrijver Clemens Brentano verbleef vijf jaar lang in Dülmen om haar visioenen dag voor dag te transcriberen. Een boek gebaseerd op zijn aantekeningen werd in 1852 in München gepubliceerd, lang na haar dood. Haar relaas plaatste de woning van Maria op een heuvel boven Efeze, met details over de wegen, de hellingen en een ongelijkmatig plateau nabij de top. In 1881 volgde een Franse priester, abbé Julien Gouyet, haar beschrijvingen en vond een klein stenen gebouw op de berg die uitkijkt over de ruïnes. Weinig mensen namen hem serieus. Een decennium later, aangespoord door zuster Marie de Mandat-Grancey, doorzochten twee lazaristische missionarissen uit Smyrna de berg opnieuw. De paters Poulin en Jung herontdekten de ruïne op 29 juli 1891. Wat hen verraste was dit: het gebouw met vier muren en zonder dak was nooit vergeten. De dorpelingen van Şirince, ongeveer 17 kilometer verderop en afstammelingen van de vroege christenen van Efeze, vereerden de plek al lang. Zij noemden het Panaya Kapulu, de poort naar de Maagd, en klommen er elk jaar op 15 augustus naartoe, de datum die de christelijke wereld aanhoudt voor de Maria-Tenhemelopneming. Degenen die de traditie in ere houden, beweren dat de oudst bewaard gebleven stenen teruggaan tot de apostolische tijd. Of dit werkelijk het huis van Maria was, is een lastigere vraag. De traditie die haar met Efeze verbindt, ontstond in de twaalfde eeuw en concurreert met een oudere traditie uit Jeruzalem, die door velen als het sterkere bewijs wordt beschouwd. Toen experts later de papieren van Brentano onderzochten, vonden zij apocriefe bijbelse bronnen, kaarten en reisgidsen die de vertellingen van Emmerich mogelijk hadden gevormd.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

De muren rond de boogvormige ingang vertellen het verhaal van het gebouw in steen. Ruwe, oude lagen bevinden zich onder nettere bakstenen en mortel die in recentere eeuwen zijn aangebracht. Een rood geschilderde lijn loopt langs de muren en markeert waar de oorspronkelijke structuur eindigt en de restauratie begint. Het is een eenvoudige daad van archeologische eerlijkheid: niets wat hier is herbouwd, pretendeert oud te zijn. De restauratie heeft het meest te danken aan één vrouw. Zuster Marie de Mandat-Grancey werd door de Katholieke Kerk uitgeroepen tot stichteres van het huis van Maria. Vanaf 1891 tot haar dood leidde zij de aankoop, restauratie en het behoud van het huis en de omliggende berg. Zij stierf in 1915. De rode lijn is de sleutel tot het lezen van deze muren: steen erboven of eronder vertelt u in één oogopslag wat oud is en wat is herbouwd.

Ray Swi-hymn from Sijhih-Taipei, Taiwan · CC BY-SA 2.0

De deuropening leidt naar één grote kamer, bescheiden in alle opzichten. Er staat een altaar, met een groot standbeeld van de Maagd Maria dat prominent in het midden is opgesteld. Pelgrims lopen in stilte in een enkele rij naar binnen. Hoe klein het heiligdom ook is, het is op het hoogste niveau van de Kerk geëerd. Paus Leo de Dertiende zegende de eerste pelgrimstocht in 1896. In 1951, nadat het dogma van de Tenhemelopneming was vastgelegd, verhief paus Pius de Twaalfde het huis tot de status van een heilige plaats, een voorrecht dat paus Johannes de Drieëntwintigste later permanent maakte. Pausen zijn ook persoonlijk gekomen: Paulus de Zesde, Johannes Paulus de Tweede en Benedictus de Zestiende hebben elk het heiligdom bezocht.

Ray Swi-hymn from Sijhih-Taipei, Taiwan · CC BY-SA 2.0

Rechts van het heiligdom ligt een kleinere kamer, de kamer die de traditie vereert als de plek waar Maria sliep en rustte. In de alkoof hangt een ingelijst icoon, met daaronder verse bloemen en een wit altaardoek. Het eigen verhaal van de kamer is water. De Mariatraditie wil dat er ooit stromend water als een kanaal door deze kleine kamer stroomde en zo de drinkfontein buiten het gebouw voedde. Pelgrims vangen dat bronwater onder het terras op, en sommigen geloven dat het genezende krachten of vruchtbaarheid bezit. Niemand heeft het verhaal over het kanaal aan een zichtbaar spoor in deze kamer kunnen koppelen, maar de fontein buiten blijft deel uitmaken van elk bezoek.

Ray Swi-hymn from Sijhih-Taipei, Taiwan · CC BY-SA 2.0

Een lange stenen muur op het lagere terras is in het wit gehuld. Papieren en stoffen smeekbeden bedekken de muur, stuk voor stuk vastgebonden door pelgrims, die elk een persoonlijke intentie met zich meedragen. Deze wensmuur behoort tot een heiligdom dat in één opzicht zeldzaam is: christenen en moslims bidden hier zij aan zij. Moslims vereren de plek als de plaats waar Maryam, de moeder van de profeet Jezus, haar laatste jaren doorbracht. Die gedeelde toewijding werd ingebracht tijdens het opstellen van Nostra Aetate, het document van het Tweede Vaticaanse Concilie over andere religies, toen aartsbisschop Pietro Sfair van de maronitische ritus het Huis van de Maagd Maria aanvoerde als een kwestie van gemeenschappelijk belang tussen christenen en moslims. Het levende ritueel is nooit stilgevallen. Elk jaar op vijftien augustus herdenkt een liturgische plechtigheid hier de tenhemelopneming van Maria, en pelgrims binden dag na dag nog steeds hun intenties aan de muur. Een bescheiden stenen huis, vier muren en een dak, dat de gebeden van de wereld aantrekt.

Ray Swi-hymn from Sijhih-Taipei, Taiwan · CC BY-SA 2.0