San Juan de Ulúa Audioprzewodnik

Witamy w San Juan de Ulúa, wyspowej twierdzy strzegącej portu w Veracruz. Wznosi się ona prosto z wód Zatoki Meksykańskiej, stanowiąc otoczony murem kompleks oblany ze wszystkich stron wodą. Władze hiszpańskie rozpoczęły tu budowę w 1535 roku, aby chronić swoje transatlantyckie galeony przed złą pogodą i atakami piratów. Wyspa nosiła tę nazwę od 1518 roku, kiedy wyprawa Juana de Grijalvy sporządziła mapę tego wybrzeża. Dodali oni San Juan do Ulúa, nazwy, którą miejsce to już nosiło. Przez wieki twierdza przekształciła się w najpotężniejszą fortyfikację swoich czasów w tej części półkuli. Jej historia biegnie od flot ze skarbami po bitwy, następnie do cel więziennych, a w końcu do muzeum. Każdy przystanek na tej drodze obejmuje jeden rozdział tego długiego życia.

Photo: August Dominus · CC BY-SA 4.0

Tutejsze mury mają szorstką, podziurawioną powierzchnię, zupełnie niepodobną do gładkiego kamienia większości starych twierdz. Ta faktura pochodzi z samego materiału. Mniej więcej od 1535 roku budowniczowie czerpali kamień koralowy z rafy wokół wyspy, lokalny kamień znany jako piedra muca. Piaszczysta wyspa taka jak ta nie oferowała odpowiednich kamieniołomów, więc rafa dostarczała to, czego ląd nie mógł. Mury zwrócone ku morzu najlepiej ukazują skamieniały koral, który stwardniał w blady, porowaty mur. Ówcześni budowniczowie wierzyli, że kamień ten dobrze zniesie słone powietrze, a niektórzy twierdzą, że pochłaniał on również siłę uderzenia ognia armatniego. Niezależnie od tego, jak to działało, twierdza rozwinęła się w najpotężniejszą fortyfikację swoich czasów w tej części półkuli.

Photo: August Dominus · CC BY-SA 4.0

Ten wielki dziedziniec to Centralny Plac Apelowy, plac ćwiczeń w sercu twierdzy. Skrzydła wokół niego rejestrują niezwykle długą historię budowlaną. Budowa trwała od 1535 aż do 1769 roku, przez ponad dwa wieki ciągłej inżynierii wojskowej. W latach osiemdziesiątych XVI wieku włoski inżynier Battista Antonelli przeprojektował twierdzę podczas międzylądowania w drodze do Zatoki Fonseca. Pod koniec XVII wieku inżynier Jaime Franck dodał mury i półbastiony, które ostatecznie zamknęły kompleks w jeden pierścień. Francuscy inżynierowie przybyli na początku XVIII wieku, już jako sojusznicy, i zaproponowali pełne bastiony zamiast półśrodków. Z tych planów zbudowano jedynie Baluarte de la Soledad. Po wojnie siedmioletniej Manuel de Santisteban sporządził nowe regulacje i rozbudował dzieła zewnętrzne.

angel Gabriel Alaffita guzman · CC BY-SA 4.0

Dwudziestego trzeciego września 1568 roku port ten stał się miejscem jednej z najsłynniejszych bitew epoki. Hiszpańska flota eskortowa pod dowództwem generała Francisco Lujána schwytała w zatoce eskadrę angielskich kaperów. Ich dowódcą był John Hawkins, a wśród jego kapitanów znajdował się jego młody kuzyn Francis Drake. Hiszpanie uwięzili kaperów przy twierdzy i otworzyli ogień ze swoich dział. Kilka statków zatonęło, inne zostały uszkodzone w stopniu uniemożliwiającym naprawę i zatopione wzdłuż meksykańskiego wybrzeża. Wielu marynarzy na pokładzie zginęło. Hawkins ograniczył straty i uciekł na własnym okręcie wojennym, porzucając rozbitków, którzy osiedlili się wśród lokalnej ludności. Drake również uciekł, a starcie to przypisuje się zaszczepieniu w nim intensywnej nienawiści do Hiszpanii i katolicyzmu. Walka została później upamiętniona na rycinach, wykonanych długo po tym, jak opadł dym.

Frederick Whymper · Public domain

Wzdłuż tego muru oporowego żelazne pierścienie są osadzone głęboko w murze. To jest Muro de las Argollas, mur cumowniczy, a te pierścienie są materialnym śladem portu, jakim kiedyś był. Galeony przewożące srebro Nowej Hiszpanii cumowały tutaj, po osłoniętej stronie rafy. To, czego obawiały się najbardziej, nadchodziło jesienią i zimą, kiedy gwałtowne sztormy Zatoki znane jako nortes przetaczały się przez wybrzeże. Otwarta reda nie oferowała ochrony przed tymi wiatrami. Tutaj, za twierdzą, statki ze skarbami mogły szybko się przycumować i przetrwać sezon. Mur odpowiadał samemu celowi, dla którego Hiszpanie po raz pierwszy zaczęli budować na tej wyspie. Widoczne pierścienie są ostatnim działającym elementem całego tego systemu.

Photo: August Dominus · CC BY-SA 4.0

Ta okrągła wieża wieńczy Baluarte de San Pedro, czyli basztę strzegącą wejścia do portu. W latach 1793–1796 zainstalowano w niej Faro de San José, latarnię morską zakupioną w Londynie. Spalała ona olej, a lampy umieszczono na trójkątnej szklanej podstawie. Mechanizm zegarowy sprawiał, że światło migało przerywanymi wiązkami zamiast świecić stałym blaskiem. Była to pierwsza nowoczesna latarnia morska w Nowej Hiszpanii i w całej Ameryce Hiszpańskiej. Wieża była także częścią rytuału powitania. W twierdzy przechowywano ikonę Virgen de La Escalera, czyli Matki Bożej Schodowej, w kaplicy pod kamiennymi schodami. Za każdym razem, gdy statki wpływały do zatoki, ikonę wciągano na szczyt wieży, aby je powitać, a jednostki odpowiadały salutami armatnimi. Oryginalna ikona zaginęła setki lat temu, zniknęła po uzyskaniu przez Meksyk niepodległości.

Photographer: Frank C. Müller · CC BY-SA 2.5

Pojedyncze czarne działo spoczywa zamontowane na tutejszym kamiennym wale, a jego lufa skierowana jest nad teren twierdzy. Takie działa stanowiły robocze serce ubastionowej twierdzy morskiej. Wały wznoszą się wysoko nad poziomem wody, dając artylerii czyste pole ostrzału całej zatoki i podejść do niej. Fortyfikacje naśladują włoski styl trace, czyli geometrię kątowych baszt, którą europejscy inżynierowie wojskowi wprowadzili w obu Amerykach w XVI wieku. Działo umieszczone w tym miejscu osłaniało port, którego ochrony wymagał cały kompleks. Wiek i odlewnia tej konkretnej lufy nie są odnotowane, więc jej własna historia pozostaje nieznana. Łatwiej powiedzieć, co ona reprezentuje: powód, dla którego żołnierze, proch i kule były trzymane na tej wyspie przez wieki.

alvaro_qc · CC BY-SA 2.0

Nazwa tego przejścia mówi o nim wszystko: Puente del Último Suspiro, czyli Most Ostatniego Tchnienia. Więźniowie przechodzili tą ciemną, sklepioną drogą w drodze do więziennych lochów wyspy. Był to marsz podejmowany ze świadomością, że wielu, którzy go przebyli, nigdy nie wróciło. Od XIX wieku do początku XX wieku San Juan de Ulúa służyło jako jedno z najbardziej przerażających więzień w Meksyku. Twierdza, która chroniła flotę skarbów, teraz trzymała skazańców za tymi samymi grubymi murami. Dla przeciwników politycznych rządu wyrok w tym miejscu należał do najsurowszych, jakie państwo mogło wydać. To, co czekało po drugiej stronie mostu, to historia samych lochów.

Rodrigo SanSs · CC BY-SA 3.0

Te długie lochy z surowego muru koralowego, wyłożone brukiem, były najbardziej wewnętrznymi pomieszczeniami więzienia. Warunki panujące tutaj były brutalne w powolny, wyniszczający sposób. Lochy były wilgotne i słabo wentylowane, a woda morska przesączała się przez kamień podczas przypływu. Więźniowie cierpieli z powodu upału, a choroby łatwo rozprzestrzeniały się wśród mężczyzn trzymanych w środku. Przez większą część XIX wieku w celach przetrzymywano więźniów politycznych, uznawanych za przeciwników każdego, kto dzierżył władzę. Szczególnie za prezydentury Porfiria Díaza wyspa stała się synonimem uwięzienia politycznego. Wśród znanych postaci, które odsiadywały tu wyrok, znaleźli się Fray Servando Teresa de Mier, nieustępliwy ksiądz i pisarz, oraz Benito Juárez, na lata przed objęciem urzędu prezydenta. Wybitni meksykańscy politycy często spędzali czas w tych lochach, gdy popadali w niełaskę, a później wracali do władzy.

Photo: GATOMICO90 · CC BY-SA 3.0

Folklor tego więzienia jest tak samo słynny jak jego mury, a najbardziej znana opowieść dotyczy La Mulaty de Córdoba. Historia głosi, że została oskarżona o czary i uwięziona przez Inkwizycję. W swojej celi namalowała na ścianie węglem żaglowiec płynący ku horyzontowi. Potem, jak niesie wieść, uciekła na jego pokładzie. Najsłynniejszym prawdziwym więźniem był Jesús Arriaga, znany całemu Meksykowi jako Chucho el Roto, bandyta w stylu Robin Hooda z czasów Porfiria Díaza. Słynął przede wszystkim z tego, że uciekł z tych murów więcej niż jeden raz. Niektórzy mówią również, że w otaczających wodach umieszczono rekiny, aby uniemożliwić komukolwiek ucieczkę wpław, choć twierdzenie to nigdy nie zostało jednoznacznie potwierdzone. Niezależnie od tego, czy to prawda, opowieść ta idealnie pasowała do wyspy: więzienia otoczonego morzem.

Photo: Juan Carlos Costal Pérez · CC BY-SA 4.0